موضوع تهدید قاعده اکراه (قواعد فقه): تهدید شخص ثالث

هر چند غالبا تهدید اکراه کننده متوجه خود مکره است اما گاهی ممکن است شخص ثالث را مورد تهدید قرار دهد. فقها در خصوص این مساله و تحقق اکراه در آن، اظهار نظرهای متعددی کرده‌اند. ۳. ۱ - باور اهل سنت در این مورد اجمال آن اینکه در مذهب مالکی با وجود تردد و اضطرابی که در این خصوص وجود دارد، اعتقاد بر این است که تهدید به ایراد ضرب یا شکنجه و آزار و یا قتل غیر نیز مطلقا می‌تواند اکراه تلقی شود. شافعیه و گروهی از فقهای حنفی نیز بر همین باورند و تهدید غیر را برای تحقق و تاثیر اکراه کافی می‌دانند. حسب اعتقاد فقهای مذهب حنبلی ، چنانچه تهدید علیه پدر و فرزند مکره باشد می‌توان قائل به تحقق اکراه شد. ۳. ۲ - دلیل اعتقاد این گروه حنفی در مقابل، گروهی از فقهای حنفی تهدید شخص ثالث را به هیچ وجه در تحقق اکراه مؤثر نمی‌دانند. البته باید توجه داشت که اصل قیاس که از اصول معتبر این مذهب است اکراه غیر را برای سقوط مسئولیت کیفری توجیه نمی‌کند و آن دسته از فقهای حنفی که تهدید شخص ثالث را برای تحقق اکراه و سقوط مسئولیت کافی دانسته‌اند، از طریق استحسان و با تکیه بر دلایل استحسانی چنین اعتقادی را در خود پرورش داده‌اند. مانند فرزندان و همسر او و هر کس که ورود زیان بر او به منزله زیان بر اوست.» ۳. ۴ - اصولی بودن این دیدگاه دیدگاهی که تهدید شخص ثالث را نیز برای تحقق اکراه کافی می‌داند، دیدگاهی اصولی و منطقی است؛ چرا که اگر ملاک، توانایی و قدرت مقاومت جسمی و روانی مکره باشد باید پذیرفت که در مواردی، تهدید علیه یکی از خویشان وی، چنان وضعیت روانی وی را دچار اختلال، اضطراب و پریشانی می‌کند و چنان توانایی مقاومت روانی را از وی می‌گیرد که بی اختیار به سوی انجام عمل مورد نظر اکراه کننده سوق داده می‌شود؛ حتی ممکن است در مواردی شخص از درجه‌ای از شجاعت و شهامت اخلاقی برخوردار باشد که تهدید علیه خود را تحمل کرده، به اکراه کننده پاسخ موافق ندهد؛ اما همین شخص ممکن است چنان پیوند عاطفی با دیگری داشته باشد که کوچک‌ترین تهدیدی علیه سلامت وی برایش غیر قابل تحمل باشد. النهایه، می‌توان دایره ی اشخاص ثالث را‌اندکی تضییق نمود و به خویشاوندان نزدیک محدود ساخت. محدودیتی که بیشتر فقها قائل به آن هستند. منبع: مصادر الحق، ج۳، ص۱۹۲ · ج۳، ص۵۸۰ · وسیلة النجاة، ج۲، ص۱۲