موارد احضار: احضار مدّعا علیه

بر احضار مدعا علیه در حقوق احکام و مسائلی بار می‌شود که به آنها پرداخته می‌گردد. ۴. ۱ - تعریف مدعا علیه به کسی که بر علیه او از‌ طرف شخص دیگری در دادگاه طرحِ دعوا شود مدّعا علیه گفته می‌شود. ترمینولوژی حقوق، ص‌۶۳۱. ۴. ۲ - وظیفه قاضی در احضار مدعا علیه اگر مدّعی احضار مدّعا علیه را از قاضی بخواهد، و حکم بین آن دو متوقف بر احضار مدّعا علیه باشد و یا آنکه عدم احضار، موجب تضییع حقوق طرفین گردد، بر قاضی واجب است مدّعا علیه را احضار کند؛ هرچند وی در شهری که اقامه دعوا شده، حضور نداشته باشد یا از بزرگان و افراد آبرومند باشد یا مدّعی تحریرِ نزاع (مشخص کردن مورد دعوا) نکرده باشد؛ مستند الشیعه ج‌۱۷، ص‌۱۳۳‌‌۱۳۵. ولی برخی، احضار وی را منوط به حضور او در شهر، جزء بزرگان نبودن و تحریر نزاع از جانب مدّعی دانسته‌اند. مستند الشیعه ج‌۱۷، ص‌۱۳۳‌‌۱۳۵. ۴. ۳ - احضار مدعا علیه در قرآن قرآن در آیات ۴۸‌ـ‌۵۰ نور/۲۴ نور/سوره۲۴، آیه۴۸‌‌۵۰. از فراخوانده شدن عده‌ای به‌سوی پیامبر برای حکم کردن بین آنان سخن به‌میان آورده و آنان را به‌سبب عدم حضورشان مذمّت کرده و ظالم شمرده است: «و‌اِذا دُعوا اِلَی اللّهِ و رَسولِهِ لِیَحکُمَ بَینَهُم اِذا فَریقٌ مِنهُم مُعرِضون‌• و اِن یَکُن لَهُمُ الحَقُّ یَأتوا اِلَیهِ مُذعِنین •...بَل اُولـئِکَ هُمُ الظّــلِمون». براساس برخی نقل‌ها، آیات پیشین در پی اختلاف یکی از منافقین با شخصی یهودی و پیشنهاد یهودی مبنی بر حکمیت پیامبر بین آن‌ها و عدم حضور منافق در محضر پیامبر نازل شد. مجمع‌البیان، ج۷، ص۲۳۶. در آیه بعد، مؤمنان واقعی را کسانی دانسته که هرگاه برای حکم کردن به حضور پیامبر فراخوانده می‌شوند، بدون هیچ‌گونه مخالفتی می‌پذیرند؛ هرچند حکم پیامبر به ضرر آنان باشد: «اِنَّما کانَ قَولَ المُؤمِنینَ اِذا دُعوا اِلَی‌اللّهِ و رَسولِهِ لِیَحکُمَ بَینَهُم اَن یَقولوا سَمِعنا و اَطَعنا و اُولـئِکَ هُمُ المُفلِحون». نور/سوره۲۴، آیه۵۱. ۴. ۴ - استفاده وجوب احضار از آیات از این آیات به‌دست می‌آید که هرگاه پیامبر خدا یا حاکم و قاضی اسلامی که براساس حکم خدا و رسول حکم می‌کنند، فردی را برای حکم کردن درباره او احضار کنند، بر وی حضور و پذیرش حکم آنان در هر صورت واجب خواهد بود.