نکات تکمیلی درباره بحث داوری — اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی

اعتراض ثالث اصلی نسبت به رأی داور با رعایت مواد ۴۲۰ و ۴۹۰ قانون آیین دادرسی مدنی حسب مورد در صلاحیت دادگاهی که دعوا را به داوری ارجاع نموده یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را داشته است م. ب.. خاطر نشان می سازد برخی ها معتقدند دادگاهی که موضوع را به داوری ارجاع می نماید و دادگاهی که داور را تعیین میکند متفاوت هستند. در خصوص تفاوت این دو به قسمت مرجع صالح در بخش ابطال رای داوری رجوع شود. ۱۰ - اگر به رأی داور اعتراض شده باشد و دادگاه بدوی آن را تأیید نموده و دادگاه تجدید نظر نیز رأی داور را مغایر با قانون ندانسته و آن را تأیید کرده باشد، چنانچه این رأی مخل شخص ثالث باشد او در چه مرجعی و با چه خواسته ای باید دادخواست تقدیم نماید؟ این سؤال را باید در دو فرض پاسخ داد: فرض اول: اگر دادگاه صرفاً رأی داور را تأیید کرده باشد، چون اعتراض به رأی داور اثر انتقالی ندارد و دادگاه وارد ارزیابی ادله نمی شود و صرفاً در جهت انطباق رأی با قانون آن را تأیید میکند، لذا اعتراض ثالث حکمی باید به رأی داور صورت پذیرد نه رأی دادگاه بدوی یا تجدید نظر. فرض دوم: اگر رأی داور به نوعی متضمن امتیازی برای شخص ثالث بوده باشد و دادگاه رأی داور را نقض کند، چون در این فرض رأی دادگاه مخل حق شخص ثالث است، بنابراین باید به رأی دادگاه تجدیدنظر اعتراض ثالث حکمی شود، برخلاف فرض اول که رأی داور مخل حق شخص ثالث بوده است. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۵/۱۷۲۶ مورخ ۱۳۹۵/۷/۲۵ بیان داشت: «در فرض سؤال در صورتی که خواسته معترض ثالث اعتراض نسبت به رأی دادگاه باشد، مرجع رسیدگی دادگاه تجدید نظر است. لکن در صورتی که خواسته اعتراض ثالث به رای داور باشد، با عنایت به اینکه رسیدگی دادگاه بدوی و تجدیدنظر به رأی داور، رسیدگی نظارتی و در حدود روابط فی مابین طرفین رأی داور بوده است به اعتراض نسبت به رأی داور در دادگاه بدوی رسیدگی خواهد شد. همچنین در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۸۷۰ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۲۸ آمده است: «در فرض سؤال که دادگاه در خصوص دعوای ابطال رأی داور حکم بطلان صادر کرده است و ثالث در اجرای ماده ۴۱۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ اعتراض دارد، اعتراض او درواقع نسبت به رأی داور و دادگاه است و صرف نظر از آنکه معترض کدام یک از آراء را قید کرده باشد، در صورت پذیرش اعتراض، علاوه بر الغای ۱۱- همان طور که سابقاً بیان شد رأی داوری قابل واخواهی فرجام خواهی و اعاده دادرسی نیست. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۵۱۳ مورخ استناد کشف دلیل جدیدی که سابق بر این مکتوم بوده است امکان پذیر نیست و در مقررات مربوط، اعاده دادرسی نسبت به رأی داور نیز پیش بینی نشده است. بدیهی است که تحصیل دلایل جدید وفق بند ۷ ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی دادگاه عمومی و انقلاب در امور مدنی ۱۳۷۹ میتواند موجب تقاضای اعاده دادرسی نسبت به رایی که سابق بر آن در رد دعوای بطلان رأی داور از سوی دادگاه حقوقی صادر شده است، باشد. ۱۲ - اگر آدرس خوانده معلوم نبوده یا وی در دسترس نباشد رسیدگی داور چگونه امکان پذیر است؟ ابلاغات به آدرسی ارسال میشود که خوانده آن آدرس را در قرارداد ذکر کرده است، اما اگر خوانده هیچ آدرسی نداشته باشد چاره ای جز نشر آگهی وجود ندارد. نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۱۴۵۱ مورخ ۱۳۹۶/۶/۲۸ مؤید این نظر است. البته اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه متفاوت تحت شماره ۷/۹۷/۲۸۶۵ مورخ ۱۳۹۷/۱۰/۲۳ بیان داشته ... در فرض سؤال که هیچ نشانی از طرف مقابل وجود ندارد ب. ت. ب. اینکه اولاً برابر ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی داوران در رسیدگی و رأی تابع مقررات قانون آیین دادرسی نیستند، ثانیاً، از مجموعه مقررات مربوط به داوری استفاده میشود که جریان داوری منوط به اطلاع طرفین آن از شروع این فرایند است که البته نحوه ابلاغ به آن و احراز این امر بر عهده داور است ... .. ثالثاً، مواد ۳ و ۴ قانون داوری تجاری بین المللی راجع به داوری های مشمول این قانون در این خصوص صراحت دارد که در داوری داخلی نیز میتوان از ملاک آن استفاده کرد، بنابراین در فرض سؤال امکان نشر آگهی وجود ندارد. به ویژه آنکه در مقررات مربوط به داوری صدور رأی غیابی و نیز امکان رسیدگی واخواهی که تدارک کننده نقائص رسیدگی غیابی است پیش بینی نشده است.» ۱۳ - سؤال در صورت ادعای عدم اطلاع رأی توسط م. ع. آیا تقدیم دادخواست ابطال رأی داور خارج از ۲۰ روز امکان پذیر است؟ پاسخ مثبت است در این فرض دادگاه باید بررسی لازم را به عمل آورد و در صورت احراز عدم اطلاع خواهان از مفاد رأی این مسئله را صورت جلسه کرده و وارد رسیدگی شود. به عبارتی همانند واخواهی یا تجدید نظر خواهی قرار قبولی دادخواست ابطال رأی داور صادر نمی شود زیرا قانونگذار در این فرض این موضوع را پیش بینی نکرده است.