منشأ التزام قرارداد متکی بر عدالت طبیعی

منشأ التزام قرارداد متکی بر عدالت طبیعی نویسندگان: ترابی, مرتضی نشریه: مجله حقوقی دادگستری، دوره 89، شماره 132، 2025/12/22 چکیده: مفهوم منشأ التزام قراردادها یکی از موضوعات بنیادی در حقوق قراردادها است و مبنای التزام قواعد حقوقی، از ضمانت اجرای قانون متفاوت است. چهار نگرش اصلی در مورد منشــأ التزام قرارداد شــامل اراده طرفین، اراده دولتی، اراده اجتماعی و عدالت طبیعی وجود دارد که تأثیر هر یک از این وجوه در تفوق یک اصل بر اصل دیگر متفاوت اســت. پژوهش حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شــده است، در پاسخ به این ســؤال که عدالت طبیعی تحت چه شرایطی منشأ التزام قرارداد است و پیامدهای عملی آن بــر حقوق قراردادی چیســت، نتیجه می گیرد که بر مبنــای اراده طرفین، اصل لزوم برتری داشــته و تقدس قرارداد همواره وجه غالب است. بر مبنای اراده دولتی، هرگونه عدم انطباق ارادهها با مر قانون، سبب بطلان قرارداد خواهد شد. بر مبنای اراده اجتماعی، صحت قرارداد مبتنی بر عرف است و در رویکرد عدالت طبیعی اصولی نظیر حسن نیت وجه غالب بوده و بر اصول دیگر نظیر اصل لزوم برتری داشته و در تفسیر قراردادها نیز نقش به ســزایی دارد. در نظام حقوقی ایران به علت تکثرگرایی به نظر میرسد عدالت و اخلاق طبیعی مبنای اصلی التزام بوده، اما سایر مبانی در کنار آن نقش آفرینی می نماید.