مفهوم وسایل و ابزار کار — وسیله کار و فعالیت حرفه ای شخص

وسایل و ابزار کار وصف اشیاء و اموالی است که شخص برای انجام فعالیت حرفه ای و در جریان شغل خود از آن بهره می برد. دامنه این وسایل گسترده است و قانونگذار به نحو اطلاق این واژه را بکار گرفته است؛ گونه شایع وسیله و ابزار کار وسیله نقلیه است و به جهت اهمیت این وسیله در رفع نیاز کار و زندگی در بند (ب) ماده ۵۲۴ ق.آ.د.م به روشنی و به نحو خاص از آن یاد شد: «وسیله نقلیه مورد نیاز و متناسب با شان م. ع.». در حالی که در بند (و) ماده مزبور قانونگذار با تصریح به وسایل و ابزار کاره و شمول وسیله نقلیه بر این عنوان کلی از قید جداگانه آن بی نیاز بوده است. به هنگام وضع ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م با درک این پیوند، وسیله نقلیه از مجموعه وسایل و ابزار کار متزع نشده و تحت لحوق حکم خاص قرار نگرفته است. وسیله کار و فعالیت حرفه ای شخص می تواند یک وسیله نقلیه موتوری باشد و نیز می تواند یک وسیله مکانیکی و غیر موتوری باشد. از این رو خودروی سواری و مسافر کشی، بیل مکانیکی ابزار و ادوات کشاورزی بنایی معماری و صنعتی می تواند در این دامنه جا گیرد. همچنین وسیله کار می تواند منقول باشد مانند: چرخ خیاطی و اره موتوری و نیز می تواند غیر منقول باشد، مانند دستگاه برش برقی و ابزار نجاری و ماشین آلات صنعتی منصوب در محل و مستقر در کارخانه از سوی دیگر این مفهوم نمونه های فراوانی از ابزار و آلات کار از اشیاء ساده و ارزان قیمت مانند داس و تبر و ترازوی سنجش وزن کالا و نیز وسایل و ماشین آلات گران قیمت مانند ماشین آلات صنعتی و اتوبوس حمل مسافر را در بر می گیرد. افزون بر اینها وسیله کار می تواند یک شیء بی جان باشد مانند غالب اشیاء و ابزار واجد این وصف و یا موجود جان دار باشد. برای نمونه شخصی که به همراه حیوان بارکش از ارابه استفاده می کند از هر دوی آنها به عنوان ابزار کار بهره می جوید. یا کشاورز و باغبانی که از حیوانات اهلی در محل بمنظور فعالیت کاری استفاده می کند به واقع از آنها به عنوان ابزار کار بهره برداری می کند. بر این پایه قانونگذار در ماده ۱۷ ق.م گاو و گاومیش را در کنار اسباب و ادوات زراعت بکار برده است. در شمول مقررات مستثنیات دین بر مالی که وصف وسیله کار دارد، مفهوم و کاربرد عرفی وسیله ملاک خواهد بود. اینکه عرف جاری کارکرد وسیله را نه بمنظور سرمایه گذاری صرف یا رفاه حال داد باخته و خانواده او بلکه ابزار خاص برای گذران زندگی و کسب درآمد او معرفی نماید. همچنین استفاده مستمر از وسیله برای امرار معاش مهم است. ممکن است شخصی که کارمند دولت است یا مشغول فعالیت خاصی است هر از گاهی از وسیله نقلیه در اختیار برای درآمد بیشتر به هدف مسافر کشی استفاده نماید. اینگونه استفاده کوتاه مدت و شرایطی که در بیشتر ایام همان وسیله در خدمت رفاه شخصی و خانواده اوست موجب نمی شود تا وصف وسیله کار به آن اطلاق شود. ۲-۵-۲ شخص هدف در برخورداری از معافیت اجرایی نسبت به بازداشت وسیله کار اگرچه قانونگذار در بند (۵) ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م با ذکر کسبه، پیشه وران، کشاورزان و افزودن سایر اشخاص، شمار نامحدودی از اشخاص در مشاغل و فعالیتهای گوناگون را مشمول حکم ارفاقی قرار داد، اما روشن است که به اقتضای تفسیر مضیق مقررات ناظر بر مستثنیات دین و لحاظ منافع و مصالح داد برده باید از اطلاق ناروای اشخاص مورد نظر، خودداری ورزید. در این راستا با در نظر گرفتن ماده ۲۶ ق.ن.ا.م.م اولا: اشخاص حقوقی مشمول حکم مزبور نمی باشند. بنابراین وسیله نقلیه موجود در یک شرکت یا موسسه که حتا برای جابجایی کارمندان یا دیگر فعالیتهای جاری شرکت در نظر گرفته شده، از شمول مستثنیات دین خارج است. ۱ - نظریه شماره ۷/۲/۲۱۴۳ مورخ ۱۳۹۴/۰۸/۰۵ اداره کل حقوقی قوه قضاییه موارد مستنیات دین در ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م ۱۳۹۴، احصاء شده و چنانکه اتومبیل، وسیله امرار معاش م. ع. باشد، مشمول بند ه» ماده یاد شده است. در غیر این صورت ب. ت. ب. این که وسیله نقلیه به طور مطلق در ماده یاد شده به عنوان مستنبات دین ذکر نشده است و وسیله نقلیه ای که برای استفاده شخصی است، از شمول بند هه مذکور نیز خارج است و ب. ت. ب. ضرورت تفسیر مضیق مستثنیات دین مذکور در ماده ۲۴ یاد شده، از شمول این ماده خارج است.