نکتهٔ فقهی: حق نشر (حقوق مالکیت فکری)

حقوق مالکیت فکری (حقوق معنوی)، اصطلاحی حقوقی به معنای حقوق شناخته شده برای پدیدآورنده هر گونه اثر فکری و غیرمادی اعم از اثر علمی، فرهنگی و صنعتی است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حقوق مالکیت فکری، اصطلاحی حقوقی است که به حقوق شناخته شده برای پدیدآورنده هر گونه اثر فکری و غیرمادی اعم از اثر علمی، فرهنگی و صنعتی اطلاق می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

حقوق مالکیت فکری به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شود: ۱) حقوق مالکیت ادبی و هنری یا کپی‌رایت... ۲) حقوق مالکیت صنعتی که خود زیرشاخه‌هایی فرعی دارد، مانند حق اختراع، نام‌‌ها و علائم تجاری، نشانه‌های جغرافیایی، اسرار تجاری و طرح‌های صنعتی. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حقوق مالکیت فکری به دو شاخه اصلی حقوق مالکیت ادبی و هنری (کپی‌رایت) و حقوق مالکیت صنعتی تقسیم می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

در ۱۴۷۴/۸۷۹ اولین قانون حق اختراع با هدف تشویق نوآوری صنعتی و فنی در ونیز ایتالیا تدوین شد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اولین قانون حق اختراع با هدف تشویق نوآوری صنعتی و فنی در ونیز ایتالیا در سال ۱۴۷۴ تدوین شد. شاخه: اموال و مالکیت

همچنین کنوانسیون ۱۸۸۳ پاریس با عنوان «حمایت از مالکیت صنعتی» که نخستین معاهده بین‌المللی درباره حمایت از مالکیت صنعتی به‌شمار می‌رود، از قوانین مذکور الهام گرفت. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کنوانسیون ۱۸۸۳ پاریس با عنوان «حمایت از مالکیت صنعتی» نخستین معاهده بین‌المللی در این زمینه است. شاخه: اموال و مالکیت

پارلمان انگلیس در ۱۷۰۹/ ۱۱۲۱ قانون ملکه آن را تصویب کرد که در واقع، اولین قانون حق مؤلف در دنیا به‌شمار می‌رود. مطابق این قانون، تمام حقوق اثر از جمله حق نشر آن صرفاً در دست مؤلف بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قانون ملکه آن که در سال ۱۷۰۹ در انگلستان تصویب شد، اولین قانون حق مؤلف در دنیا محسوب می‌شود و تمام حقوق اثر از جمله حق نشر آن را صرفاً در دست مؤلف قرار می‌داد. شاخه: اموال و مالکیت

در یونان باستان مخترعان و مبتکران تشویق می‌شدند. همچنین در اروپا در قرون وسطا تدابیر مختلفی برای رشد و توسعه اختراعات و اعطای نوعی حق امتیاز به مخترعان و صنعتگران برای جلوگیری از رکود دانش صورت گرفت و مثلا در انگلستان انواع امتیازنامه برای مخترعان صادر می‌شد. ۳. ۱ - قانون حق اختراع گاهی برای تشویق صنعتگران خارجی به انتقال دادن فناوری به داخل کشور امتیازی انحصاری با نام فرانشیز به آنان داده می‌شد. ۳.۳. ۱ - مخالفت جان لاک با حق مولف در انگلستان در نیمه دوم قرن هفدهم نوعی کپی‌رایت خصوصی برای صنف نوشت‌افزار برقرار شد که به شدت مورد مخالفت شدید جان‌لاک (۱۶۳۲ـ۱۷۰۴) فیلسوف معروف انگلیسی، قرار گرفت. از جمله در اجلاسیه‌های برلین (۱۹۰۸)، رم (۱۹۲۸)، بروکسل (۱۹۴۸)، استکهلم (۱۹۶۷، ۱۹۷۹) و پاریس (۱۹۰۸، ۱۹۷۱). این پیشنهاد در اجلاس ۱۹۶۷ استکهلم به تصویب رسید. براساس گزارش وایپو در ۱۹۹۷/۱۳۷۶ش (صدودهمین سال پیدایش میثاق برن)، ۱۲۷ کشور دنیا به این میثاق پیوسته‌اند. منبع: فرهنگ تاریخ اندیشه‌ها، ج۳، ص۶۵۰ـ۶۵۷ · ج۱، ص۳۵، قاهره ۲۰۰۵ · ج۱، ص۳۰ـ۳۱، دمشق ۱۴۱۷/ ۱۹۹۶ · ج۱، ص۳۴ـ۳۵، تهران ۱۳۸۱ش · ج۱، ص۳۶ـ۴۳، تهران ۱۳۸۱ش

بر این اساس، افراد می‌توانند هر کتابی را پس از تملک، چاپ و تکثیر کنند و کسی حق ممانعت آن‌ها را از این کار ندارد. ۵.۵. ۲ - شبهه مصداقیه عام به‌علاوه در جایی که در مصداق بودن یک چیز برای یک عنوان عام تردید و شبهه وجود دارد، نمی‌توان با تمسک به دلیل عام آن چیز را مصداق آن عام دانست و شبهه مصداقی را برطرف کرد. در حالی‌که، به استناد ادله متعدد نقلی، خدا و پیامبرش از کتمان علم و نگرش صرفاً مادی به آن بیزارند. منبع: بقره/سوره۲، آیه۱۸۸ · مائده/سوره۵، آیه۱ · زمر/سوره۳۹، آیه۹ · نساء/سوره۴، آیه۲۹ · ج۱، ص۱۱۰، مصوبه‌ها و توصیه‌ها: از دومین تا پایان نهمین نشست، ترجمه محمد مقدس، جده ۱۴۱۸ · ج۱، ص۱۱۹ـ۱۲۱، التوحید، ش۴۰ (رمضان ـ شوال ۱۴۰۹) · ج۱، ص۱۰۴، مصوبه‌ها و توصیه‌ها: از دومین تا پایان نهمین نشست، ترجمه محمد مقدس، جده ۱۴۱۸ · ج۲، ص۶۲۵ـ۶۲۶، تهران ۱۳۷۹ · ج۱، ص۷۱ـ۷۲، تهران ۱۳۷۵ش · ج۱، ص۵۸ـ۵۹، تهران ۱۳۶۸ش · بقره/سوره۲، آیه۱۵۹ · ج۲، ص۷۹، ج ۲، تهران ۱۴۲۲/۲۰۰۱

۶. ۱ - قانون ثبت علائم و اختراعات نخستین قانون درباره «ثبت علائم تجاری و اختراعات» در ۱۳۰۴ش در ۱۸ مادّه و ۵ تبصره، و آیین‌نامه اجرایی آن در ۲۶ تیر ۱۳۰۶ (پیش از تدوین قانون مدنی ایران ) به تصویب رسید. مواد مذکور در قانون مجازات عمومی را برگرفته از مواد ۴۲۵ تا ۴۲۹ قانون مجازات فرانسه دانسته‌اند. به موجب مادّه ۳۲ این قانون، چهار مادّه ۲۴۵ تا ۲۴۸ قانون مجازات ۱۳۰۴ ملغا اعلام شد. بنابراین حتی اگر پدیدآورنده موافقت کند نمی‌توان اثر او را به نام شخص دیگری منتشر کرد. ۶. ۵ - تکثیر بدون انتفاع مادی مادّه ۵ این قانون مشابه مادّه ۱۰ و ۱۰ مکرر میثاق برن است که استفاده منصفانه یا تکثیر و نسخه‌برداری از کتاب‌ها و نشریات به منظور استفاده در کارهای آموزشی یا تحقیقات علمی را مجاز دانسته، مشروط بر آن‌که جنبه انتفاعی نداشته باشد. منبع: ج۱، ص۲۷ـ۳۱، تهران ۱۳۸۱ش · ج۱، ص۱۱۲ـ۱۱۳، تهران ۱۳۸۰ ش · مصوبه‌ها و توصیه‌ها: از دومین تا پایان نهمین نشست، ترجمه محمد مقدس، جده ۱۴۱۸ · ج۱، ص۳۶ـ۳۷، تهران ۱۳۸۱ش · ج۱، ص۱۶۳ـ۱۶۴، تهران ۱۳۸۱ش

این کشور عضو میثاق برن و برخی از کنوانسیون‌های دیگر نیز هست. منبع: ج۱، ص۵۰ـ۵۲، دمشق ۱۴۱۷/ ۱۹۹۶ · ج۱، ص۲۷ـ۲۸، تهران ۱۳۸۱ش · ج۱، ص۵۲ـ۶۳، دمشق ۱۴۱۷/ ۱۹۹۶ · ج۱، ص۱۵۳ـ۱۶۴، دمشق ۱۴۱۷/ ۱۹۹۶ · ج۱، ص۴۳، تهران ۱۳۸۱ش · مصوبه‌ها و توصیه‌ها: از دومین تا پایان نهمین نشست، ترجمه محمد مقدس، جده ۱۴۱۸ · ج۱، ص۲۴ـ۲۶، تهران ۱۳۸۱ش

حقوق مالکیت ادبی و هنری یا کپی‌رایت که همه آثار کتبی و غیرکتبی مانند کتاب، رمان، نمایشنامه، فیلم، مجسمه و دیگر آثار هنری و ادبی، آثار شفاهی (مانند سخنرانی) و نرم‌افزارهای رایانه‌ای را دربرمی‌گیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): این شاخه از حقوق مالکیت فکری شامل همه آثار کتبی و غیرکتبی مانند کتاب، رمان، نمایشنامه، فیلم، مجسمه، آثار هنری و ادبی، آثار شفاهی و نرم‌افزارهای رایانه‌ای است. شاخه: مدنی

حقوق مالکیت صنعتی که خود زیرشاخه‌هایی فرعی دارد، مانند حق اختراع، نام‌‌ها و علائم تجاری، نشانه‌های جغرافیایی، اسرار تجاری و طرح‌های صنعتی. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): این شاخه از حقوق مالکیت فکری شامل حق اختراع، نام‌ها و علائم تجاری، نشانه‌های جغرافیایی، اسرار تجاری و طرح‌های صنعتی است. شاخه: مدنی

پس از پیدایش و توسعه صنعت چاپ، که امکان تولید کتاب را در شمارگان زیاد، با هزینه نسبتاً ارزان، فراهم می‌کرد، اندیشه حق مؤلف قوت فزاینده‌ای یافت. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حق مؤلف، حقی است که پس از پیدایش و توسعه صنعت چاپ برای پدیدآورندگان آثار به رسمیت شناخته شد و در برخی کشورها اولین قوانین مربوط به آن تدوین گردید. شاخه: مدنی