نفقه زوجه: آرای فقیهان

در صورتی که مرد دچار تنگنای اقتصادی شد و توانایی به پرداخت هزینه زندگی زن را نداشت، گروهی از فقیهان بر این باورند که زن حق فسخ دارد. گروهی به فسخ باور ندارند، بلکه می‌گویند:زن می‌تواند از قاضی درخواست طلاق کند و حاکم مرد را به طلاق وادارد و یا خود از جانب مرد، زن را مطلقه سازد. البته بسیاری از اهل سنت به حق فسخ زن، در صورت ناتوانی مالی مرد، باور دارند. ۲۹.۱. ۱ - دلیلهای قول به فسخ یا طلاق ۱. آیه:امساک بمعروف او تسریح باحسان. خداوند در آیه شریفه امر فرموده که مردان همسران خویش را به نیکی نگاهدارند و در غیر این صورت آنان را با احسان و نیکی رها کنند. یعنی که مرد جز امساک به معروف و یا تسریح به احسان راه دیگری ندارد و چو ن همسرداری بدون پرداخت نفقه، امساک به معروف نیست، ناگزیر می‌بایست تسریح به احسان واقع گردد که اگر مرد زن را طلاق نداد، حاکم مرد را به طلاق وا می‌دارد. ادامه زندگی زناشویی بدون آن که مرد هزینه زندگی زن را بپردازد، سبب می‌شود که به زن زیان وارد گردد و برای جلوگیری از این زیان و حرج، می‌بایست زن طلاق داده شود. ۳. صحیحه ابابصیر از امام باقر (علیه‌السلام) که گوید:شنیدم که می‌فرمود: (من کانت عنده امراة فلم یکسها ما یواری عورتها و یطعمها ما یقیم صلبها کان حقاً علی الامام ان یفرّق بینهما.) ۴. صحیحه ربعی و فضیل از امام صادق (علیه‌السلام) درباره قول خداوند تبارک و تعالی: (ومن قدر علیه رزقه فلینفق ممّا آتاه الله، قال:ان انفق علیها ما یقیم ظهرها مع کسوة والاّ فرّق بینهما.) ۵. صحیحه یا حسنه عنبسه از امام صادق (علیه‌السلام) که می‌فرماید: (اذا کساها ما یواری عورتها و یطعمها مایقیم صلبها اقامت معه والاّ طلّقها.) ۶. ۲۹.۲. ۱ - دلیلهای باورمندان به ناروایی فسخ و یا طلاق اینان به صبر زن در صورت تنگدستی مرد، باوردارند. برای قول خویش دلیلهایی را یادآور شده‌اند که عبارتند از: ۱. آیه:(وان کان ذو عسرة فنظرة الی میسرة.) ۲. در دلالت آن نیز شماری تردید کرده و گفته‌اند:احتمال دارد روایت در مورد زنی باشد که راضی به ادامه زندگی با شوهر تهی دست خود بوده است. در خور توجه است ک ه روایت هم تصریح به این ندارد که حضرت علی (علیه‌السلام) برخلاف تقاضای زن بر طلاق، امر به صبر کرده و افزون بر آن، در برابر روایت، غیاث بن ابراهیم قرار دارد که آن هم در مورد عمل حضرت علی (علیه‌السلام) است. ۳. اصل. به جهت اصالة بقاء لزوم عقد، در صورت ناتوانایی مرد بر پرداخت نفقه، عقد ازدواج استمرار داشته و زن حق فسخ آن را ندارد. در صورتی که مرد در تنگنای اقتصادی باشد، عقد ازدواج او در حالت تنگدستی صحیح است و فقر ، سبب باطل شدنِ عقد نمی‌گردد. پس وقتی که مردی پس از ازدواج تهی دست گردید عقد ازدواج لازم بوده و زن حق فسخ نخواهد داشت. افزون بر آن، حتی اگر تنگدستی هنگام ازدواج را سبب حق خیار برای زن بدانیم، در ادامه نکاح، اگر فقر و فاقه حاصل شود، قائل به خیار نمی‌شویم، مانند دیگر عیبهایی که سبب فسخ نکاح می‌شوند. منبع: (مختلف الشیعه)، ج۲، ص۵۸۲ و قال ابن الجنید بالخیار لروایة عن الصادق (علیه‌السلام) ولاشتماله علی الضرر · (کفایة الاحکام)، ج۱، ص۱۶۸ · شیخ طوسی در (مبسوط) چاپ شده در (سلسلة الینابیع الفقهیة)، ج۳۸، ص۳۷۴، گوید:و قال المخالف:هی بالخیار بین ان تصبر حتی اذا ایسر استوفت منه ما اجتمع لها وبین ان یختار الفسخ فیفسخ الحاکم بینهما… · (جامع المدارک)، ج۳، ص۲۷۴، و قوله تعالی:(فامساک بمعروف او تسریح باحسان) یستفاد منه لزوم احد امرین اما الامساک بمعروف او تسریح باحسان فمع عدم القدرة علی الامساک بمعروف یجب التسریح والتسریح هو التطلیق… · (وسائل)، ج۱۵، ص۲۶۶ · (حدائق)، ج۲۴، ص۷۸ · (وسائل)، ج۱۵، ص۲۲۳ · (وسائل)، ج۱۵، ص۲۲۴ · (وسائل)، ج۱۴، ص۶۰۷ · (خلاف)، ج۳، ص۷۶ · (مهذب)، ج۳، ص۷۶ · ج۱۸، ص۳۵۳ · ج۱۸، ص۳۱۳ · ج۱۹، ص۴۶۱ · ج۱۹، ص۴۸۸ · ج۱۹، ص۵۳۵ · ج۱۹، ص۵۹۱ · (جامع المقاصد)، ج۱۲، ص۱۳۷ · (ریاض المسائل)، ج۲، ص۱۰۹ · (جامع المدارک)، ج۳، ص۲۷۳ · (تحریر الوسیله)، ج۲، ص۳۱۷ · بقره/سوره۲، آیه۲۸۰ · (تهذیب)، ج۶، ص۳۰۰ · (وسائل)، ج۱۳، ص۱۴۸ · (وسائل)، ج۱۴، ص۷. ان علیا (علیه‌السلام) لم یکن یرد من الحمق ویردّ من العسر · ابن حمزه، ابن ادریس و شهید ثانی به این دلیل استناد جسته‌اند · شیخ طوسی در خلاف به این مطلب اشاره دارد · شهید ثانی در مسالک این نکته را یادآور می‌گردد