نهر: احکام مربوط به نهر

از احکام آن در باب‌های طهارت، زکات، خمس، انفال، تجارت، شفعه و احیاء موات سخن گفته‌اند. ۲. ۱ - طهارت بنابر مشهور، نوشیدن و وضو گرفتن از نهرهای بزرگ که مالک خصوصی دارند و نیز سایر تصرفات جزئی که سیره مسلمانان بر آنها جریان دارد، جایز است؛ هرچند علم به رضایت مالکان آنها نداشته باشد. برخی وضو گرفتن از نهرهای بزرگ، حتی با نهی مالک را جایز دانسته‌اند. از مستحبات روز عید فطر ، غسل است و مستحب است در نهر غسل کند. (ببینید: غسل عیدین ) تخلّی در سواحل نهرها مکروه است. ظاهر کلام برخی قدما عدم جواز آن است. ۲. ۲ - زکات غلاتی که با آب نهر آبیاری می‌شود، در صورت رسیدن به حد نصاب زکات آن یک دهم است. (ببینید: غواصی ) ۲. ۴ - انفال سواحل رودخانه‌های بزرگ از قبیل دجله و فرات از انفال به شمار می‌رود. ۲. ۵ - تجارت اگر کسی نهری احداث کند و آبی مباح، همچون باران یا رودخانه در آن جاری شود، بنابر مشهور، آب جریان یافته در نهر همچون خود نهر ملک احداث کننده آن خواهد بود. برخی گفته‌اند: مالک نهر، مالک آب مباح جریان یافته در آن نمی‌شود و تنها نسبت به دیگران در استفاده از آن، حق اولویت پیدا می‌کند. فروختن مقدار افزون بر نیاز آب نهر مکروه است. ۲. ۶ - شفعه بنابر قول مشهور، حق شفعه در نهر و مانند آن که تقسیمش زیان بار است، ثابت نیست. آب نهرهای بزرگ، همچون فرات و دجله متعلق به همه مردم است و هر کس می‌تواند هر گونه بخواهد از این گونه آبها استفاده کند. همچنین است هر نهری که ملک کسی نیست. برخی گفته‌اند: اینکه ابتدا زمین نزدیک تر به نهر آبیاری می‌شود، در صورتی است که زمین یاد شده قبل از دیگر زمین‌های اطراف نهر احیا شده باشد. (ببینید: احیاء موات ) در غیر این صورت، اولویت در آبیاری از آن زمینی است که ابتدا احیا شده است، هرچند از همه زمین‌ها به نهر دورتر باشد. نهر احداث شده در زمین موات، دارای حریم است و حریم آن محدوده‌ای است که برای استفاده از نهر و اصلاح و لایروبی آن مورد نیاز است. منبع: العروة الوثقی، ج۱، ص۳۸۷ · توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۱۶۶ · ج۱، ص۲۵۱ · شیخ طوسی، النهایة، ص۷۴ · الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۱۲۲ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۹ · ج۱۲، ص۴۴۸ · ج۳، ص۲۸۴-۲۸۵ · الجامع للشرائع، ص۲۷۵ · الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۲۹۲ · ج۳، ص۶۵ · ج۳، ص۲۸۲ · ج۳، ص۲۸۳ · جامع المقاصد، ج۷، ص۵۹ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۸