نکتهٔ فقهی: حقوق قابل اسقاط و انتقال قهری و غیر قابل نقل (تقسیم حق در فقه (قواعد فقه))

تقسیم حق در فقه ، از مباحث فقهی است که در قواعد فقهیّه کاربرد دارد. حق در فقه نوعی سلطه بر اشیا یا اشخاص است و اقسام متفاوتی دارد. برخی حقوق قابل اسقاط یا ارث‌اند و برخی فقط با صلح یا گذشت منتقل می‌شوند.

در تعریف حق گفته می‌شود: حق نوعی سلطه است که انسان بر اشیا یا اشخاص دارد. سلطه بر اشیا، مانند حق تحجیر و حق الرهانه . که رتبه‌ای نازل‌تر از مالکیت دارد و سلطه بر اشخاص، مانند حق قصاص و حق حضانت.

از نظر فقهی، حقوق نسبت به قابلیت اسقاط و نقل و انتقال قهری و اختیاری یکسان نیستند و به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند: ۱. ۲. حقوقی که قابل اسقاط ولی غیر قابل انتقالند، مانند حقی که در نتیجه افترا برای شخص حاصل می‌شود که جز با گذشت و اسقاط یا تحصیل رضایت ساقط نمی‌گردد. ۳. حقوق قابل اسقاط و انتقال قهری و غیر قابل نقل، مانند حق نفقه که قابل واگذاری به دیگری نیست، ولی از طریق ارث قابل انتقال است و مستقیما یا از طریق صلح نیز قابل اسقاط است. ۴. حقوقی که قابل اسقاط و واگذاری بلاعوض هستند، ولی قابل انتقال به ارث یا واگذاری معوض نیستند، مانند حق قسم (حقی که زوجات متعدد بر زوج در تقسیم بیتوته دارند). ۵. حقوق قابل اسقاط و انتقال قهری و واگذاری از طریق صلح و سایر معاملات غیر از بیع ، مانند حق تحجیر. توضیح این که حق تحجیر نمی‌تواند مبیع قرار گیرد، چون در بیع، شرط است که مبیع عین باشد و حق تحجیر چون از زمره حقوق است قابل آن که مبیع واقع شود نیست، ولی قابل انتقال از طریق ارث و صلح است و نیز در بیع می‌تواند ثمن قرار گیرد.

در تعریف حق گفته می‌شود: حق نوعی سلطه است که انسان بر اشیا یا اشخاص دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حق نوعی سلطه است که انسان بر اشیا یا اشخاص دارد. شاخه: مدنی

حقوق غیر قابل اسقاط و نقل و انتقال، مانند حق زوجیت و حق ابوت. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی حقوق نه قابل اسقاط هستند و نه قابل نقل و انتقال، مانند حق زوجیت و حق ابوت. شاخه: خانواده

حقوقی که قابل اسقاط ولی غیر قابل انتقالند، مانند حقی که در نتیجه افترا برای شخص حاصل می‌شود که جز با گذشت و اسقاط یا تحصیل رضایت ساقط نمی‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی حقوق قابل اسقاط هستند اما قابل انتقال نیستند، مانند حقی که در نتیجه افترا حاصل می‌شود و فقط با گذشت یا اسقاط ساقط می‌گردد. شاخه: مدنی

حقوقی که قابل اسقاط و واگذاری بلاعوض هستند، ولی قابل انتقال به ارث یا واگذاری معوض نیستند، مانند حق قسم (حقی که زوجات متعدد بر زوج در تقسیم بیتوته دارند). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی حقوق قابل اسقاط و واگذاری بلاعوض هستند، اما قابل انتقال به ارث یا واگذاری معوض نیستند، مانند حق قسم. شاخه: خانواده

حقوق قابل اسقاط و انتقال قهری و واگذاری از طریق صلح و سایر معاملات غیر از بیع، مانند حق تحجیر. توضیح این که حق تحجیر نمی‌تواند مبیع قرار گیرد، چون در بیع، شرط است که مبیع عین باشد و حق تحجیر چون از زمره حقوق است قابل آن که مبیع واقع شود نیست، ولی قابل انتقال از طریق ارث و صلح است و نیز در بیع می‌تواند ثمن قرار گیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی حقوق قابل اسقاط و انتقال قهری هستند و از طریق صلح و سایر معاملات غیر از بیع قابل واگذاری می‌باشند، مانند حق تحجیر که نمی‌تواند مبیع قرار گیرد اما می‌تواند ثمن قرار گیرد و از طریق ارث و صلح منتقل شود. شاخه: مدنی