نشست قضایی دادگستری نیشابور آبان ۸۰ — وضعیت شرط محرومیت از ارث در ضمن

نشست قضایی (۵) نظر اکثریت تأیید می شود. ۴۴. وضعیت شرط ضمن عقد مبنی بر عدم فروش ملک تا پایان حیات فروشنده. سؤال - شخص (الف) به موجب عقد بیع منزل خویش را که شامل یک باب ساختمان م. ب. و به شخص (ب) که فرزند وی بوده می فروشد و در عقد منعقده شرط میکنند که خریدار حق فروش منزل را تا زمانی که شخص (الف) زنده است ندارد لیکن شخص (ب) بعد از گذشت سه سال از تاریخ وقوع معامله مورد معامله را به شخص (ج) می فروشد و شخص (الف) به محض اطلاع دادخواست ابطال معامله را به لحاظ تخلف از شرط مندرج در مبایعه نامه اولی تقدیم دادگاه صالحه می کند. آیا چنین شرطی صحیح است؟ آیا دادخواست ابطال معامله به لحاظ تخلف از شرط قابل پذیرش است؟ نسبت به معامله اول آیا حق فسخ برای (الف) ایجاد می شود؟ شرط مذکور در مبایعه نامه منعقده فی مابین (الف) و (ب) شرط صحیح م. ب.. زیرا این شرط خلاف مقتضای ذات عقد بیع که ایجاد حق مالکیت م. ب. نیست بلکه خلاف مقتضای اطلاق عقد بیع است که شرط صحیح م. ب.. طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-959-a_0815110236608">ماده ۹۵۹ ق.م</a> قانون گذار سلب حق را به صورت جزیی و برای مدت معین پذیرفته است. ۲ به لحاظ تخلف شخص (ب) از شرط مزبور که شرط فعل بوده شخص (الف) می تواند به لحاظ تخلف از شرط تقاضای ابطال معامله دوم معامله منعقده بین ب و ج) و فسخ معامله اول را نماید. زیرا چنین شرطی هیچ گونه منافاتی با ذات عقد بیع ندارد اگر چنانچه شرط میشد که شخص (ب) از حق فروش مورد معامله را به طور کلی ندارد. چنین شرطی صحیح نبوده چون سلب حق برای مدت نامحدود بوده در حالی که در وضعیت موجود شرط قید به زمان حیات فروشنده م. ب.. حق فسخ برای شخص (الف) نسبت به معامله اول ایجاد می شود. نشست قضایی (۵) مستفاد از مواد ۲۳۷ و ۲۳۹ و ۹۵۹ ق.م شرط مذکور از جمله شرایط موجب بطلان عقد و یا شرط نبوده و مشروط له حق مراجعه به دادگاه و اقامه دعوای فسخ معامله را دارد و ادعای او هم قابل پذیرش است. ۴۵ وضعیت شرط محرومیت از ارث در ضمن عقد هبه. سؤال شخصی قبل از فوت مقداری از اموال را به شرطی که بعد از فوت این جانب از سایر اموال ارث نبرید هبه می نماید. آیا چنین شرطی صحیح است و فرزند مذکور از ارث محروم می گردد یا شرط فاسد است و فرزند مستحق ارث می گردد؟ ب. ت. ب. بخشش اموال از سوی پدر به فرزند و قبض و اقباض مال موهوب اگرچه الفاظ بخشش و هبه در آن لحاظ نگردیده و بکار نرفته ولی منظور پدر از دادن مال تملک فرزند بر آن به صورت مجانی بوده و نظر به انجام قبض شرایط و ارکان عقد هبه کاملاً تحقق یافته است و منظور از گفتار پدر در خصوص تملیک مال و تحویل آن به فرزند چیزی جز هبه مستفاد نمی شود. و ب. ت. ب. این که قوانین مربوط به ارث و چگونگی تقسیم ماترک از جمله قواعد آمره م. ب. که تراضی مسائل و اندیشه های قضایی راجع به تف خلاف آن پذیرفته نیست شرط باطل است ولی مفسد عقد نیست. در نتیجه شرط موصوف غیر قابل انجام است و فرزند بعد از فوت از سایر دارایی مورث خویش ارث خواهد برد. نشست قضایی (۴) موضوع هبه بین پدر و پسر صحیح است لیکن شرط انصراف از ارث که امری موکول به بعد از فوت واهب است یک شرط غیر نافذی است زیرا در مرحله تقریر شرط متهب مالکیتی در مورد مال موروثه ندارد که شرط اعراض از آن را بنماید لیکن بعد از فوت واهب چنانچه آن را تنفیذ کرد چنین شرطی انجام یافته و قرارداد را منجزاً ص صحیح می نماید. ۴۶. آیا به هنگام تنفیذ معامله فضولی نیاز به علم تفضیلی است؟ سؤال - آیا در حین تنفیذ عقد از ناحیه مالک مبایعه فضولی علم تفصیلی وی نسبت به شرایط عقد لازم است و جهل او موجب غرری شدن معامله می شود؟ * در صورتی که فضول در قالب وکیل و نماینده عمل کند همانند سایر موارد وکالت و نمایندگی علم تفصیلی موکل به شرایط مورد وکالت شرط نیست ولی اگر به عنوان نمایندگی یا وکالت نباشد در این صورت علم مالک به شرایط عقد منعقده لازم است و چون فضول به دلیل نداشتن سمت معامله را انجام داده مالک باید موضوع و شرایط عقدی را که امضا کرده بداند. بنابر این علم تفضیلی بر موضوع عقد برای مالک ضروری است. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. ۴۶. آیا به هنگام تنفیذ معامله فضولی نیاز به علم تفضیلی است؟ سؤال - آیا در حین تنفیذ عقد از ناحیه مالک مبایعه فضولی علم تفصیلی وی نسبت به شرایط عقد لازم است و جهل او موجب غرری شدن معامله می شود؟ * در صورتی که فضول در قالب وکیل و نماینده عمل کند همانند سایر موارد وکالت و نمایندگی علم تفصیلی موکل به شرایط مورد وکالت شرط نیست ولی اگر به عنوان نمایندگی یا وکالت نباشد در این صورت علم مالک به شرایط عقد منعقده لازم است و چون فضول به دلیل نداشتن سمت معامله را انجام داده مالک باید موضوع و شرایط عقدی را که امضا کرده بداند. بنابر این علم تفضیلی بر موضوع عقد برای مالک ضروری است. در معامله فضولی سمت نمایندگی یا وکالت مطرح نبوده و خارج از موضوع است. لذا در هر حال مالک باید به موضوع شرایط عقد علم و آگاهی داشته باشد. نشست قضایی (۴) مدنی معامله به مال غیر جز به عنوان ولایت یا وصایت یا وکالت نافذ نیست ولو آنکه صاحب مال باطناً از این معامله راضی باشد و یا از آن نفع کلی عایدش شود در این ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. در معامله فضولی سمت نمایندگی یا وکالت مطرح نبوده و خارج از موضوع است. لذا در هر حال مالک باید به موضوع شرایط عقد علم و آگاهی داشته باشد. نشست قضایی (۴) مدنی معامله به مال غیر جز به عنوان ولایت یا وصایت یا وکالت نافذ نیست ولو آنکه صاحب مال باطناً از این معامله راضی باشد و یا از آن نفع کلی عایدش شود در این