نفقه زوجه: آرای فقیهان

بسیاری از فقیهان، میزان و معیار در هزینه‌ای که باید مرد در اختیار همسر خود قرار دهد، عرف و نیازهای بایسته زن دانسته‌اند. به این معنی که پرداخت هزینه، باید برابر عرف و برآورده کننده نیازهای زن باشد. امّا این که نفقه به چه چیزهایی می‌گویند و چه چیزهایی را در بر می‌گیرد و مصداقهای آن کدام است، گوناگون سخن گفته و هر کدام چیزهایی را به عنوان نفقه یاد کرده‌اند. فالنفقات ثلاثة:نفقة الموسر والمتوسط و المعسر و فیه خلاف و یعتبر بغالب قوت اهل البلد و ینظر الی غالب قوته فاوجب علیه کالاطعام فی الکفّارات و علیه ان یعطیها الحبّ لانه اکمل منفعة فان طلبت منه غیره لم یجب علیه لانها یطالب بغیر حقها. وان اراد أن یعطیها غیره، لم تجبر علی قبوله لأنّه یدفع غیر حقها وان اتّفقا علی اخذ البدل منها دراهم او دنانیر جاز عندنا وقال بعضه م لایجوز. فامّا الکلام فی الخادم فقد ذکرنا أنها ان کانت ممن یخدم فعلیه اخدامها… وأمّا الأُدم فعلیه ان یعطیها مع الطعام ما تأته به لقوله عزوجل:(وعلی المولود رزقهنّ وکسوتهنّ بالمعروف) و ذلک من المعروف والمرجع فی جنسه الی غالب أدم بلدها من الزیت او الشّیرج،او السمن ومقداره یرجع فیه الی العادة…. فامّا اللّحم، فانّه یفرض لها کلّ اسبوع مرّة لانه هو العرف. وامّا الدهن الذی تدهّن به شعرها و ترّجله والمُشط، فالکل معروف علی زوجها لانّه من کمال النفقه ولیس علیه أجرة طبیب ولافصّاد ولاحجّام ولاثمن دواء… وکذلک الزّوج مایحتاج الیه للنّظافة وترجیل الشّعر فعلیه وما کان من الاشیاء التی تراد لحفظ الاصل والبنیه کالفصد والحجامة فعلیها…. فامّا الکلام فی الکسوة فانَّ کسوة الزّوجة علی الزّوج لقوله تعالی:(وعلی المولود له رزقهنّ وکسوتهنّ بالمعروف.) والمرجع فی عددها و قدرها و جنسها الی عرف العادة مما ذکرناه من الآیة…. فالثانی الأدام والبحث فیه جنساً وقدراً کالاطعام…. الثالث، الکسوة والمرجع فیها و فی جنسها و فی قدرها الی العادة ایضاً…. الرابع، الفراش، الداخل فی عموم الانفاق والمعاشرة بالمعروف…. الخامس، آلة الطبخ والشرب، مثل کوز و جرة وقدر و مغرفه، امّا من خشب او حجر او خزف او صفر بحسب عادة امثالها. السادس، آلة التنظیف و هی المِشط والدهن ولایجب الکحل والطیب ویجب المزیل للسنّان…. السابع السکنی وعلیه ان یسکنها داراً یلیق بها، امّا بعاریة او اجارة او ملک. فامّا الطعام فکمیته بمقدار مایکفیها لشعبها و فی جنسه یرجع الی ما هو المتعارف لأمثالها فی بلدها والموالم لمزاجها و ماتعودت به بحیث تتضرر بترکه. وامّا الأدام فقدراً و جنساً کالطعام یراعی ما هو المتعارف لأمثالها فی بلدها و مایوالم مزاجها و ما هو معتاد لها، حتی لو کانت عادة امثالها او الموالم لمزاجها دوام اللحم مثلاً وجب. کذا لو اعتادت بشیء خاص من الإدام بحیث تتضرر بترکه. بل الظاهر مراعاة ما تعارف اعتیاده لامثالها من غیر الطعام و الأدام کالشای والتنباک والقهوة ونحوها و اولی بذلک المقدار اللازم من الفواکه الصیفیه التی تناولها کاللازم فی الاهویة الحارة بل وکذا ما تعارف من الفواکه المختلفة فی الفصول لمثلها. وکذلک الحال فی الکسوة فیلاحظ فی قدرها و جنسها عادة امثالها و بلد سکناها و الفصول التی تحتاج الیها، شتاءً وصیفاً…. وهکذا الفراش والغطاء، فان لها ما یفرشها علی الارض و ماتحتاج الیها للنوم من لحاف و مخدة وماتنام علیها…. و تستحق فی الاسکان أن یسکنها داراً تلیق بها بحسب عادة امثالها… واما الاخدام فانما یجب ان کانت ذات حشمة وشأن من ذوی الأخدام…. بسیاری بر خلاف ذکر موارد نفقه بیان کرده‌اند که مرجع در نفقه زن، معروف است. بنا به گفته آنان، برای بیان موارد رایج در عصر خودشان بوده است. منبع: (لمعه)، ص۱۷۷ · (مقنعه)، ص۵۱۸ · (مبسوط)، ج۶، ص۸ · (المراسم)، ص۱۵۴ · (الوسیله)، ص۲۸۵ · (شرایع)، ج۲، ص۳۴۹ · (تحریرالاحکام)، ج۲، ص۴۷ · (ایضاح الفوائد)، ج۳، ص۲۷۰ · (ریاض المسائل)، ج۲ کتاب النکاح النظر الخامس فی النفقات · (تحریر الوسیله)، ج۲، ص۳۱۵ · (المسائل المنتخبه)، ص۳۹۸. الغذاء واللباس والمسکن وسائر ماتحتاج بحسب حالها بالقیاس الیه… وکذا الحکم فیما لو سافرت الزوجة بنفسها فی سفر واجب یرتبط بشؤون حیاتها کان کانت مریضه وتوقف علاجها علی السفر الی طبیب · (جواهر)، ج۳۱، مبحث نفقه زوجه · (مسالک الافهام)، کتاب النکاح مبحث فی النفقات