دکترین
نظم تجارت الکترونیکی — ص 721 تا 725
⚠
که اک ار اک ۷ الا کرد تیچ وک
ٍ ْ : ۹ ۱ 2 ی ۱
۱ ال ۹ ۱ !۱ 1
ی 5 ۳ ال ی اب را
باب چهارم" جریم و جازات ۳ مبحث اول- کلاهبرداری کامپیوتری_ ۶۹۹
اینترنت با به غرصه وجود گذاشت و تقریباً حدود ۲۳۲ تیر ۰۱۳۸۷ ش ۰۲۳۵ قسمت سوم طبقه بندی و
ده دهه است که رواج پیدا کرده است. سیب شناسی جرایم رایانه‌ای)
کلاهبرداری رایانه‌ای قبل از بوجود آمدن اینترنت | 8 رمزنگاری در صورتی که تنها با هدف جرایم
وجود داشته» ولی بعد از اي ن که اینترنت و محیط | مالی انجام گیرد» بزهی خاص به شمار می‌آید که
محازی بوحود آمد؛ کم کم اصطلاح کلاهبرداری نمی‌توان معادل دفیقی برای آن در قوانین
رایانه‌ای به کلاهبرداری اینترنتی تغییر نام پیدا | موضوعه کشورمان یافت. مجموعه عملیاتی که
کردء به طوری که کلاهبرداری‌های رایانه‌ای | انجام می‌گیرد» در صورتی که منتهی به بردن مال
همان کلاهبرداری‌های اینترنتی است و این دو | شودء کلاهبرداری با در حکم آن خواهد بود. اصطلاح به جای همدیگر به کار می‌روند. به | ماده ۱۳ق.ج.ردر توصیف جرم «کلاهبرداری
تعبیر دیگر می‌توان کلاهبرداری رایانه‌ای را | مرتبط با رایانه» مقرر می‌دارد: عملیاتی که از
تعبیری اعم از کلاهبرداری اینترنتی دانست. طریق آن شخصی «به طور غیرمجاز از
عنصر قانونی در رابطه با کلاهبرداری رایانه‌ای» | سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی با ارتکاب
علاوه بر عمومات موجود در قانون تشدید | اعمالی از قبیل وارد کردن» تغییر» محوء ایجاد یا
مجازات مرتکبین ارتشاء اختلاس و کلاهبرداری» | متوقف کردن داده‌ها یا مختل کردن سامانه» وجه
ماده ۷ ق.ت.ا و ماده ۲ ل.ج.ر است. با مال یا منفعت يا خدمات يا امتیازات مالی برای
ماده ۱۲ ق.ج.ر توصیف ماده ۶۷ ق.ت.ا را با | خود یا دیگری تحصیل کند.»
اندکی تفاوت در تعریف و تشدید مجازات ذکر | این طرز تلقی از کلاهبرداری رایانه‌ای. با وجود
کرده است: «هرکس با انجام اعمالی نظیر وارد | ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و
کردن, تغییر» محوء ایجاد. توقف داده‌هایا | اختلاس و کلاهبرداری که جرم کلاهیرداری را به
مداخله در عملکرد سیستم و نظایر آن» از سیستم طور دقیق تعریف می‌کند. مایه تأسف است. چنین به نظر می‌آید که تلاش
جزای نقدی معادل وجه یا مال یا قیمت منفمت | ق.ج.ر برای جرم انگاری تمامی تخلفاتی که در
یا خدمات مالی یا امتیازات مالی که تحصیل | فضای مجازی ارتکاب می‌باید. باعشت دو
کرده است. محکوم می‌شود. اشکال عمده شده است: اولء دور شدن از
ره مجازات شروع به این جرم, حداقل | تعریف منطقی بسیاری از جرایم از جمله ق.م.۱
مجازات حبس مقرر خواهد بود.» (یگاه حوزه. | تعریف شده‌اند. برای این اشکال می‌توان ماده
۰ ۰ 2
۲ ق.ج.ر را مشال زد که تعریف جدیدی از | پایگاه اینترنتی موهو) يا استفاده از پایگاه موجود
سرقت ارائه می‌دهد و نیز ماده ۳ فانون مذکور. است که خود می‌تواند عنوان مجرمانه مستقلی
دوم این که» تعریف موسع از جرایم مختلف, | داشته باشد. (السان» مصطفی, جنبه‌های حقوق
آن‌ها می‌شود. در نتیجه فعل واحد ممکن است | پولی و بانکی» تهران ۸ ص ۱۸۴) بند (ب)
بدون هیچ منطقی, عناوین محرمانه متعدد داشته | ماده ,۲۰ ل.ج.ر (فروش, انتشار و در دسترس قرار
باشد. دادن رمز عبورء کد دستیابی یا داده‌های رایانه‌ای
ماده ۶۷ ق.ت.ا که اشعار داشته: «هرکس در | با هر نوع اطلاعات مشایه به‌طور غیرمجاز به
بستر مبادلات الکترونیکی, با سوء استفاده و یا | نحوی که به‌وسلیه سیستم رایانه‌ای یا مخابراتی یا
استفاده غیر مجاز از داده پیام برنامه‌ها و | داده‌های مربوط قابل دستیابی باشد»» را جرم
سیستم‌های رایانه‌ای و وسایل ارتباط از راه دور و اعلام کرده بود.
بند (ب) ماده ۲۵ قانون جرائم
ارتکاب افعالی نظیر ورود» محو توقف داده پیام رایانه ای با کوتاه کردن عبارت فوق» قید «بدون
مداخله در عملکرد برنامه یا سیستم رایانه‌ای و | رضایت» (دارنده) را علاوه بر غیرمجاز به متن
غیردیگران را بفریید وبا سبب گمراهی پیشین افزوده است. (السان» مصطفی, حقوق
سیستم‌های پردازش خودکار و نظایر آن شود و از | فضای مجازی. چ ۰۱ صص ۱۸۴-۱۸۵)
این طریق برای خود یا دیگری اجره اموال با | 8 تحصسیل و بسردن مسال دیگ ری در
امتیازات مالی تحصیل کند و اموال دیگران را ۱ کلاهبرداری‌های رایانه‌ای یک عمل فیزیکی و
7۳ جر محسوب وعلاوه بر رد مال به صاحبان مادی نیست و ملاک احراز آن خروج مال از
اموال به حبس از یک تاسه سال و پرداخت حیطه تصرف مالکانه مال باخته و در نهایت قرار
جزای نقدی معادل مال مآخوذ, محکوم | گرفتن آن‌ها تحت سلطه و اختیار مرتکب می
می‌شود.) تعریف دقیق تری از کلاهبرداری | باشد که جزء اخیر علت تامه محسوب می گردد. رایانه‌ای ارایه می‌دهد. به عنوان مغال جنان
ایسرادات اساسی روبسرو می‌باشد؛ جسرم | چه مرتکب با ارتکاب یک يا جند مورد از اعمال
کلاهبرداری مسرتبط با رایانه اختصاص داده | یاد شده» وجوه الکترونیکی را از حساب مال
است. باخته خارج نماید. ولی داده‌های مربوط قبل از
۳ بانشرنمی رسد که کلاهبرداری پا | رسیدن به مقصد مو بط او که سکن ات
رین مجرمانسه ای جچون سرقت, رای | حساب آن شخص یا یک مکان ذخیره موقت
رم رمزگیری کفایت کند. چرای باشد. توسط برنامه‌ای امنیتی یا مآموران پلیس
لت درگبری مستلزم مقدماتی همچبون ایچیا, کشف و توقیف شوند. |۱۱
5 با ان را
باب چهارم- جرایم و مجازات ها مبحث اول- کلاهبرداری کامپیوتری ۷۰۱
است که متهم قصد ذخیره اطلعات حائز ارزش | توجه به نظر حقوق‌دانان در خصوص ماده۱
مالی را روی آن داشته است. مهم نیست که این | قانون تشدید مجازات کلاهبرداران سعی
عمل ذخیره با دستورات مستقیم مجرم صورت | داشته‌اند که برخی آبهام‌ها از جمله» آیا فقط
پذیرفته باشد یا اینکه با دستکاری در برنامه انتفاع شخص کلاه بردار شرط تحقق جرم است با
سیستم به صورتث خودکار صورتث پذیرفته باشد. «انتفاع شخص موردنظر کلاه‌بردارن نیز برای
(جاویدنیاء حواد: جرایم ت.ا چ ۳ ص )٩۲ تحقق جرم کافی است و نیز آیا صرف تحصیل
8 موضوع این جرم «وجوه» اموال و امتیازات | «مزایای مالی» با ابزار متقلبانه جرم محسوب
مالی» است. تعریف این سه مورد مشخص است. می‌شود با خیر را برطرف سازند. ولی در مقابل با
فقط باید دقت کرد که صرفاً امتیازهایی که جنبه | دست بردن غیرکارشناسانه در مستن قانون
مالی دارند -مانند امتیا زگرفتن وام- موضوع | ابهام‌هایی هم بر آن افزوده‌اند. جرم‌اند (میرمحمدصادقی» حسین؛ جرایم علیه نتبیحخه این که. موضوع‌های مندرج درماده
اموال و مالکیت. چ ۷ ص ۰.۸۳ سال ۱۳۷۹) حصری اند و فقط تعلق «اموال» به دیگران شرط
تردیدی نیست؛ ولی. در مورد وحوه وامتیازهای | دست آورد. تا زمانی که به تحصیل موارد سه‌گانه
مالی چطور؟ وجود عبارت «و اموال دیگران را | مندرج در ماده منجر نشود.ء کلاهبرداری واقم
ببرد» در متن ماده از یک‌سو تکرار بی‌جاست و | نشده است. (حاویدنیاء حواد. نقد و بررسی
۰ کح -
از سوی دیگر, موجب طرح این پرسش می‌شود جرم‌های مندرج درق.ت.ا, مجله حقوقی
که چرا بعد از ذکر تحصیل وجوهء اموال با دادگستری» تابستان ۴۶ شش ۰.۵۹٩ صص ۱۲۹-
امتیازات مالی فقط به بردن اموال دیگری اشاره | ۱۲۸)
شده است؟ به عبارت دیگر نمی شود (میرمحمدصادقی؛ حسین. جرایم علیه
2
اگر اموال متعلق به خود را که در اختیار دیگری | اموال و مالکیت. چ ۰۱۳۷۹۰۷ ص ۵۵)
است. با اقدام‌های بادشده ببرد جرم نیست». اما این رفتار مرکب از سه حرزء زیر است؛ بنایراین
2
اگر «وجوه» یا «امتیازات مالی» متعلق به خود را با | جرم مرکب به حساب می‌آید (گلدوزیان. ایرج؛ ان اقدام‌ها ببرد» جرم است؟ (میرمحمدصادقی؛ بایسته‌های حقوق جزای عمومی (۱-۲-۴) چ
سین جرایم علیه اموال و مالکیت. چ ۰۷ | ۳ء ص ۰۲۱۸ سال ۱۳۷۸)
صص ۸۰-۸۲) ۱ سواستفاده یا استفاده غیر مجاز از داده
پیام‌هاء برنامه‌ها و سیستم‌های رایانه‌ای و وسایل
سس و
ارتباط راه دور و ارتکاب اعمالی مانند رود | 7 «محو داده پیام» به معنای از مین بردن چنین
محو, توقف داده پیامء مداخله در عملکرد | داده‌ای است که به نظر می‌رسد از فهرست حر
نامه یا سیستم رایانه‌ای و غیره؛ ال شورای اروپا گرفته شده است. برای مثال, انم
۲. فریسب خوردن دیگران یا گمراه شدن | کارمندی با حذفی سابقه دریافت حقوق خود از
سیستم‌های پردازش خودکار و مانند آن؛ سیستم حساب داری شرکت. معادل حقوق خود
۳. تحصیل وجوهء اموال یا امتیازهای مالی و بردن | را دوبار دریافت کند و با این عمل منفعت مالی
اموال دیگران از طریق اعمال یادشده برای خود برای مرتکب به دست آید. مرتکب محو داده
یا دیگری. (جاویدنیاء جوادء نقد و بررسی | پیام شده است. (فوه فَصائیه...؛ لایحه ق.ج.ر
جرم‌های مندرج درق.ت.ا, مجله حقوفقی (متن و گزارش توجیهی). ص ۵۰)
دادگستری؛ تابستان ۰۱۳۸۶ ش ۵۹ء» ص ۱۲۹) - «توقف داده پیام» به معنای مصدری «متوقف
8 واژه‌های «سواستفاده» یا «استفاده غیر مجاز» کردن» داده پیام است که از تعریف فهرست
یک معنا دارند و ذکر هر دو واژه را می‌توا ناشی | حداقل شورای اروپا گرفته شده است. متوقف
از عدم دقت لازم در تنظیم متن فانون دانست. کردن می‌تواند موقتی یا دائمی باشد. (همان)
عبارت داده پیام از تعریف فهرست حداقل | - متوقف کردن داده پیام به این طریق می‌تواند
شورای اروپا در مورد کلاهبرداری گرفته شده واقم شود که طی یک معامله تجاری. پس از
است. البتهء معنای مصدری دوارد کردن» از آن انجام مرحله‌هایی همچون بررسی حساب
آرأده شده (که درست نیست بر بود از عبارت | خریدار مبنی برداشتن موجودی کافی, دستور
«وارد کردن» استفاده می‌شد) و متعلق آن هم داده | کسر از حساب خریدار و واریز به حساب
پیام است. برداشت معنای «نفوذ کردن به سیستم | فر وشنده صادر شده و معامله تمام‌شده فرض شود
رایانه‌ای و وسایل ارتباط راه دور» از این واژه با |[ وکالا تسلیم خریدار گردد؛ اماء خریدار با سلسله
توجه به آرایش جمله و قرار گرفتن در کنار اقدام‌هایی که از قبل انجام داده, به طور کلی
کلمات محر و «توقضل» صحیح نیست. برای مانم فرستادن داده حاوی دستور پرداخت به
مثال. عمل یک متصدی م در افزودن نام | بانک شده باشد. یا این که به‌طور موقت جلوی
یک کارگر واهی به فهرست پرداخت حقوق داده مربوط را سد کرده تا فورا با مراجعه به یک
شرکت با شماره حساب ود جهت دریافت مبلغ دستگاه خودپرداز یا مراجعه به بانک از رهگذر
وق را می‌توان ای ازاین رفتاردانست. | امکانات بانک‌داری ایترننی, ویجوه مزبور وا قبل
۱ وه فضانیه. مرکز مطالعات راهبردی رسعه | از وصول دستور پرداخت به بانک به حساب
ای و شورای عالی توسعه قضائی, کمیی, دیگری منتقل کند. ۳ ۱ رم رایانه‌ای؛ لایس 3رج.ر(متن و | نکته *رخور توجه این است که فعل‌های یادشده
دس "وجیهی)؛ فروردین ۳ مص ۴۹) تمثیلی‌اند (باتوجه به ذکر «افعالی نظیر...» قید
ات هک اک ای ادا بر ال ال
زا ار رو را ۱ ۱
ٍ 1۱ وه ار اب دا
باب چهارم- جرایم و مجازات‌ها مبحث اول- کلاهبرداری کامپیوتری ۷۰۳
کلمه «و غیره» درانتهای ماده زائند است) صفحه‌های وب یا پست الکترونیکی است. در
بنابراین» می‌توان «تغییر» یا «ایجاد» داده را نیز | این ماده جرم‌انگاری کرده و آن را از شمول ماده ۱
جز مصداق‌های این بند ذکر کرد. قانون تشدید مجازات کلاهبرداران خارج کرده
- «مداخله در عملکرد برنامه یا سیستم رایانه‌ای» است. در حقیقت. ماده ۶۷ ق.ت.ا از جهمت
آخرین رفتار تصریح‌شده در این بند است. این | اختصاص به «بستر مبادلات الکترونیکی» خاص
عبارت در تعریف توصیه نامه شورای اروپا از | موْخر است که عام مقدم را تخصیص می‌زند. کلاه برداری رایانه‌ای آمده است. به نظر می‌رسد | درنتیجه. اگر شخصی در بستر مبادلات
که استفاده از عبارت «ایجاد اختلال» در فارسی | الکترونیکی با پخش تبلیغات موهوم با استفاده از
معنای صحیح‌تری از آن را به دست می‌دهد. | شبکه اینترنت مرتکب کلاهبرداری رایانه‌ای سنتی
(جاویدنیاء جوادء نقد و بررسی جرم‌های مندرج | شودء مشمول این ماده است نه قانون تشدید
درق.ت.اء مجله حقوقی دادگستری, تابستان | مجازات کلاهبرداران و بنابراین» مجازات وی
۶ شش ۵۹٩ صص ۱۳۹-۱۳۱) کم‌تر از فردی است که خارج از این بستر عین
8 فریب افراد و گمراهی سیستم‌ها: همین اقدام را انجام دهد یا اینکه تبلیفات
تفاوت خاصی نداردء مفهوم آن روشن است. | است. (خرم‌آبادی» عبدالصمد.» جرائم فناوری
فریب خوردن از حمله موْلفه‌های لازم برای تحقق | اطلاعات؛ رساله دکترای حقوق جزا و
این جرم دانسته شده است (میرمحمدصادقی, | جرم‌شناسی,» دانشگاه تهران» ۰۱۳۸۴ ص ۲۲۸)
حسین, جرایم علیه اموال و مالکیت. چ ۰۷ص | در عبارت «گمراه شدن سیستم‌های پردازش
۶ سال ۱۳۷۹) اما آوردن این جز در رکن مادی | خودکار»» بهتر بود که قانون گذار از سیستم
جسرم کلاهبرداری رایانسه‌ای از نوآوری‌هسای | رایانه‌ای به جای اصطلاح «سیستم‌های پردازش
قانو نگذار ایرانی است و در هیچ‌یک از اسناد | خودکار» استفاده می‌کرد. وانگهی» تحقق این
بین‌المللی این مولشه در تعریف کلاهبرداری | شرط محال است زیراء گمراهی در مورد سیستم
رایانه‌ای نیامده است زیراء فلسفه پیش‌بینی | پردازش خودکار معنا ندارد. (میرمحمدصادقی,
عنوان مجرمانه «کلاه بردار ی رایانه‌ای» بر وجود | حسین» جرایم علیه اموال و مالکیت. چ ۷ء ص
موْلفه «فریب» در کلاهبرداری سنتی و عدم آن در | ۷۵) وظیفه چنین سیستمی پردازش اطلاعات
این عضوان جدید مبتضی است. در واقع» | ورودی براساس قواعد منطقی یا برنامه از پیش
قانون گذ ار ایرانی با ذکر این عبارت «کلاهبرداری | تعریف‌شده و نمایش نتیجه این پردازش است. رایانه‌ای سنتی» را که به معنای فریفتن مالباخته | به زبان سادهء وقی عبارت ۱+۲ به رایانه وارد
از رهگذر امکانات جدید رایانه‌ای مانند | شودء به صورت خودکار پاسخ ۳ را نمایش
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.