در باره عقوبت بودن تبعید برای برخی جرایم، از جمله محاربه و قیادت و زنا و قتل (در پارهای موارد)، اجماع حاصل شده و دلیل عقلی نیز اقامه شده است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در باره عقوبت بودن تبعید برای برخی جرایم، از جمله محاربه و قیادت و زنا و قتل (در پارهای موارد)، اجماع حاصل شده است.
شاخه: کیفری
بخشهای دیگرِ همین مبحث 13
تبعید
تبعید (تَغْریب؛ نَفی بَلَد) یعنی بیرون کردن بزهکار از محلّ زندگی یا محلّ ارتکاب بزه و یا محلّ اجرای حد که از آن در باب حدود سخن رفته است.
تبعید: کاربرد تبعید در متون فقهی
در متون فقهی کاربرد دو اصطلاح «تغریب» و «نفی» (یا نفی بلد) به همین معنا بسیار شایعتر بوده است.
منبع: تاجالعروس، ج۱، ص۴۱۰، «غرب» · ذیل «تغریب»، ۱۴۰۸/۱۹۸۸
تبعید: تبعید در یونان باستان
در متون تاریخی نوعی تبعید مطرح شده که تبعید با رأی عمومی یا « طرد اجتماعی » نامیده میشود. در این نوع تبعید که در یونان باستان معمول بوده، برخی افراد که اقامت آنان در یک محل خطرناک و زیانآور تشخیص داده میشد، با استناد به آرای عمومی و بدون محاکمه و دادرسی و اتهامی خاص به گونه موقت از شهر بیرون رانده میشدند.
منبع: فرهنگ علوم سیاسی، ص۳۰۲
تبعید: تعزیر یا حد بودن تبعید
فقها درباره اینکه تبعید تعزیر است یا حد اختلاف نظر دارند. بیشتر فقهای شیعه و اهل سنت بر آناند که تبعید حد به شمار میرود، زیرا برای جرایم خاص مانند محاربه تشریع شده است؛ اما عدهای دیگر برآناند که تبعید تعزیر است، از آن رو که مورد و میزان آن به نظر حاکم شرع واگذار شده است. ۶.
۱ - منشأ اختلاف آراء منشأ اختلاف آراء در این باره اینست که: چنانچه تعزیر کیفری دانسته شود که میزان و حدود آن در شرع دقیقاً معیّن نشده ــ همچنانکه نظر مشهور همین است ــ تبعید نوعی حد خواهد بود، زیرا در پارهای جرایم مانند محاربه و قتل فرزند به دست پدر ، میزان تبعید مشخص شده است، ولی اگر بر آن باشیم که تعریف مزبور برای تعزیر جنبه غالبی دارد و در مواردی خاص، میزان تعزیر در شرع معیّن گردیده، احتمال تعزیر بودن تبعید بهطور جدّی مطرح میشود. برخی نیز به طور کلی تبعید را نوعی تعزیر شمردهاند. برخی از اهل سنّت نیز تبعید را از مصادیق تعزیر دانستهاند.
منبع: الخلاف، ج۵، ص۳۶۹ · فتح الباری، ج۱۲، ص۱۴۱ · احکام القرآن، ج۳، ص۳۳۵ · ج۱۰، ص۷، بیروت ۱۴۱۲ـ۱۴۱۴/۱۹۹۲ـ۱۹۹۳ · ج۱، ص۴۷، قم ۱۴۱۶ · ج۲۷، ص۲۲۴، قم ۱۴۱۷ · ج۴۱، ص۶۳۷۶۳۸، چاپ محمود قوچانی، بیروت ۱۹۸۱ · ج۲، ص۳۲۴، قم ۱۴۰۹۱۴۱۱ · ج۳، ص۳۲، (بیروت) ۱۴۱۳/۱۹۹۳ · ج۱۸، ص۳۵۱
تبعید: تعابیر قرآن از تبعید
قرآن از تبعید با تعبیرهایی گوناگون یاد کرده است؛ از جمله: «نفی» یعنی دور کردن از سرزمین: «یُنفَوا مِنَ الاَرضِ». «اخراج» یا بیرون راندن از سرزمین خود: «اَخرَجَ الَّذینَ کَفَروا... مِن دیـرِهِم». « جلاء » یعنی دور کردن از وطن: «وَلَوْلَا أَن کَتَبَ اللَّهُ عَلَیْهِمُ الْجَلَاء لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیَا...». محروم شدن از مجاورت با ساکنان شهر: «لا یُجاوِرونَکَ فیها اِلاّ قَلیلا». به نظر برخی مفسران مفهوم «جلاء» از دو نظر با «اِخراج» تفاوت دارد: یکی اینکه در جلاء شخص همراه با خانواده و فرزندان خود از وطنش دور میشود. دیگر آنکه جلاء بر خلاف اخراج به صورت گروهی صورت میگیرد.
منبع: مائده/سوره۵، آیه۳۳ · حشر/سوره۵۹، آیه۲ · حشر/سوره۵۹، آیه۳ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶۰ · المنیر، ج۲۸، ص۷۴
تبعید: تبعید در اقوام پیشین
تبعید و بیرون راندن افراد از وطن یا شهری که در آن زندگی میکنند، از مجازاتهایی است که از زمانهای بسیار دور رواج داشته است، هر چند در هر عصر و منطقهای ب. ت. ب. اوضاع خاص آن و ویژگیهای محیط و فرد مجرم، دارای شرایط متفاوتی بوده است؛ گاهی تنها افراد از شهر محل سکونت خود اخراج میشدند و انتخاب محل اقامت آنان در اختیار خودشان بود. گاه افزون بر بیرون کردن محکومان از وطن، محل و مدت تبعید آنان نیز معین میشد؛ مفسران گروهی از جباران یا جالوت یا عمالقه را از کسانی شمردهاند که بر سرزمین آنان مسلط شدند و مردان را از شهر بیرون راندند و زنان و فرزندانشان را به اسارت گرفتند.
در آیه ۸۵ بقره نیز به تبعید ناروای یهودیان از سوی یکدیگر اشاره شده و آنان به این جهت مذمت شدهاند: «ثُمَّ اَنتُم... و تُخرِجونَ فَریقـًا مِنکُم مِن دِیـرِهِم... و هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَیکُم اِخراجُهُم». این آیه درباره قبایل بنی قریظه و بنی نضیر ساکن در مدینه نازل شد. هر یک از این دو قبیله با یکی از دو طایفه اوس و خزرج همپیمان بودند و هرگاه با یکدیگر به نزاع بر میخاستند، گروه غالب، دیگری را از وطن خود بیرون میکرد. برخی گفتهاند که این آیه درباره رویه بنی اسرائیل است که هرگاه قبیلهای دیگر را ضعیف مییافتند، آنان را از وطن خود بیرون میراندند. ۹.
۲ - تبعید سامری قرآن به سرگذشت سامری اشاره کرده که در پی ایجاد انحراف و کجروی در میان بنی اسرائیل، حضرت موسی علیهالسلام وی را از میان قوم خود تبعید کرد: «فَاذهَب فَاِنَّ لَکَ فِی الحَیوةِ اَن تَقولَ لا مِسَاسَ». برخی گفتهاند که حضرت موسی به بنی اسرائیل فرمان داد تا همنشینی و سخن گفتن و غذا خوردن با سامری را ترک گویند ، در نتیجه وی مجبور به ترک شهر شد و در بیابان همنشین درندگان گردید. همچنین در آیه «قالوا لـَئِن لَم تَنتَهِ یــلوطُ لَتَکونَنَّ مِنَ المُخرَجین». از تهدید شدن حضرت لوط علیهالسلام به تبعید از محل اقامت خود یاد شده است در آیهای دیگر این تهدید در مورد حضرت شعیب علیهالسلام و پیروانش نقل شده است: «لَنُخرِجَنَّکَ یـشُعَیبُ و الَّذینَ ءامَنوا مَعَکَ مِن قَریَتِنا».
منبع: کتاب مقدس، اول تواریخ: ۹ · روحالمعانی، ج۲، ص۲۵۰ · بقره/سوره۲، آیه۲۴۶ · مجمعالبیان، ج۲، ص۱۴۰ · بقره/سوره۲، آیه۸۵ · مجمع البیان، ج۱، ص۲۹۱ · جامع البیان، ج۱، ص۵۵۹ ـ۵۶۰ · طه/سوره۲۰، آیه۹۷ · تفسیرقرطبی، ج۱۱، ص۲۴۰ · مجمعالبیان، ج۷، ص۵۴ · ابراهیم/سوره۱۴، آیه۱۳ · شعراء/سوره۲۶، آیه۱۶۷ · الصافی، ج۴، ص۴۸ · اعراف/سوره۷، آیه۸۸
تبعید: تبعید در عصر جاهلیت
کیفر تبعید در میان مشرکان صدر اسلام نیز رایج بود و آنان کسانی را که در برابر آیین باطل آنان به مخالفت بر میخاستند، از شهر خود تبعید یا به آن تهدید میکردند. از توطئه مشرکان مبنی بر زندانی کردن یا کشتن یا تبعید کردن پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله یاد شده است. . نقل شده است که مشرکان در دارالندوه گرد آمدند و ابتدا تصمیم گرفتند که پیامبر صلیاللهعلیهوآله را در خانه زندانی کنند یا او را از مکه بیرون کنند تا به هر جا خواست برود؛ ولی چون هراس داشتند که آن حضرت قبایل دیگر را از بتپرستی باز دارد یا با گردآوری یارانی با مشرکان وارد جنگ شود از تبعید آن حضرت منصرف شدند و به قتل وی تصمیم گرفتند. ۱۰.
۲ - تبعید پیروان پیامبر مشرکان مکه پیروان پیامبر را به جهت ایمان آوردن به آن حضرت و رهاکردن بتپرستی ، به ناحق از مکه تبعید کردند: «اَلَّذینَ اُخرِجوا مِن دِیـرِهِم بِغَیرِ حَقّ». البته به نظر برخی مفسران ، بیرون کردن مسلمانان از سوی مشرکان به طور مستقیم انجام نشد، بلکه مسلمانان به سبب آزار و اذیت مشرکان به ترک آن شهر مجبور شدند.
منبع: انفال/سوره۸، آیه۳۰ · تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۳۱۴ · توبه/سوره۹، آیه۱۳ · التبیان، ج۵، ص۱۰۹ · جامعالبیان، ج۹، ص۳۰۲ · زادالمسیر، ج۳، ص۲۳۶ · حج/سوره۲۲، آیه۴۰ · جامعالبیان، ج۱۷، ص۲۲۹
تبعید: نکته
با ظهور اسلام ، ابتدا به موجب آیه پانزدهم سوره نساء این کیفر در جرم زنا پذیرفته شد، ولی بعدها با آیه جَلد نسخ گردید.
منبع: نور/سوره۲۴، آیه۲ · ج۱، ص۳۱۰، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۷
تبعید: جرایم قتل و خونریزی
جرایم قتل و خونریزی شامل قتل فرزند ، قتل بَرده ، قتل کافر ذمّی ، مُثله کردن مرده و مانند اینهاست. ۱۲.
۲ - قتل برده در باره تبعید شخصی که برده خود را بکشد، احادیثی در منابع شیعی و منابع اهل سنّت آمده است؛ همچنین در باره تبعید شخصی که برده فردی دیگر را به قتل برساند، در منابع عامه احادیثی آمده و برخی خلفا ، چنین قاتلی را به یک سال تبعید محکوم کردهاند. با اینهمه، در منابع فقهی فتوایی در این باره دیده نمیشود. البته قول به تعزیر و حبس در برخی منابع مطرح شده است. ۱۲.
۳ - مثله کننده مرده همچنین در باره تبعیدِ مثله کننده مرده، از امام رضا علیهالسلام حدیثی روایت شده، ولی فتوایی در این زمینه دیده نشده است.
منبع: ج۱، ص۵۷۶، قم ۱۴۰۵ · ج۱۶، ص۵۰۰، چاپ مهدی رجائی، قم ۱۴۰۶ـ۱۴۰۷ · ج۱۰، ص۲۳۶، چاپ حسن موسوی خرسان، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱ · ج۱، ص۵۲، قم ۱۴۱۶ · ج۴۱، ص۶۳۸، چاپ محمود قوچانی، بیروت ۱۹۸۱ · ج۹، ص۳۰۴، هند ۱۳۹۹ · ج۹، ص۴۰۷، هند ۱۳۹۹ · ج۱۵، ص۱۱۹، چاپ صفوه سقا، حلب: منشورات مکتبة التراث الاسلامی، (بی تا) · ج۱، ص۷۳۷۴، قم ۱۴۱۶ · ج۱۰، ص۹۲، چاپ حبیب الرحمان اعظمی، بیروت: مجلس العلمی، (بی تا) · ج۱، ص۷۶، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۲۳۶، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۸
تبعید: جرایم مخل امنیت و سلامت جامعه
مصادیقی از جرایم مخلِّ امنیت و سلامت جامعه که مشمول کیفر تبعید میشوند، عبارتاند از: سرقت ، احتکار و محاربه . ۱۳.
۱ - سارق در باره تبعید سارق احادیثی نقل شده، ولی فتوای فقهی دیده نشده است. البته در این باره در منابع عامه قول به تبعید وجود دارد، همچنانکه برخی از اهل سنّت محتکر را محکوم به تبعید دانستهاند. ۱۳.
۲ - محارب محاربه از مهمترین موجبات تبعید است. ۱۳.۲.
۱ - تعریف محارب کسی است که سلاح بر میکشد یا ترس و وحشت ایجاد میکند. همچنین در صورت بیمار بودن محارب، برخی مذاهب عامه بر آناند که کیفر تبعید موقتاً اجرا نمیشود. ۱۳.۲.
۸ - تبعید طلیع و ردء حکم تبعید برای « طَلیع » (کسی که برای محارب دیدهبانی میکند) یا « رَدْء » (کسی که محارب را یاری میرساند)، مقرر نشده است، ولی برخی از عامه آنان را مستوجب تبعید دانستهاند. ۱۳.۲.
۹ - نوع رفتار با تبعید شده در منابع فقهی در باره چگونگی رفتار با محاربِ تبعید شده و نیز پناه بردن وی به کفار ، فروعی آمده است. بر حاکم شرع واجب است به اهل هر شهری که محارب وارد آن میشود، بنویسد که با او همنشینی نکنند و همغذا نشوند و از داد و ستد با وی خودداری ورزند تا نتواند در یک شهر استقرار پیدا کند.
منبع: ج۲، ص۳۹۵، چاپ عارف تامر، بیروت ۱۴۱۶/۱۹۹۵ · ج۱، ص۳۶۲۳۶۳، قم ۱۴۱۶ · ج۱۰، ص۲۸۶، چاپ محمدحامد فقی، بیروت ۱۳۷۷/۱۹۵۷ · ج۱۲، ص۱۳۴، مصر ۱۳۴۸، چاپ افست بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۵۷۳ · ج۱، ص۷۲۰، بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۰ · مائده/سوره۵، آیه۳۳ · ج۷، ص۲۴۵ · ج۷، ص۲۴۷۲۴۶ · ج۱، ص۲۴۲، قم ۱۴۰۵ · ج۱، ص۳۹۷۳۹۹، قم ۱۴۱۶ · ج۱۰، ص۳۱۳ـ۳۱۴، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳ · المقنعة، ص۸۰۵ · ج۵، ص۱۲۴، قم ۱۴۱۳ · ج۲، ص۴۸۳، تهران ۱۳۷۷ـ۱۳۸۲ · ج۴، ص۵۵۵، بیروت ۱۴۱۵/۱۹۹۴ · ج۱، ص۴۰۵۴۰۶، قم ۱۴۱۶ · ج۳، ص۵۰۹۵۱۰، قم ۱۴۱۰۱۴۱۱ · ج۱۱، ص۱۸۳، چاپ احمدمحمد شاکر، بیروت: دارالجیل، (بی تا) · ج۹، ص۲۹۵، چاپ محمد کلانتر، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱۱، ص۳۰۰، چاپ احمدمحمد شاکر، بیروت: دارالجیل، (بی تا) · ج۱۰، ص۲۹۲ـ۲۹۸، چاپ محمدحامد فقی، بیروت ۱۳۷۷/۱۹۵۷ · ج۲، ص۲۵۱، چاپ سنگی تهران ۱۲۷۱ـ۱۲۷۴، چاپ افست ۱۳۹۱ · ج۲، ص۲۳۳، چاپ سنگی، (بی جا) ۱۳۱۴، چاپ افست قم (بی تا) · ج۶، ص۱۳۳، دمشق ۱۴۰۹/۱۹۸۹ · ج۱، ص۴۱۲، قم ۱۴۱۶ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۵۹۲ · ج۴، ص۴۸۲، هند ۱۳۹۹
تبعید: نکته
۱۴.
۱ - جاسوسی از جمله در مورد مسلمانی که برای بیگانگان جاسوسی کند، در برخی منابع اهل سنّت این حکم آمده، ولی در منابع فقهیِ امامیه دیده نشده است. ۱۴.
۳ - افشای اسرار حکومتی همچنین حکم افشای اسرار حکومتی را تبعید دانستهاند؛ ولی هنگامی که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله برای استمداد از آنان برای پرداخت دیه مقتولی به میان آنها رفته بود، پیمان خود را شکستند و درصدد قتل آن حضرت برآمدند. بنا به روایتی دیگر، آنان پس از پیمان بستن با حضرت رسول، گروهی را به سرپرستی کعب بن اشرف به مکه فرستادند و در کنار کعبه با مشرکان پیمان بستند که در نابودی اسلام بکوشند. در پی این نقض پیمان ، به فرمان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله آنان از مدینه بیرون رانده شدند و گروهی از آن ها به شام و گروهی دیگر به خیبر رفتند. ۱۴.
۷ - شایعه پراکنی در آیه : «لـَئِن لَم یَنتَهِ المُنـفِقونَ و الَّذینَ فی قُلوبِهِم مَرَضٌ و المُرجِفونَ فِی المَدینَةِ لَنُغرِیَنَّکَ بِهِم ثُمَّ لا یُجاوِرونَکَ فیها اِلاّ قَلیلا». منافقان و بیماردلان تهدید شدهاند که در صورت خاتمه ندادن به کارهای ناروای خود، از مدینه تبعید خواهند شد. آیه فوق درباره گروهی از منافقان نازل شده که در هنگام خروج پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از مدینه برای جهاد ، به شایعه پراکنی میپرداختند و میگفتند که پیامبر کشته یا اسیر شده است یا شایع میکردند که مسلمانان شکست خورده و متحمل تلفات فراوانی شدهاند تا روحیه آنان را ضعیف کنند. به نظر برخی مفسران ، این آیه در مورد کسانی نازل شد که زنان مسلمان را با گفتن سخنان ناروا، آزار میدادند. عدهای دیگر مراد آیه شریفه را کسانی دانستهاند که به فحشا و کارهای خلاف عفت روی میآوردند. برخی از آیه استفاده کردهاند که هر کسی که به شایعه پراکنی و اذیت مؤمنان بپردازد مستحق تبعید و تعزیر است.
منبع: ج۱، ص۳۳۹، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۳۳۸، قم ۱۴۱۶ · ج۱۸، ص۵۹، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۲، ص۱۴۹، استانبول ۱۴۰۲/۱۹۸۲ · حشر/سوره۵۹، آیه۲ · حشر/سوره۵۹، آیه۴ · تفسیر قمی، ج۲، ص۳۵۸-۳۵۹ · مجمعالبیان، ج۹، ص۴۲۵ · تفسیر ابن کثیر، ج۴، ص۳۵۳ · ج۱، ص۳۴۹، قم ۱۴۱۶ · ج۳، ص۳۰۸، قم ۱۴۱۱ · ج۱، ص۳۵۴۳۵۵، قم ۱۴۱۶ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶۰ · التبیان، ج۸، ص۳۶۱ · تفسیر قمی، ج۲، ص۱۹۶-۱۹۷ · مجمعالبیان، ج۸، ص۱۸۲ · نمونه، ج۱۷، ص۴۲۷۴۲۹ · احزاب/سوره۳۳، آیه۵۸-۵۹ · جامعالبیان، ج۲۲، ص۵۸ · احکامالقرآن، ج۳، ص۴۸۶
تبعید: جرایم فحشا
در برخی جرایم فحشا ، از جمله لواط و قوّادی و زنای غیرمحصن ، نیز کیفر تبعید مقرر شده است. برخی ثبوت کیفر تبعید را برای قوّاد نپذیرفتهاند. معدودی از فقیهان عامه نیز در این مسئله قایل به تبعید شدهاند. هزینه زندگی قوّاد تبعیدی در دوران تبعید بر عهده خود اوست، ولی اگر وی فاقد مکنت لازم باشد، هزینه آن از بیت المال تأمین میگردد. یعنی مردی که خود را شبیه زنان سازد یا تن به فحشا دهد (برای مفهوم این واژه به این منابع رجوع کنید ).
در این باره در منابع حدیثی شیعی نیز مضامینی مشابه وجود دارد، ولی فقهای شیعه به تبعید فتوا ندادهاند. و کسی که با غنا و آلات طرب روزگار میگذراند. بر این اساس، فقهای شیعه زانی غیرمحصن را محکوم به تبعید دانستهاند که نظر جمهور اهل سنّت، به ویژه مالکیان و شافعیان و حنبلیان ، نیز چنین است. بنا بر این مردی که تازه ازدواج کرده است چنانچه پیش از آمیزش با همسرش، با زنی زنا کند، حدّ وی علاوه بر صد تازیانه و تراشیدن سر ، تبعید است. در ثبوت مجازات تراشیدن سر و تبعید برای مرد مجرّدی که زنا کرده اختلاف م. ب.. برده و به قول مشهور، زن مجرد در صورت ارتکاب زنا تبعید نمیشوند. ۱۵.۵.
۴ - محل شروع تبعید در باره اینکه زنا کننده از چه محلی تبعید شود، در منابع فقهی آرای مختلفی آمده است: به عقیده برخی فقها تبعید باید از محل وقوع جرم صورت گیرد، به عقیده برخی دیگر باید از محل اجرای حکم و به نظر شماری از آنان باید از محل اقامت مجرم صورت گیرد (برای آگاهی از آرای دیگر به این منبع رجوع کنید ). در پارهای منابع فقهی، تعیین محل تبعید به خواست تبعید شونده واگذار شده و برخی دیگر، تعیین آن را در اختیار حاکم دانستهاند.
انتقالِ اختیاریِ تبعید شونده از محل تبعید به محلی دیگر، از نظر برخی فقهای شیعه و اهل سنّت جایز است، اما شماری دیگر وی را ملزم به اقامت در محل تبعید تا پایان دوران تبعید میدانند. همچنین به نظر برخی فقها، اگر راه محل تبعید ناامن باشد و ترس از هلاک تبعیدی وجود داشته باشد، تبعید به تأخیر میافتد. بنا بر برخی منابع فقهی شیعی، هرگاه تبعید شونده بیمار و امید بهبود وی موجود باشد، اجرای حکم تبعید به تأخیر میافتد. برخی نیز اجرای تبعید را منوط به همراهی مرد محرمی با او دانستهاند. ۱۵.۵.
۸ - زندانی زانی در منابع فقهی، در باره این مسئله بحث شده است که اگر فرد زندانی مرتکب زنا شود، آیا بی درنگ تبعید میشود یا حکم تبعید پس از انقضای زمان حبس اجرا میگردد. برخی فقهای شیعه و عامه بر آناند که اگر فرد تبعید شده مرتکب جرمی شود که کیفر آن تبعید است، باید به سرزمین دیگر تبعید شود و با این فرض، این بحث مطرح است که آیا میان دو حکم تبعید، تداخل صورت میگیرد یا نه. ۱۵.۵.
۹ - نفقه نفقه زنا کننده تبعیدی از دیدگاه برخی فقها بر عهده خود اوست، زیرا تبعید حاصل فعل اوست و تنها در صورت فقر ، نفقه وی از بیت المال داده میشود یا مسلمانان آن را میپردازند. شاید گفته شود که نفقه او در هر صورت باید از بیت المال تأمین شود؛ زیرا این از مصالح مسلمانان به شمار میرود. در باره نحوه تأمین نفقه کسانی که نفقهشان بر ذمه تبعیدی است، مانند فرزندان و همسر ، آرای فقهی مختلفی اظهار شده است، از جمله ساقط شدن وجوب پرداخت نفقه، وجوبِ پرداخت نفقه در صورت استطاعت، به تأخیر افتادن تبعید وی در صورت ناتوانی از پرداخت نفقه واجب. ۱۵.۵.
۱۲ - بازگشت تبعیدی به وطن در باره امکان رخصت دادن به تبعیدی برای بازگشت به سرزمین خود و ارتباط با خویشاوندانش حدیثی نقل شده است اگر تبعید حد به شمار رود و مدت آن معیّن شده باشد، امکان ترخیص تبعیدی وجود ندارد، اما اگر مدت تبعید معیّن نشده باشد یا اتمام آن منوط به توبه باشد، ترخیص وی ممکن خواهد بود. همچنین هرگاه تبعید از باب تعزیر باشد، ترخیص محکوم با نظر حاکم جایز است، ولی برخی فقها بازگشت وی را به موطن خود جایز نمیدانند. ۱۵.۵.
۱۳ - ادعای اتمام مدت اگر فرد تبعیدی ادعا کند که زمان تبعید او به سر آمده، پذیرش این ادعا، از منظر فقهی قابل توجیه است. برخی فقیهان اهل سنّت، دعوی او را با سوگند ــ اگر بیّنه موجود نباشد ــ پذیرفتنی دانستهاند. ۱۵.۵.
۱۴ - بازگشت پس از اتمام مدت پس از سپری شدن مدت تبعید، برای بازگشت تبعیدی، به اجازه حاکم نیازی نیست، ولی برخی شافعیان وی را در صورت بازگشت بدون اذن ، مستوجب تعزیر دانستهاند.
منبع: ج۷، ص۲۰۴ · ج۷، ص۱۳۲، مصر: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی، (بی تا)، چاپ افست بیروت (بی تا) · ج۴۱، ص۳۸۱، چاپ محمود قوچانی، بیروت ۱۹۸۱ · ج۷، ص۲۶۱ · ج۱، ص۷۹۱، قم ۱۴۱۷ · ج۷، ص۹۱، تهران ۱۴۰۲ · النفی التغریب ج۱، ص۱۰۵ · ج۶، ص۱۱۵، بیروت ۱۴۱۸/۱۹۹۷ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۴۰۱ · ج۱۰، ص۱۰۸، بیروت ۱۴۱۲ـ۱۴۱۴/۱۹۹۲ـ۱۹۹۳ · ج۱، ص۲۵۹، چاپ محسن حسینی امینی، لبنان ۱۴۱۴/۱۹۹۴ · ج۱، ص۱۱۴، قم ۱۴۱۶ · ج۳، ص۴۵۵، قم ۱۴۱۰۱۴۱۱ · مهذب الاحکام ج۲۷، ص۳۱۹ · ج۱، ص۱۲۱۱۲۲، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۱۲۲، قم ۱۴۱۶ · ج۱۰، ص۳۶۳۷، چاپ حسن موسوی خرسان، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱ · ج۸، ص۳، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران (بی تا)، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران ۱۳۵۱ ش · ج۵، ص۶۴، قم ۱۴۱۳ · ابن منظور، لسان العرب، ذیل «خنث» · ج۱۰، ص۲۷۴، مصر ۱۳۴۸، چاپ افست بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵ · ج۶، ص۱۴۶، چاپ محمد زهری نجار، بیروت: دارالمعرفة، (بی تا) · ج۷، ص۲۶۸ · ج۱، ص۴۰۹، چاپ رضا استادی، اصفهان (۱۳۶۲ ش) · ج۷، ص۳۸۲، چاپ حبیب الرحمان اعظمی، بیروت: مجلس العلمی، (بی تا) · ج۲، ص۸۷۱ـ۸۷۲، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱ · ج۷، ص۱۷۷ · ج۴، ص۱۸۱، بیروت: دارالمعرفة، (بی تا) · ج۹، ص۱۵۰ـ۱۵۱، قم ۱۳۷۱ ش · ج۲، ص۴۶۲، چاپ عبدالغنی عبدالخالق، بیروت: عالم الکتب، (بی تا) · جواهر الکلام ج۴۱، ص۳۲۳ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۳۳۰ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۳۲۸-۳۲۹ · ج۲، ص۴۳۹، تهران ۱۳۷۷ـ۱۳۸۲ · ج۵، جزء ۹، ص۴۵، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۳ · درالمنضود(گلپایگانی) ج۱، ص۳۲۱ · ج۴، ص۲۷۰، قم ۱۳۶۳ ش · ج۴، ص۱۲۹، مصر ۱۳۱۳ · ج۲، ص۲۲۳، چاپ سنگی، (بی جا) ۱۳۱۴، چاپ افست قم (بی تا) · ج۲، ص۲۲۴، چاپ سنگی تهران ۱۲۷۱ـ۱۲۷۴، چاپ افست ۱۳۹۱ · مجمع الفائدة ج۱۳، ص۷۷ · تحریر الوسیلة ج۲، ص۴۶۴ · الروضة البهیة ج۹، ص۱۱۰ · ج۱، ص۳۱۷، تقریرات درس آیة اللّه گلپایگانی، قم ۱۴۱۲ · ج۱، ص۵۵۰، قم ۱۴۰۵ · ج۲۷، ص۲۷۶، قم ۱۴۱۷ · ج۱، ص۱۹۷، قم ۱۴۱۶ · ج۲، ص۱۴۳، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۴ · ج۱۰، ص۱۳۶، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳ · ج۲۸، ص۱۲۳۱۲۴ · ج۱، ص۳۱۹، تقریرات درس آیة اللّه گلپایگانی، قم ۱۴۱۲ · ج۲، ص۲۵۵، چاپ اسماعیل گیلانی شفتی، چاپ سنگی، (بی جا) ۱۳۲۹ · ج۲، ص۴۱۸، تحریرالوسیله، قم ۱۳۶۳ ش · ج۱، ص۳۲۲، تقریرات درس آیة اللّه گلپایگانی، قم ۱۴۱۲ · ج۷، ص۴۲۸ـ۴۲۹، و معه حاشیة شبراملسی، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۳ · ج۱، ص۳۲۳، تقریرات درس آیة اللّه گلپایگانی، قم ۱۴۱۲ · ج۲، ص۲۵۴ـ۲۵۵، چاپ اسماعیل گیلانی شفتی، چاپ سنگی، (بی جا) ۱۳۲۹ · ج۵، ص۲۰۳۲۰۴، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران (بی تا)، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران ۱۳۵۱ ش · ج۵، ص۲۰۳، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران (بی تا)، چاپ محمدباقر بهبودی، تهران ۱۳۵۱ ش · ج۹، ص۱۵۱ـ۱۵۲، قم ۱۳۷۱ ش · ج۴، ص۵۰۴، بیروت ۱۴۱۵/۱۹۹۴ · ج۱، ص۳۶۷، چاپ خالد عبداللطیف سبع العلمی، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰ · ج۱۰، ص۲۶، بیروت: داراحیاء التراث العربی، (بی تا) · ج۲، ص۲۷۲، بیروت ۱۳۷۹/۱۹۵۹ · ج۱، ص۲۶۳، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۲۶۵، قم ۱۴۱۶ · ج۲، ص۲۵۴، چاپ اسماعیل گیلانی شفتی، چاپ سنگی، (بی جا) ۱۳۲۹ · ج۱، ص۲۷۰، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۲۷۴، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۲۷۵، قم ۱۴۱۶ · ج۱، ص۱۴۵، قم ۱۴۰۶ · ج۷، ص۴۲۸، و معه حاشیة شبراملسی، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۳ · ج۵، ص۳۲۴، چاپ صفوه سقا، حلب: منشورات مکتبة التراث الاسلامی، (بی تا) · ج۱، ص۲۸۶۲۸۷، قم ۱۴۱۶ · ج۴، ص۱۴۸، با تعالیق جوبلی بن ابراهیم شافعی، بیروت: دارالفکر، (بی تا) · ج۴، ص۱۳۰، مصر ۱۳۱۳
نکتهٔ فقهی: تعریف تبعید (حقوقی) (تبعید)
این واژه در زبان فارسی در اصطلاح فقه و حقوق عبارت است از بیرون کردن مجرم از محل ارتکاب جرم یا اقامتگاه وی و به تعبیر دیگر، مجازاتی است که به موجب آن فرد مجرم از اقامت در وطن و شهر خود ممنوع شده، برای مدتی معین به سکونت در محلی دیگر محکوم گردد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تبعید در اصطلاح فقه و حقوق عبارت است از بیرون کردن مجرم از محل ارتکاب جرم یا اقامتگاه وی و به تعبیر دیگر، مجازاتی است که به موجب آن فرد مجرم از اقامت در وطن و شهر خود ممنوع شده، برای مدتی معین به سکونت در محلی دیگر محکوم گردد.
شاخه: کیفری
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
