مواد ۱۰۴۳ و ۱۰۴۴ قانون مدنی — آیا نکاح موقت نیاز به اذن ولی

رأی وحدت رویه شماره ۱ ردیف ۶۲/۶۲ مورخ ۱۳۶۳/۱/۲۹ ۱ دعوای مذکور از دعاوی غیر مالی محسوب می شود که توسط دختر علیه پدر اقامه می گردد. رسیدگی به این دعوا به دلالت ماده ۸ قانون حمایت خانواده با تقدیم دادخواست و بدون رعایت سایر تشریفات آیین دادرسی مدنی انجام می شود. ۲- مرجع صالح دادگاه خانواده محل اقامت پدر صلاحیت رسیدگی به موضوع را دارد. خواندگان دعوا خواهان باید پدر و کسی را که قصد ازدواج با او دارد را طرف دعوا قرار دهد. اختلاف بین پدر و پدربزرگ اگر پدر مخالف ازدواج اما پدر بزرگ پدری موافق آن باشد دختر می تواند با رضایت پدربزرگ ازدواج نماید و نیازی به اجازه پدر یا دادگاه ندارد. زیرا، ولایت پدر و پدر بزرگ در عرض هماند نه در طول یکدیگر بنابراین برای ولی قهری مخالف حقی قابل تصور نیست. آیا نکاح موقت نیاز به اذن ولی دارد؟ کلمه نکاح به صورت مطلق در <a class="artref" href="/ماده/ماده-1043-a_0815110236698">ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی</a> ظهور در این دارد که حتی در نکاح موقت نیز اذن ولی قهری ضروری است. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۵۴۴ مورخ ۱۳۹۸/۲/۲ مؤید این نظر است. تحقیق از طریق کلانتری محل دادگاه می تواند علاوه بر استماع شهادت شهود و بررسی سایر قراین و امارات به کلانتری محل اقامت مرد دستور دهد تا درباره وضعیت اخلاقی و اجتماعی نامبرده تحقیق نماید. نکته: اگر نکاح موقت به دلیل عدم تعیین مهریه یا هر جهت دیگر باطل بوده باشد، هیچ گونه مالی اعم از مهرالمثل یا چیز دیگری به زن تعلق نمی گیرد، زیرا به دلالت <a class="artref" href="/ماده/ماده-1095-a_0815110236752">ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی</a> نکاح در این فرض باطل بوده و هیچ اثر حقوقی ندارد. به علاوه آنکه مقرره ماده ۱۱۰۰ قانون مذکور نیز منصرف به عقد دائم است نه موقت در تأیید این نظر میتوان - ضمانت اجرای ازدواج دختر باکره بدون اذن ولی قهری چیست؟ قانون گذار تکلیف این موضوع را روشن نکرده است. اما آنچه قابل ذکر است ثبت توسط سردفتر ازدواج ممنوع است. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۵۴۴ مورخ ۱۳۹۸/۲/۲ درباره پرسش فوق این چنین پاسخ داده است: نکاح دختر باکره اعم از دائم و موقت، بدون اذن پدر یا جد پدری غیر نافذ است نه باطل مقررات ماده ۱۰۴۳ اصلاحی قانون مدنی که نکاح دختر باکره را موقوف به اجازه پدر نموده شرط صحت عقد نمیباشد، بلکه شرط کمال عقد است و چنانچه ولی قهری به لحاظ عدم تنفیذ مدعی بطلان عقد مورد نظر شود، خود رأساً یا با تفویض وکالت باید خواهان چنین دعوایی گردد. ب. ت. ب. مراتب فوق در فرض سؤال که نکاح دختر باکره بدون اذن ولی قهری بوده است ب. ت. ب. اینکه شرط کمال عقد اذن پدر یا تنفیذ وی محقق نیست امکان صدور حکم مبنی بر ثبت نکاج در صورت باکره بودن وجود ندارد؛ مگر آنکه شرایط مذکور در ماده ۱۰۴۴ اضافه شود. بدیهی است در صورتی که صفت با کره بودن به هر علنی موجود نباشد، نیازی به اذن ولی قهری نیست و در آن صورت دعوای اثبات زوجیت و الزام به ثبت نکاح با عنایت به رأی وحدت رویه شماره ۱ مورخ ۶۳/۲/۳۱ قابل استماع و پذیرش است.» این نظر با اصول فقهی و حقوقی سازگاری بیشتری دارد، زیرا باعث جلوگیری از تولد فرزندان نامشروع و معضلات و مشکلات پس از آن می شود. پدر باید تا پایان وقت رسیدگی دادگاه دلایل و توجیهات خود را مبنی بر مخالفت با ازدواج به دادگاه ارائه نماید. دادگاه پس از استماع شهادت شهود، تحقیقات محلی از طریق کلانتری مربوطه و مصاحبه از طرفین چنانچه علت مخالفت را موجه بداند. درخواست دختر را رد می کند، اما اگر دلایل پدر یا پدربزرگ غیر موجه و غیر منطقی باشد، اجازه ازدواج بدون اذن ولی قهری می دهد. ۹ - ازاله بکارت به صورت طبیعی اگر در اثر ورزش و پرش یا عمل جراحی و مانند آنها بکارت دختر زائل شده باشد، وصف باکره از وی سلب نمی گردد و او در حکم باکره است ۱۰ دختر حتی پس از ازدواج نیز می تواند دعوای اثبات زوجیت و الزام به ثبت نکاج به دلیل غیر باکره بودن یا عدم اجازه پدر بدون عذر موجه را مطرح کند.