نکاتی چند در مورد حکم دادگاه — بلاغ دادنامه دارای آثار مهمی است

چنانچه اقامه ی دعوا یا دفاع، جزئاً یا کلا، به وسیله ی وکیل جریان یافته و تا روز اعلام ختم دادرسی سمت او زایل نشده، دادنامه به وکیل و در غیر این صورت به اصیل بلاغ میشود تبصره ی ماده ۴۷ ق.آ.د. م). بنابراین ابلاغ دادنامه به وکیلی که حق دادرسی در دادگاه بالاتر را ندارد، یا برای وکالت در دادگاه بالاتر مجاز نبوده و وکیل در توکیل نیز نباشد، معتبر نخواهد بود (ماده ۴۶ ق.آ.د.م. بلاغ دادنامه، در مورد محجور به نماینده ی قانونی او (ولی، قیم) به عمل می آید، اما در مورد وزارتخانه ها و سایر اشخاص مذکور در ماده ۳۲ قانون فوق الاشعار که نماینده ی حقوقی معرفی کرده اند، ابلاغ دادنامه به وزارتخانه و... انجام می شود. بلاغ حکم غیابی، چنانچه داد باخته م. ع. غایب مجهول المکان باشد، به وسیله ی آگهی در یکی از روزنامه های کثیر الانتشار مرکز یا محلی و به هزینه ی خواهان برای یک بار به دادباخته م. ع.) ابلاغ می شود. تاریخ ابلاغ رأی، تاریخ انتشار آگهی مزبور است (تبصره ی ماده ۳۰۲ ق.آ.د. م). بلاغ دادنامه دارای آثار مهمی است. در حقیقت، نه تنها تاریخ ابلاغ دادنامه آغاز مهلت شکایت احتمالی از رأی است بلکه هیچ حکم یا قراری را نمی توان اجرا نمود مگر این که به صورت حضوری و یا به صورت دادنامه یا رونوشت گواهی شده آن به طرفین یا وکیل آنان ابلاغ شده باشد....» (ماده ۳۰۲ ق.آ.د.م و ماده ۲ قانون اجرای احکام مدنی). حکم دادگاه اثر نسبی دارد، یعنی تنها نسبت به داد باخته و ی. ق. م. او قابل اجر است. اما در عین حال حکم دادگاه به عنوان دلیل، حتا علیه اشخاصی غیر از م. ع. و قائم مقام او قابل استناد است. در هر حال حکم، علاوه بر قدرت اجرایی آن لازم الاجرا بودن که البته در اصل، ویژه ی احکام قطعی است دارای آثاری به شرح زیر است: ۱- قدرت اثباتی حکم دادگاه از این جهت که توسط مأمور رسمی (قاضی)، در حدود صلاحیت او و ب. ت. ب. مقررات قانونی تنظیم شده مشمول ضابطه ی مقرر در <a class="artref" href="/ماده/ماده-1287-a_0815110236949">ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی</a> بوده و به عنوان سند رسمی شناخته می شود. فراغ دادرس: با صدور حکم یا قرار قاطع دعوا قاضی توانایی قضاوت خود را در آن دعوا از دست می دهد و فی الواقع قاضی در آن پرونده، دیگر قاضی نیست. حتا با رضایت اصحاب دعوا نمی تواند رأی خود را تغییر دهد. اعتبار امر قضاوت شده قاعده ی اعتبار امر قضاوت شده که در بند (۶) ماده (۸۴ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی آمده است، اقامه ی دوباره ی دعوا را پس از صدور حکم و قطعیت آن ممنوع می کند. اگرچه تنها احکام قطعی از اعتبار امر قضاوت شده برخوردارند اما، در عین حال طرح دوباره ی دعوایی که در مرحله ی نخستین به صدور حکم انجامیده، مجاز نیست.