نکتهٔ فقهی: احکام غصب (اختصاص (فقه))

اختصاص مخصوص بودن را گویند که در باب‌های صلات ، حج ، تجارت ، نکاح و ارث به مناسب آمده است.

احکامی از قبیل جواز ازدواج دائم با بیش از چهار زن، حرمت زنان او بر دیگران، وجوب مسواک و جواز ورود به مکّه بدون احرام ، مختصّ به پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله م. ب.. منبع: جواهر الکلام، ج۲۹، ص۱۱۹-۱۳۰

اسباب اختصاص اموری مانند: تحجیر ، اقطاع ، ید و حیازت موجب اختصاص چیزی به کسی می‌شوند. منبع: جواهر الکلام، ج۳۸، ص۵۵

اول وقت پس از زوال خورشید به اندازه ادای نماز ظهر به نماز ظهر و آخر وقت قبل از‌ مغرب به اندازه ادای نماز عصر به نماز عصر اختصاص دارد؛ بنابراین خواندن هر کدام در وقت مخصوص دیگری، جایز نیست. و در بقیه وقت، مشترک هستند. بنا بر نظر بسیاری از فقها اول وقت پس از مغرب به اندازه ادای نماز مغرب به آن نماز اختصاص دارد. منبع: مستند الشیعة، ج۴، ص۲۲ · مستند الشیعة، ج۴، ص۴۳

ثبوت حبوه برای پسر بزرگ‌تر از اختصاصات مذهب شیعه است. پوشیدن لباسی که مختصّ زنان است مانند چادر برای مردان و پوشیدن لباسی که مخصوص مردان است مانند عمامه برای زنان بنابر قول مشهور جایز نیست. اشعار در حج مخصوص شتر است؛ ولی تقلید ، علاوه بر شتر بر گاو و گوسفند نیز جریان دارد. بنابر قول مشهور، جواز قصر و اتمام در نمازهای چهار رکعتی برای مسافر ، مختصّ اماکن اربعه می ‌باشد. ۴. ۱ - وقف واقف «اگر بر مسلمین وقف نماید، برای کسی م. ب. که اقرار به شهادتین نماید درصورتی‌که واقف از کسانی باشد که غیر از اهل مذهب خودش را هم مسلمان می‌داند. چه انسان وطی‌کننده صغیر باشد یا کبیر، عالم باشد یا جاهل، با اختیار باشد یا اکراه بر آن شود؛ و چه حیوان وطی شده نر باشد یا ماده؛ پس به سبب این وطی، گوشت او و گوشت نسل او که بعد از وطی به وجود می‌آید، بنابر اقوی در نسل حیوان ماده و بنابر احتیاط (واجب) در نسل حیوان نر و همچنین شیر و پشم و موی آن‌ها حرام م. ب.. و ظاهر آن است که این حکم اختصاص‌ به چهارپا دارد و در وطی بقیّه حیوانات نه در خود آن‌ها و نه در نسل آن‌ها جاری نمی‌شود. ۴. ۳ - غصب دو حکم تکلیفی غصب (حرمت غصب و وجوب برگرداندن آن به مالک) در تمام اقسام غصب جریان دارند؛ پس غاصب در آن‌ها گناهکار است و رد بر او واجب است. و اما حکم وضعی که عبارت از ضمان است اختصاص‌ به موردی دارد که مغصوب ، از اموال - عین یا منفعت - باشد، بنابراین غصب حقوق ، ضمان ید ندارد. ۴. ۴ - نکاح وجوب بیتوته و همخوابگی با زن در جایی که گفتیم، اختصاص‌ به زن دائمی دارد؛ پس برای زن متعه چنین حقی نیست، یکی باشد یا متعدد. و «هفت شب در اول عروسی به زن باکره و سه شب به ثیّبه اختصاص‌ دارد که برتری دادن آن‌ها بر غیرشان به‌خاطر عروسی جایز است. و بر زوج واجب نیست که این شب‌ها را برای زن‌های قدیمی‌اش قضا نماید.» ۴. ۵ - ارث کافر اگرچه نزدیک باشد، از مسلمان ارث‌ نمی‌برد و ارث مسلمان به مسلمان اختصاص‌ دارد؛ اگر چه دور باشد. بنابراین اگر میت مسلمان، پسر کافری داشته باشد، از او ارث نمی‌برد ولو اینکه به جز امام (علیه‌السّلام) قرابتی - چه نسبی و چه سببی - نداشته باشد؛ پس ارث او به امام (علیه‌السلام) اختصاص‌ پیدا می‌کند؛ نه به پسرش که کافر است‌. منبع: مستند الشیعة، ج۱۹، ص۲۰۱ · الروضة البهیة، ج۳، ص۲۱۶ · جواهر الکلام، ج۱۸، ص۵۷ · جواهر الکلام، ج۱۴، ص۳۲۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۸، کتاب الوقف، مسالة۴۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۹، کتاب الوقف، مسالة۵۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۷۱، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۲۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۸۶، کتاب الغصب، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۲۷، کتاب النکاح، القول فی القسم و المشوز و الشقاق، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۲۷، کتاب النکاح، القول فی القسم و المشوز و الشقاق، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۲، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الاول الکفر باصنافه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

احکامی از قبیل جواز ازدواج دائم با بیش از چهار زن، حرمت زنان او بر دیگران، وجوب مسواک و جواز ورود به مکّه بدون احرام، مختصّ به پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله می‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی احکام مانند جواز ازدواج دائم با بیش از چهار زن، حرمت زنان او بر دیگران، وجوب مسواک و جواز ورود به مکه بدون احرام، مختص پیامبر اکرم (ص) هستند. شاخه: مدنی

ثبوت حبوه برای پسر بزرگ‌تر از اختصاصات مذهب شیعه است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ثبوت حبوه برای پسر بزرگ‌تر از اختصاصات مذهب شیعه است. شاخه: ارث و وصیت

پوشیدن لباسی که مختصّ زنان است مانند چادر برای مردان و پوشیدن لباسی که مخصوص مردان است مانند عمامه برای زنان بنابر قول مشهور جایز نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پوشیدن لباسی که مختص زنان است برای مردان و پوشیدن لباسی که مخصوص مردان است برای زنان، بنابر قول مشهور جایز نیست. شاخه: مدنی

واقف «اگر بر مسلمین وقف نماید، برای کسی می‌باشد که اقرار به شهادتین نماید درصورتی‌که واقف از کسانی باشد که غیر از اهل مذهب خودش را هم مسلمان می‌داند. و اگر امامی بر مؤمنین وقف نماید، اختصاص‌ به دوازده امامی پیدا می‌کند و همچنین است اگر بر شیعه وقف نماید.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر واقف بر مسلمین وقف کند، برای کسی است که اقرار به شهادتین نماید، به شرطی که واقف غیر از اهل مذهب خودش را هم مسلمان بداند. اگر امامی بر مؤمنین یا شیعه وقف کند، اختصاص به دوازده امامی پیدا می‌کند. شاخه: اموال و مالکیت · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۸، کتاب الوقف، مسالة۴۳

و «اگر بگوید: «بر فرزندانم که مرد هستند نسلی بعد از نسلی، وقف نمودم»، به مردان از مردان در همه طبقات، اختصاص‌ دارد و مردان از زنان را شامل نمی‌شود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر واقف بگوید «بر فرزندانم که مرد هستند نسلی بعد از نسلی، وقف نمودم»، وقف به مردان از مردان در همه طبقات اختصاص دارد و مردان از زنان را شامل نمی‌شود. شاخه: اموال و مالکیت · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۹، کتاب الوقف، مسالة۵۰

از چیزهایی که موجب حرمت حیوان حلال بالاصاله می‌شود این است که انسان در «قُبُل» یا «دُبُر» او وطی نماید اگرچه انزال نکند؛ چه انسان وطی‌کننده صغیر باشد یا کبیر، عالم باشد یا جاهل، با اختیار باشد یا اکراه بر آن شود؛ و چه حیوان وطی شده نر باشد یا ماده؛ پس به سبب این وطی، گوشت او و گوشت نسل او که بعد از وطی به وجود می‌آید، بنابر اقوی در نسل حیوان ماده و بنابر احتیاط (واجب) در نسل حیوان نر و همچنین شیر و پشم و موی آن‌ها حرام می‌باشد. و ظاهر آن است که این حکم اختصاص‌ به چهارپا دارد و در وطی بقیّه حیوانات نه در خود آن‌ها و نه در نسل آن‌ها جاری نمی‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر انسان در قُبُل یا دُبُر حیوان حلال گوشت وطی کند، گوشت آن حیوان و نسل آن (با تفصیل در مورد نر و ماده) و شیر و پشم و موی آن‌ها حرام می‌شود. این حکم مختص چهارپایان است. شاخه: مدنی · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۷۱، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۲۲

وجوب بیتوته و همخوابگی با زن در جایی که گفتیم، اختصاص‌ به زن دائمی دارد؛ پس برای زن متعه چنین حقی نیست، یکی باشد یا متعدد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وجوب بیتوته و همخوابگی با زن، مختص زن دائمی است و زن متعه چنین حقی ندارد. شاخه: خانواده · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۲۷، کتاب النکاح، القول فی القسم و المشوز و الشقاق، مسالة۲

و «هفت شب در اول عروسی به زن باکره و سه شب به ثیّبه اختصاص‌ دارد که برتری دادن آن‌ها بر غیرشان به‌خاطر عروسی جایز است. و بر زوج واجب نیست که این شب‌ها را برای زن‌های قدیمی‌اش قضا نماید.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هفت شب در اول عروسی به زن باکره و سه شب به ثیّبه اختصاص دارد که برتری دادن آن‌ها بر غیرشان به خاطر عروسی جایز است و بر زوج واجب نیست که این شب‌ها را برای زن‌های قدیمی‌اش قضا کند. شاخه: خانواده · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۲۷، کتاب النکاح، القول فی القسم و المشوز و الشقاق، مسالة۴

کافر اگرچه نزدیک باشد، از مسلمان ارث‌ نمی‌برد و ارث مسلمان به مسلمان اختصاص‌ دارد؛ اگر چه دور باشد. بنابراین اگر میت مسلمان، پسر کافری داشته باشد، از او ارث نمی‌برد ولو اینکه به جز امام (علیه‌السّلام) قرابتی - چه نسبی و چه سببی - نداشته باشد؛ پس ارث او به امام (علیه‌السلام) اختصاص‌ پیدا می‌کند؛ نه به پسرش که کافر است‌. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کافر، حتی اگر نزدیک باشد، از مسلمان ارث نمی‌برد و ارث مسلمان به مسلمان اختصاص دارد، حتی اگر دور باشد. بنابراین، اگر میت مسلمان پسر کافری داشته باشد، پسر از او ارث نمی‌برد و ارث به امام (ع) اختصاص پیدا می‌کند. شاخه: ارث و وصیت · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۹۲، کتاب المواریث، الامر الثانی فی موانع الارث، الاول الکفر باصنافه