منع حمله به تأسیسات هسته ای با تأکید بر حملۀ آمریکا به تأسیسات هسته ای ایران

منع حمله به تأسیسات هسته ای با تأکید بر حملۀ آمریکا به تأسیسات هسته ای ایران نویسندگان: نصیری, ولی اله، رضایی پیش رباط, صالح، سلیمی ترکمانی, حجت نشریه: مجله حقوقی بین المللی، دوره 43، شماره شماره 81 (بهار)، 2026/04/21 چکیده: از آنجا که جمهوری اسلامی ایران در حال انجام مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحدة امریکا بود، عملیات «چکش نیمه‌شب» (2025) ایالات متحده امریکا به دلیل ترکیب «جنگ و مذاکره» نه‌تنها حمله به تأسیسات تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و نقض اصل منع توسل به زور محسوب میشود، بلکه نقض آشکار مادۀ 26 عهدنامۀ وین و ماده 6 معاهدة منع گسترش سلاحهای هستهای یعنی مذاکرات توأم با حسن‌نیت نیز تلقی میشود. با توجه به اینکه جلوگیری از تبدیل‌شدن تأسیسات هسته‌ای به عرصة نبرد از منظر حقوق بینالملل بسیار مهم و حیاتی است، حملة نظامی ایالات متحدة امریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، پرسش‌های جدی در مورد نقض آشکار هنجارهای بین‌المللی تثبیت‌شده مطرح می‌کند. این تحقیق به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که حملة نظامی ایالات متحده امریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در چارچوب قواعد حقوق بینالملل چه وضعیت حقوقی داشته و آیا استناد به دفاع مشروع پیشدستانه یا پیشگیرانه می‌تواند در چارچوب حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی قابل توجیه باشد؟ نتایج تحقیق نشان میدهد که در صورت نبود شواهد روشن مبنی بر حملة قریب‌الوقوع یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل، حملة ایالات متحدة امریکا اقدامی غیرقانونی و تجاوزکارانه است. بهعلاوه اقدام امریکا مصداق بارز یکجانبهگرایی و نقض آشکار ضمانت اجرای تخلف از مقررات پادمان مبتنی بر نظام امنیت دستهجمعی است؛ نظامی که در آن، احراز تخلف و نقض تعهدات پادمانی بر عهدة شورای حکام و تعیین اقدامات اتخاذی و چگونگی اِعمال مجازات برای نقض تعهدات هستهای در صلاحیت شورای امنیت قرار دارد.