دکترین
نظم حقوق کار — ص 256 تا 260
⚠
۶۸ ۱ چل قانون کار در نم حوی
معمول بود
که از دیرباز در روابط کار ٍ ل بوده
است. ق. ک مصوّب ۱۳۶۹ روش سومی
می‌کند که کارمزد ساعتی نام دارد.
تبصره ۱ ماده ۳۵ قانون مزبور کارمزد
«چنانجه [تعیین مزد|ً براسماس محصول
تولید شده و یا میزان انجام کار در زمان
معیّن باشد.ء کارمزد ساعتی نأمیده
میشود.» آیین‌نامه سال ۱۳۷۰ که در
بالا بدان اشاره کردیم در ماده ۲۱ خود
تعریف روشن‌تری ارائه می‌کند. برابر این
تعریف» «کارمزد ساعتیء مزدی است که
در مقابل آنجام کار مشخص در زمان
مشحص پرداخت میشود. در قرارداد مزد
یا زمان مشحص باشد» (یر ابر ماده ۲۴
آیین‌نامه یاد شده «مزد کارگرانی که
مشمول نظام کارمزد ساعتی می‌باشند به
کمتر از مزد مشاغل در نظام روزمزدی
باشد»)
اواه ی ۱ به رمان
ابین‌نامه یاد شده مقرر می‌کند: «مشاغل
قابل شمول در نظام کارمزد ساعتی نوع ]
عمی هستند که استاندارد زمان انجام
کنونی 9
کار توسط ابزار یا دستگاه مورد استفاده از
قبل مشخص شده يا قابل مشخص شدن
باشد. استفاده از نظام کارمزد ساعتی در
کارگاههایی که فعالیت آنها جنبه مستم
دارد و یا به صورت فصلی و یا در مقاطع
زمانی خاص فعالیت دارند موکول به اخز
موافقت اداره کار و آمور اجتماعی محل
است.» (عراقی» سیّد عزت‌الله» حقوق کار,
ج ۲ چ ۰۱ صص ۱۷۲-۱۷۳
8 ۹- در تبصره یک ماده ۳۵ ق.ک از
نظام کارمزد ساعتی سخن گفته شده
است. ماده ۲۱ آیین‌نامه نیز کارمزد
ساعتی را مزدی تعریف کرده است. که در
مقابل آنجام کار مشخص در زمان
تعیین مزد مبهم است مشخص نیست
مبنای اصلی تعیین مزد مدت (زمان) یا
مقدار کار است؟ اگر مبنا مدت است لذا
مقدار کار نباید موّئْر باشد و اگر مبنا
مقدار کار است تعیین مدت نیز بلاوجه
است. (استوارسنگری» کورش» مقدمه
حقوق کار چ ۱ص ۱۶۹)
8 ۳۹۰- «مزد ساعتی» یکنواخت و ثابت
نبوده بلکه بر اساس ساعات انجام کار
تعیین می گردد؛ مانند اینکه کارگری در
برخی از روزهای هفته در فواصل زمانی
روز چند ساعت از وقت خود را در کارگاه
بگذراند و یا اینکه همه روزه از ساعات
معینی کار را شروع و در ساعات معینی
خاتمه ۳ در این کارها ممکن است شمول به نظامهای کارمزدی, مزد ساعتی
براساس قرارداد کار که سس کارگر و | و کارمزد ساعتی» موضوع تبصره ۲ ماده
کارفرما منعقد گردیده و یا عرف کارگاه ۵ ق.ک مصوّب ۱۳۷۰/۱۱/۱۹ تعریف
مبلغ مزد به طور ساعتی تعیین گردیده | دقیق‌تری به دست می‌دهد. برابر ماده ۲
باشد؛ مشروط بر اینکه پرداخت ان در آیین‌نامه یاد شده «کار مزد عبارت است از
پایان هفته یا هر دو یک بار بر اساس | مزدی که برای انجام مقداری کاری
ساعاتی که کار انجام شده و یا براساس | مشخص از نظر کمی قابل اندازه گیری با
تعداد روزهایی که کار صورت گرفته | شمارش باشد به ازای هر واحد کار تعیین
محاسبه و پرداخت گردد. (بند الف ماده | و پرداخت میشود.»
۷ قانون کار: «چنانچه براساس قرارداد با | روش تعیین مزد به صورت کارمزد مورد
عرف کارگاه» مبلغ مزد به صورت روزانه یا | انتقاد کارگران است. اینان معتقدند این
ساعتی تعیین شده باشد.ء پرداخت آن گونه مزد تأمین کافی به کارگر نمی‌دهد و
باید پس از محاسبه در پایان روز یا هفته | حرمت انسانی او در نظر گرفته نمی‌شود؛ یا پانزده روز یک بار به نسبت ساعات کار | زیرا در این روش» کارگر مجبور است
و یا روزهای کارکرد صورت گیرد.» بیش از توانش کار کند. علاوه بر آن,
در اين قبیل امور» ساعات کار مورد توجه | پرداخت مزد به روش کارمزدی به حس
است نه مقدار کاری که انجام شده و یا | همبستگی کارگران لطمه می‌زند و بین
نتایجی که از آن به دست آمده, پرداخت ایشان رقابتی پدید می‌آورد که در نهایت
سزد براساس ایسن روش غالبا متافع | به نفع کارفرماست. کارگران را بهتر تأمین می‌نماید» چرا که | انتقاد دیگری که به این شوه وارد
مقدار و میزان تولید مورد نظر نیست؛ | میشود آن است که تعیین ضوابط و
آنچه مهم است میزان ساعاتی است که | معیارهایی که برحسب آن نتیجه کار و
کار انجام گرفته است. (رفیعی, احمد. | تعداد آن در نهایت مزد در نظر گرفته
حقوق کارء ج ۱ چ ۱ص ۲۰۶) میشود به کارفرما بستگی دارد و ممکن
از نظرق.ک. «کارمزد» عبارت | است از این : ۳ 0 و ۱
محصول تولی شده. سس برخی از مخالفان این روش می‌افزایند که
میشود (تبصره ۱ ماده ۳۵) پ ۱ فت صنعت و استفاده بیشتر از
اجرایی ضوابط و مزایا و مشاغل قابل | با به ۲
۱
2 7 ۱
۰ ۰ ۹ فا .۰
و ۱ ی لو رد
هت
ید ۰ ۱
تس ۰ ۰
۱ :
و
1
8 9 پ
8 ۹«
۲
- ۱
یگ :
وس ۹ 5 ۹
۱ 8 ۱ ۰
ما ۱ ۳
۰ ۸ ۳ َ اس _
۱ سا سم 1 ۰
ْ رام - و ۰ نع
در اج ۳
پا ی ۳۳ ع
سس
۷ بصظ ره و ۹
ز ۹
له 5 اسهم ما ِ ۰ -
۱ ۱ پس ی -
۳ - /
رل ۰
رس ک. خ
است یا را ۹ و چا ۰
مارگ میگ ۹ ۳
اراد ۰ ۳ .*
و 8 اوه ۰ ۱
ی او ر ام
رص ی هه ۱ ۰ ۰
ی ً س ها ی ماک ۱ ۰
8 ۹ رع حاوع . 7 ۳ 7 گس
ود عادو و کر و :
وله - اک اس ی 7 ۰
2 چا - 7
ار و :
۰ - ری ۴ که .... ۰ 2 ۱
8 اس
2 : : ۱
۹ ل.
5
: ْ --
۰
ح
۰ ۰ 1 ان ۰
-
۰
ل
ما
ا
نا نا هدس
وسایل خودکاره کارگران کمتر می‌توانند
نتیجه کار فردی خود را به میل خویش و
با سریع یا کند کردن کار تغییر دهند. از
لحاظ تأثیر این شیوه تعیین مزد بر تولید
نی دیدگاههای کارشناسان مختلف است
(دفتر بین‌المللی کار مزدء ص ۳۳ تا ۳۵(
به هر حالء یکی از نارساییهای این روش
تعیین مزده از لحاظ مصالح کارگران» آن
است که ممکن است در عمل میزان
کارمزد بسیار کم باشد (به سبب کمی
بازده کار) و درنتیجه پاسخ گوی نیازهای
کارگران نباشد. برای رویارویی با این
مشکل, در حقوق باره‌ای کشورها مقرر
شده است که در مورد کارگران عادی
میزان کارمزد نباید کمتر از حداقل مزد
باشد و در مورد کارگرانی که در
طبقه‌بندی بالاتری قرار می‌گیرند
پیمانهای جمعی شرطی را ذکر می‌کنند
که به موجب آن دریافتی کارگر نباید از
حداقل مزد آن طبقه و شغل (با توجه به
مدت کار) کمتر باشد. (پلیسیه و دیگران,
ش ۹۹۲؛ لیون کان و پلیسیه. یعنی کارگر بر اساس واحد کار یا
مقدار مشخص تولید و یا انجام کار مزد
می‌گیرد. بدیهی است برای اعمال نظام
کارمزدی باید مقدار یا تعداد واحد کاری
مبنای محاسبه مزد کارگر قرار گیرد که
انجام آن تعداد در توان یک کارگر
متعارف در ساعت قانونی کار باشد. طبق ماده ۲ آیین‌نامه اجرای تبصره ۲
ماده ۳۵: «کارمزد عبارت است از مزدی
که بابت انجام مقدار کاری مشخص که از
نظر کمی قابل اندازه گیری یا شمارش
باشد به ازای هر واحد کار تعیین و
پرداخت میگردد.»
بنابراین در این روش واحد یا مقدار کار
مینای محاسبه حقوق یا دستمزد کارگر
قرار می‌گیرد. جهت روزهای تعطیل 5
مرخصی استحقاقی به موجب ماده ۲۳
ق.ک میانگین کارکرد آخرین ماه مبنای
وی
محاسبه قرار می گیرد اما در خصوص | کارمزدی نیز کارگر ساعت موظفی حضور
ما محاسبه در نظام کارمزدی چنانچه در کارگاه و انجام کار دارد لذا اگر کارفرما
کارگر آماده به کار باشد ولی کار به علت | نیاز به حضور کارگر بیش از ساعت
عواملی که برای کارفرما قابل پیش‌بینی | موظفی وی دارد در اینجا نیز هر واحد
کار بوده آنجام نشود (مانند نبود مواد اولیه | کار انجام شده توسط کارگر در ساعت
در کارگاه) کارفرما مکلف به پرداخت مزد | اضافه مشمول فوق‌العاده‌های مربوط نیز
مدت توقف کار به نسبت متوسط کارمزد | میگردد و همین امر در خصوص
اخرین ماه کار کرد کارگر خواهد بود. | کارگرانی که در روز جمعه کار می‌کنند
(ماده ۴ ایین‌نامه) نیز مصداق دارد. (مواد ۵ و ۶ آیین‌نامه)
جهت مزد یا حقوق و حق سنوات و | (استوارسنگری» کورش, مقدمه حقوق
خسارات و مزایای پایان کار (موضوع مواد | کارء چ ۱ءصص ۱۶۸-۱۶۹)
۸ ۷ ۲۲۱۳ طبق ماده | 8 ۳۹۳-در تبصره ۱ ماده ۳۵ ق.ک
۹ آیین‌نامه میانگین مجموع پرداختی‌های | نظامهای مزد ساعتی» کارمزد و کارمزد
در آخرین نود روزء مبنای محاسبه است. | ساعتی پیش‌بینی شده است و آیین‌نامه
در نظام کارمزدی کارگر می‌تواند با تولید | اجرایی آن طبق تبصره ۲ ماده در
بیشتر و افزایش بهره‌وری خود مزد | ۱۳۷۰/۱۱/۱۹ به تصویب وزیر کار رسیده
بیشتری را در ساعت موظفی حضور در | است. در این آیین‌نامه یکی از آنواع
کارگاه دریافت کند. طبیعی است که اگر مزدهایی که براساس مدت معیّن تعیین
کارگر در ساعت موظفی (فرضاً روزانه ۸ | میشود یعنی مزد ساعتی تعریف و برای
ساعت) تولید کمتری داشته باشد مزد | آن ضوابطی مقرر شده است. طبق ماده
وی به همین نسبت محاسبه و پرداخت ۲ آیین‌نامه: «مزد ساعتی مزدی است
میگردد. که بابت ساعاتی که وقت کارگر در اختیار
آیااضافه کاری در نظام کارمزدی | کارفرما است محاسبه و پرداخست
موضوعیت دارد؟ از مواد ۵۱و ۵٩ و ۰ | میگردد.» در نظام مزد ساعتی کارفرما
ق.ک استنباط میشود که اضافه کاری | ممکن است علاوه بر مزد ثابت. مزایایی
کارگر. لذا از این نقطه‌نظر اضافه کاری در | کمک ۰۷۶ رک بردات ماید در
موضوعیت ندارد اما از آنجا که در نظم |
۰ ۰
ْ» سو
۰ ۱ ۰
۰ ۰
۰ ۹ ۱ سپ
۰ 1 اب
رک
۰ ۹
د-
۰ ۰
۳
۰ ۸
۰ 5 1
۰ ۹ ۰
َ ۰ ۱
۰ 9
5 را
۲ عرص
۰ ۳
۹۰
۰ ۳
۰ ٍ ۳
۰ رت مه
۰ << ۰
7
9 ش ۱
۰ مه
۰ »2
۰ رات
تسه
۰ ی ی
۹ مه
۰
۰ ۰
۰ ۱
۰ ۱
۰
۹ ۱
قصر
۲ ا بل اقانون کارد شم ای
ساعتی بیان شده است. (این موارد شامل . کارگران مطب‌های خصوصی,» مشاغل غیر
تمام وقت در زمینه‌ای مشاوره مشاغل
مربوط به نگهداری و مراقبت از اموال و
تأسیسات و ساختمان‌هاء مشاغل آموزشی
و پژوهشی البته در صورتی که مدت
مزد و حقوق سنوات و خسارات و مزایای
۹ و ۳۱و ۳۲ قیک در این نظام
یانگین پرداختی‌ها در ۹۰ روز کارکرد
کارگر است. (مواد مذکور در ق.ک در
خصوص الزام کارفرما به پرداخت مزد ایام
متوسط مزد ۳ ماه آخر را در اینجا (نظام
مزد ساعتی) مبنا قرار داده است. (استوارسنگری» کورش, مقدمه حقوق
کار چ ۰۱ صص ۱۶۷-۱۶۸)
8 ۴-آیین‌نامه اجرایی ضوابط و مزایا
و مشاغل قابل شمول به نظامهای
کارمزدی مزد ساعتی و کارمزد ساعتی,
موصوع تبصر ۵ ۲ ماده ۳۵ ف. ک.جاا. ماده ۱ در اجرای تبصره ۲ ماده ۰۳۵
ق.ک.ج.اا ضوابط و مزایا و مشاغل قابل
شمول به نظامهای کارمزدی, مزد
سای و کارمزد ساعتی به موجب
پین‌نامه به مورد اجرا گذاشته میشود. کنونی
فصل اول- نظام کارمزدی
ماده ۲- «کارمزد» عبارت است از مزدی
که بابت انجام مقدار کاری مشخص که از
نظر کمی قابل اندازه گیری یا شمارش
باشد به آزای هر واحد کار تعیین و
پرداخت میشود.
تبصره ۲- کارمزد بر حسب آن که حاصل
کار موردنظر مربوط به یک نفر یا یی
گروه مشخص از کارگران یا مجموعه
کارگاه باشد به ترتیب بصورت کارمزد
انفرادی» کارمزد گروهی و کارمزد جمعی
تعیین میگردد. در نظام کارمزد گروهی و
جمعی باید علاوه بر شغل هر یک از
کارگران سهم هر یک در میزان فعالیت و
کارمزد متعلقه از قبل مشخص گردد و
موضوع مورد قبول کارگران باشد. ۱
ماده
۳- قرارداد کارمزدی بر حسب آن
که اولین واحد یا قطعه ملاک محاسبه
کارمزد قرار گیرد ساده و چنانچه برای
مازاد بر تعداد مشخص باشد ترکیبی
است. در صورت ترکیبی بودن» نرح
کارمزد تعیین شده نباید کمتر از جمع
مزد ثابت تقسیم بر تعداد کاری که
کارمزد ثابت بابت آن تعیین شده است
باشد. ماده
۴- در صورت توقف کار به‌واسطه
قوای قهریه یا حوادث غیر قابل پیش‌بینی
که وقوع آن از اراده طرفین خارج باشد
مقررأت ماده ۱۵ ق.ک اجرا خواهد شد.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.