دکترین
نصیحت (اخلاق): اقسام
فرمودند: برای خدا، رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم)، کتاب خدا، ائمه مسلمین، مومنین و جامعه اسلامی. بر اساس این روایت و دیگر احادیث شریف می‌توان اقسام نصیحت را در نمای زیر ترسیم نمود: ۴.
۱ - نصیحت برای خدا امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: ذوالقرنین ، بنده‌ای خالص بود که برای خدا نصیحت نمود و خدا هم او را خالص نمود. شرح این گونه عبادت آن است که انسان اعتقاد درست درباره‌ی توحید او داشته باشد و برای او اخلاص در عمل ورزد. ۴.
۲ - نصیحت برای قرآن معنی نصیحت برای کتاب خدا، اعتقاد به حقانیت آن و عمل به فرمایشات آن است. ۴.
۳ - نصیحت برای رسول خدا و اهل بیت رسول گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمودند: هر کس پنج خصلت را داشته باشد تمام حقایق ایمانی را در خود پیاده کرده و همه‌ی درهای بهشت برای او باز است: یکی از آن‌ها نصیحت برای اهل بیت پیامبرش است. رسول خدا فرمود: هر کس با ما غش ورزد از ما نیست. این مرتبه از نصیحت در برخی روایات به ادای اجر رسالت او که مودت خاندان او باشد تفسیر شده است که این یک مصداق جامع است و مصادیقی چون تصدیق به نبوت و رسالت او و اطاعت از امر و نهی او که به عنوان مصداق نصیحت برای رسول خدا ذکر شده‌اند را نیز شامل است. ۴.
۴ - نصیحت برای حاکم اسلامی روایت است که سه چیز است که قلب انسان مؤمن هرگز در آن‌ها دغلکاری نمی‌کند: اخلاص عمل برای خدا، خیرخواهی برای ولی امر، همراهی با جماعت مسلمین. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) نیز به نصیحت برای ائمه مسلمین (علیهم‌السّلام) توصیه داشتند و می‌فرمودند: خداوند خیرخواهی برای ولی امر را دوست دارد. اما باید با دقت و بدون گمانه‌زنی و رعایت حقوق و حرمت افراد صورت گیرد. ۴.
۵ - نصیحت برای جامعه اسلامی رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمود: محبوب‌ترین شما نزد خدا چند صفت دارد: از جمله اینکه ناصح‌ترین فرد برای امت پیامبر خدا است. در واقع معنی نصیحت برای عموم مسلمانان، ارشاد آنان به سوی مصالح آنان است. ۴.
۶ - نصیحت برای تک تک افراد جامعه اسلامی رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمودند: هر کس اهتمام برای امور مسلمانان نداشته باشد مسلمان نیست و عابدترین مردم کسی است که قلبش برای همه‌ی مسلمانان از همه خالص‌تر و بی‌غش‌تر باشد و کسی که سیل یا آتش سوزی را از گروهی مسلمان دور کند، بهشت بر او واجب است. ۴.
۷ - نصیحت برای افراد تحت سرپرستی خود چه در گروهی کوچک چون خانواده یا اداره و چه در کل جامعه اسلامی، روایت است که حق مردم بر حاکم، نصیحت برای آنان است و هر مسئولی که تلاش و خیرخواهی برای مسلمین تحت حاکمیت و مدیریت خود نکند با آنان به بهشت نمی‌رود و هر کسی سرپرستی گروهی را دارا شود و نسبت به آنان غش ورزد خدا بهشت را بر او حرام کند و هر حاکمی که اهل غش به رعیت باشد خدا بهشت را بر او حرام می‌کند. ۴.
۸ - نصیحت برای مشورت کننده که در روایات از حقوق مشورت کننده و نیز شرایط صلاحیت مشورت شونده است؛ همانطور که امام حسن (علیه‌السلام) فرمود: با کسی مشورت کنید که نصیحت داشته باشد. ۴.
۱۰ - نصیحت برای هر مخلوق دیگر رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمود: بالاترین منزلت در قیامت را کسی دارد که بیشتر از همه بر اساس نصیحت در دنیا برای مخلوقات او عمل کرده باشد.
منبع: الخصال، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، ۱۳۶۲ش، ج ۱، ص۲۹۴ · مسائل علیّ بن جعفر و مستدرکاتها، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، چ اول، ۱۴۰۹ق، ص۱۴۴ · دعائم الاسلام، دار المعارف مصر، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۳۵۰ · النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، انتشارات اسماعیلیان، قم، چ چهارم، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۶۳ · دار المفید للطباعة و النشر و التوزیع، ص ۲۳۳ · دعائم الاسلام، دار المعارف مصر، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۴۷ · کامل الزیارات، دار المرتضویة، نجف اشرف، چ اول، ۱۳۵۶ش، ص۲۵۶ · شعب الایمان، بیروت، دارالفکر، چ اول، ۱۴۲۴ق، ج ۶، ص۲۵۵۰ · تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، چ سوم، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۴۴۷ · شعب الایمان، بیروت، دارالفکر، چ اول، ۱۴۲۴ق، ج ۶، ص۲۵۴۳ · تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم، ۱۳۷۶، ص ۶۱۰ · مجموعه ورام، ج۲، ص۲۱۳ · غررالحکم و دررالکلم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم، ۱۳۶۶ ش، ص۸۵ · شعب الایمان، بیروت، دارالفکر، چ اول، ۱۴۲۴ق، ج ۶، ص۳۴۱۸ · الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص۱۶۳ · الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص۱۶۴ · دعائم الاسلام، دار المعارف مصر، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۵۴۱ · صحیح مسلم، دار المعرفه، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۸ق، ص۱۱۴ · شعب الایمان، بیروت، دارالفکر، چ اول، ۱۴۲۴ق، ج ۶، ص۲۵۱۳ · تحف العقول عن آل الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، قم، چ دوم، ۱۳۶۳ ه‌ش، ص۲۶۹ · الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص۲۳۸ · مدرسه الامام علی بن ابی طالب( ع)، قم، ص۱۲۴ · الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ۱، ص۴۵ · غررالحکم و دررالکلم، دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۱۰ ق · الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص۲۰۸
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.