نظریه دارنده و راننده در قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی — موضوع قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان

با وجود توضیحات مذکور زمینه رشد بحث دارنده و راننده بار دیگر در قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی ۱۳۸۹/۱۲/۸ فراهم و احکامی بی سابقه برای آن پیش بینی شد. در این قانون از عبارت دارنده تنها در مواد ۲۵۸۴ و ۲۵۹۲۹ معنایی متفاوت از معنای مورد نزاع در مسئولیت مدنی دارد و منظور همان مالک رسمی می باشد؛ در ماده ۱ نیز بیان می دارد کلیه رانندگان سرنشینان وسایل نقلیه، متصدیان حمل و نقل زمینی عابرین پیاده و فعالان در حوزه حمل و نقل و عبور و مرور مشمول این قانون می باشند؛ اما آنچه به این نزاع دامن می زند ماده ۲۶ است که در آن آمده است: «در راههایی که برای عبور عابران پیاده علایم تجهیزات و مسیرهای ویژه اختصاص داده شده است عابران مکلفند هنگام عبور از عرض یا طول سواره رو ب. ت. ب. علائم راهنمایی و رانندگی منصوبه در محل از نقاط خط کشی شده گذرگاههای غیر همسطح و مسیرهای ویژه استفاده نمایند. هرگاه عابران به تکلیف مذکور عمل ننمایند در صورت تصادف با وسیله نقلیه راننده مشروط به این که کلیه مقررات را رعایت نموده باشد و قادر به کنترل وسیله نقلیه و جلوگیری از تصادف یا ایجاد خسارت مادی و بدنی نباشد مسئولیتی نخواهد داشت. عدم مسئولیت راننده مانع استفاده مصدوم یا وراث متوفی از مزایای بیمه نخواهد شد و شرکت بیمه با ارایه قرار منع تعقیب یا حکم برائت راننده ملزم به اجراء تعهدات موضوع بیمه نامه به مصدوم یا وراث متوفی خواهد بود. چنانچه وسیله نقلیه بیمه نباشد دیه عابر از صندوق ۲۵۸ به مأموران موضوع ماده (۲) این قانون اجازه داده می شود متخلفین از قوانین و مقررات راهنمایی رانندگی را پس از تشخیص تخلف و انطباق آن با میزان جرائم متوقف نمایند و مشخصات وسیله نقلیه راننده زمان و محل وقوع تخلف و نوع آن و نیز مشخصات خود را در قبض جریمه درج و به راننده متخلف تسلیم نمایند. در صورتی که متخلف از دریافت قبض جریمه خودداری نماید قبض صادر شده به منزله ابلاغ قانونی تلقی شده و ضمیمه سوابق نزد اداره راهنمایی و رانندگی مربوطه نگهداری می شود. چنانچه وسیله نقلیه در محل غیر مجاز متوقف باشد یا در صورت عدم حضور متخلف قبض جریمه به بدنه خودرو الصاق می شود. در صورتی که متوقف ساختن وسیله نقلیه مقدور نباشد یا تخلف توسط تجهیزات الکترونیکی ثبت شده باشد مراتب به نحو مقتضی به اطلاع دارنده وسیله نقلیه می رسد. ۲۵۹- نقل و انتقال خودرو به موجب سند رسمی انجام می شود، دارندگان وسایل نقلیه مکلفند قبل از هرگونه نقل و انتقال وسایل مذکور در دفاتر اسناد رسمی ابتدا به ادارات راهنمایی و رانندگی یا مراکز تعیین شده از سوی راهنمایی و رانندگی برای بررسی اصالت وسیله نقلیه هویت مالک پرداخت جریمه ها و دیون معوق و تعویض پلاک به نام مالک جدید مراجعه نمایند. موضوع قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۱۳۴۷/۱۰/۲۳ پرداخت میشود. رانندگان نیز موظفند در صورت عبور عابر پیاده از محلهای تعیین شده با فاصله ای که به وسیله خط کشی پشت مسیر ویژه مشخص می گردد توقف کامل کنند. در غیر این صورت برای آنها مبلغ دویست هزار ریال قبض جریمه صادر میشود. بدین سان اگر راننده مسئول نباشد، چه کسی مسئولیت دارد تا به تبع آن و بر اساس قرارداد بیمه بیمه گر را مکلف به جبران خسارت بدانیم؟ اگر این ماده را در کنار ماده قانون ایمنی راهها و راه آهن مصوب ۱۳۴۹/۴/۷ قرار دهیم و بر اساس فرایند رسیدگی به دعاوی جزایی مربوط به حوادث رانندگی به آنها توجه نماییم به نتایجی متفاوت از وضعیت فعلی رویه قضایی می رسیم چند پرسش مطرح میشود و پاسخ آنها می تواند راهگشا باشد. ۱ - آیا بیمه اجباری شخص ثالث، مسئولیت مدنی متصدی وسیله نقلیه و از جمله دیه و ارش خسارت بدنی را پوشش میدهد یا فراتر از آن است و برای دارنده وسیله نقلیه به معنایی که در نظر برخی از نویسندگان است و آن را متفاوت از راننده تصور می نمایند، نیز پوشش بیمه ای فراهم می آورد؟ - منظور قانون از تعهدات موضوع بیمه نامه یا مزایای بیمه چیست؟ و بیمه گر در صورتی که راننده یا متصدی وسیله نقلیه مسئول نباشد، چه تعهدی می تواند داشته باشد و زیان دیده مقصر و مسئول از چه مزایایی بهره مند شود؟ - آیا قلمرو این ماده تنها در راههایی که برای عبور عابران پیاده علائم تجهیزات و مسیرهای ویژه اختصاص داده شده و قاط خط کشی شده گذرگاههای غیر همسطح و مسیرهای ویژه و محلهای تعیین شده م. ب. یا در تمام مواردی که راننده برائت حاصل می نماید این ماده اعمال میشود اعم از اینکه حادثه در بزرگراه باشد یا در محل های مذکور یا در هر مکانی دیگر؟ و اگر پاسخ منفی است چه خصوصیتی در این مناطق وجود دارد که متفاوت از سایر قسمت ها می باشد؟ ۴- بعد از اینکه بیمه گر مبالغ دیه یا ارش یا خسارت مالی را پرداخت آیا آثار آن متوجه بیمه گذار هم می شود؛ به این معنا که برای مثال از تعداد کوین های بیمه نامه او کسر شود یا تخفیف د. ح. بیمه در نوبت بعدی رعایت نشود و ...؟ - منظور از عبارت عدم مسئولیت راننده مانع استفاده مصدوم یا وراث متوفی از مزایای بیمه نخواهد شد و شرکت بیمه با ارایه قرار منع تعقیب یا حکم برائت راننده ملزم به اجراء تعهدات موضوع ۲۶۰ در صورتی که محدود نمودن تعهدات بیمه گر به تعداد کوین های بیمه نامه که ۴ عدد است قانونی باشد. بیمه نامه به مصدوم یا وراث متوفی خواهد بود، چیست و منظور استفاده مصدوم یا وراث متوفی از کدام مزایای بیمه است؟ بیمه یا برای مسئولیت مدنی است یا از جهت حوادث سرنشین م. ب. و مزایای دیگری وجود ندارد یا در قرارداد نیامده است که استفاده از آن ممکن باشد. پر واضح است که برخلاف قرارداد بیمه و مبانی مسئولیت مدنی نیز نمی توان به کسی مبالغی پرداخت نمود و در این صورت چرا باید به مصدوم یا وراث خسارت داد؟ و خسارت از چه جهت؟ - صدور قرار منع تعقیب یا حکم برائت برای راننده به یکی از این معانی است اول به دلیل تقصیر مصدوم یا متوفی کسی مسئول نیست که این تقصیر می تواند عمدی سنگین یا عادی باشد؛ دوم راننده مسئول نیست زیرا اقدام دیگران مانند اداره راه یا شهرداری در عدم رعایت نکات ایمنی یا نصب نکردن علائم و مانند آن یا تولید ناقص وسیله نقلیه یا حفر چاله در مسیر راه سبب تحقق حادثه شده است؛ آیا در تمام این موارد باید بیمه گر را به پرداخت خسارت ملزم دانست یا منظور قانون تنها در مواردی است که مسئولیتی در میان باشد هر چند قابل انتساب به راننده نباشد؟ ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. و اگر پاسخ منفی است چه خصوصیتی در این مناطق وجود دارد که متفاوت از سایر قسمت ها می باشد؟ ۴- بعد از اینکه بیمه گر مبالغ دیه یا ارش یا خسارت مالی را پرداخت آیا آثار آن متوجه بیمه گذار هم می شود؛ به این معنا که برای مثال از تعداد کوین های بیمه نامه او کسر شود یا تخفیف د. ح. بیمه در نوبت بعدی رعایت نشود و ...؟ - منظور از عبارت عدم مسئولیت راننده مانع استفاده مصدوم یا وراث متوفی از مزایای بیمه نخواهد شد و شرکت بیمه با ارایه قرار منع تعقیب یا حکم برائت راننده ملزم به اجراء تعهدات موضوع ۲۶۰ در صورتی که محدود نمودن تعهدات بیمه گر به تعداد کوین های بیمه نامه که ۴ عدد است قانونی باشد. بیمه نامه به مصدوم یا وراث متوفی خواهد بود، چیست و منظور استفاده مصدوم یا وراث متوفی از کدام مزایای بیمه است؟ بیمه یا برای مسئولیت مدنی است یا از جهت حوادث سرنشین م. ب. و مزایای دیگری وجود ندارد یا در قرارداد نیامده است که استفاده از آن ممکن باشد. پر واضح است که برخلاف قرارداد بیمه و مبانی مسئولیت مدنی نیز نمی توان به کسی مبالغی پرداخت نمود و در این صورت چرا باید به مصدوم یا وراث خسارت داد؟ و خسارت از چه جهت؟ - صدور قرار منع تعقیب یا حکم برائت برای راننده به یکی از این معانی است اول به دلیل تقصیر مصدوم یا متوفی کسی مسئول نیست که این تقصیر می تواند عمدی سنگین یا عادی باشد؛ دوم راننده مسئول نیست زیرا اقدام دیگران مانند اداره راه یا شهرداری در عدم رعایت نکات ایمنی یا نصب نکردن علائم و مانند آن یا تولید ناقص وسیله نقلیه یا حفر چاله در مسیر راه سبب تحقق حادثه شده است؛ آیا در تمام این موارد باید بیمه گر را به پرداخت خسارت ملزم دانست یا منظور قانون تنها در مواردی است که مسئولیتی در میان باشد هر چند قابل انتساب به راننده نباشد؟ و آیا برای تقویت این استنباط می توان به تبصره ۲ ماده ۱ قانون اصلاحی بیمه اجباری ۱۳۸۷ نیز استناد نمود که بیان می دارد: مسئولیت دارنده وسیله نقلیه مانع از مسئولیت شخصی که حادثه منسوب به فعل یا ترک فعل او است نمی باشد. در هر حال خسارت وارده از محل بیمه نامه وسیله نقلیه مسبب حادثه پرداخت می گردد و ما سابقاً به تفاسیر متفاوت از این تبصره اشاره نمودیم؟ به این صورت که بگوییم منظور ماده ۲۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی و آن است که اگر در هر حال مصدوم یا متوفی، مستحق جبران خسارت باشد و بر اساس مبانی و قواعد مسئولیت مدنی نتوان آنها را مسئول صدمات بدنی یا مالی یا جان خود دانست باید خسارت آنها را جبران نمود و بعد از اینکه بیمه گر خسارت را پرداخت بتواند به مسئول اصلی برای مثال اداره راه شهرداری شخصی که چاله حفر نموده است رجوع نماید و مبلغ را وصول نماید؛ اما اگر مصدوم یا متوفی، به هر صورت مسئول حادثه باشد پرداخت خسارت به او موجب ندارد و تعهد بیمه گر در مقابل او قابل تصور نیست. ۶ نقش تقصیر راننده و تقصیر مصدوم یا متوفی یا زیان دیده تقصیر مشترک) در این میان چیست؟ آیا می توان گفت که وقتی در فرض تقصیر منحصر مصدوم یا متوفی تمام خسارت او جبران می شود، به طریق اولی در فرضی که بخشی از تقصیر و دخالت در حادثه متوجه راننده است، این جبران باید به عمل آید؟ - آیا صندوق موضوع قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۱۳۴۷/۱۰/۲۳ ۲۶۱ یا همان صندوق تأمین خسارتهای بدنی دچار تحول شده است و در مواردی که مصدوم یا متوفی در حادثه دخالت فعال داشته باشند مقصر جزئی یا کلی نیز از عهده پرداخت خسارت بر آید؟ ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. و آیا برای تقویت این استنباط می توان به تبصره ۲ ماده ۱ قانون اصلاحی بیمه اجباری ۱۳۸۷ نیز استناد نمود که بیان می دارد: مسئولیت دارنده وسیله نقلیه مانع از مسئولیت شخصی که حادثه منسوب به فعل یا ترک فعل او است نمی باشد. در هر حال خسارت وارده از محل بیمه نامه وسیله نقلیه مسبب حادثه پرداخت می گردد و ما سابقاً به تفاسیر متفاوت از این تبصره اشاره نمودیم؟ به این صورت که بگوییم منظور ماده ۲۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی و آن است که اگر در هر حال مصدوم یا متوفی، مستحق جبران خسارت باشد و بر اساس مبانی و قواعد مسئولیت مدنی نتوان آنها را مسئول صدمات بدنی یا مالی یا جان خود دانست باید خسارت آنها را جبران نمود و بعد از اینکه بیمه گر خسارت را پرداخت بتواند به مسئول اصلی برای مثال اداره راه شهرداری شخصی که چاله حفر نموده است رجوع نماید و مبلغ را وصول نماید؛ اما اگر مصدوم یا متوفی، به هر صورت مسئول حادثه باشد پرداخت خسارت به او موجب ندارد و تعهد بیمه گر در مقابل او قابل تصور نیست. ۶ نقش تقصیر راننده و تقصیر مصدوم یا متوفی یا زیان دیده تقصیر مشترک) در این میان چیست؟ آیا می توان گفت که وقتی در فرض تقصیر منحصر مصدوم یا متوفی تمام خسارت او جبران می شود، به طریق اولی در فرضی که بخشی از تقصیر و دخالت در حادثه متوجه راننده است، این جبران باید به عمل آید؟ - آیا صندوق موضوع قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۱۳۴۷/۱۰/۲۳ ۲۶۱ یا همان صندوق تأمین خسارتهای بدنی دچار تحول شده است و در مواردی که مصدوم یا متوفی در حادثه دخالت فعال داشته باشند مقصر جزئی یا کلی نیز از عهده پرداخت خسارت بر آید؟