نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۹۸ مورخ ۱۴۰۳/۰۲/۱۵ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تاثیر تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی بر سابقه مؤثر کیفری: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

ملاک داشتن یا نداشتن سابقه محکومیت مؤثر کیفری، ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است و طبق این ماده در جرایم عمدی صدور حکم قطعی به مجازات‌های مندرج در ذیل این ماده، محکوم را از حقوق اجتماعی (در مدت‌های مقرر در این ماده) محروم می‌کند و این محکومیت‌های قطعی، محکومیت مؤثر کیفری محسوب می‌شوند؛ لذا در فرض سؤال که در خصوص فردی به علت ارتکاب جرم عمدی حکم به ۱۹ سال حبس صادر و قطعی شده است، با عنایت به بند ب ماده یادشده این محکومیت قطعی دارای مجازات تبعی است و محکومیت مؤثر کیفری محسوب می‌شود؛ هر چند که پس از تحمل مدتی از حبس، دادگاه با کسب نظر پزشکی قانونی در اجرای قسمت اخیر ماده ۵۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری ، بقیه مجازات حبس را به مجازات مناسب دیگری یعنی جزای نقدی (که فاقد مجازات تبعی است و محکومیت مؤثر کیفری محسوب نمی‌شود) تبدیل کند و مجازات تبعی مربوط به محکومیت ۱۹ سال حبس صرفنظر از تبدیل بقیه مجازات حبس به جزای نقدی باید در خصوص م. ع. اجرا شود؛ زیرا مقررات ماده ۵۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ تأسیس خاصی است و متفاوت از نهادهای ارفاقی نظیر تخفیف در مجازات م. ب. و تبدیل مجازات تعزیری به مجازات مناسب دیگر موضوع قسمت اخیر این ماده که ناظر به وضعیت شخصی م. ع. و تدبیری در اجرای حکم محکومیت اولیه است، تأثیری در اجرای مجازات تبعی (محرومیت از حقوق اجتماعی) که مربوط به محکومیت اولیه است، ندارد.