نکتهٔ فقهی: شرایط استماع شهادت شهود (شهادت (آیین دادرسی کیفری))

شهادت ، از جمله مباحث حقوقی است. به معنای، اخبار از واقعه‌ای است که به سود یکی از دو طرف و زیان دیگری، از سوی شخص ثالثی غیر از اصحاب دعوا بیان می‌شود.

شهادت در لغت به معنای گواهی دادن م. ب.. در اصطلاح عبارت است از انتقال حقیقت امری از ناحیه‌ فردی واجد شرایط که آن‌را دیده و شنیده به قاضی محکمه، به ضرر یکی از اصحاب دعوا به نفع دیگری، با ادای سوگند و التزام به راست‌گویی. به بیان دیگر، شهادت یعنی فردی، مرجع قضایی را از دیده‌ها یا شنیده‌ها یا دیگر آگاهی‌هایی که در خصوص موضوع دعوا پیدا کرده است در جریان بگذارد. ۱. ۱ - وظیفه فردی در مقابل جرم ب. ت. ب. این‌که جرم نظم جامعه را به هم می‌ریزد، وظیفه‌ هر فردی است که هنگام اطلاع از وقوع آن، اطلاعات خود را در اختیار مقامات قانونی قرار دهد. اهمیت شهادت به خصوص بیشتر از آن جهت است که معمولا متهم ، ارتکاب عمل مجرمانه را انکار کرده و به آن اقرار نمی‌کند. ۱. ۲ - ضرورت ادای شهادت در اسلام در حقوق اسلامی نیز بر ضرورت ادای شهادت تاکید شده است. خداوند در سوره بقره می‌فرماید: ( و لا تکتموا الشهادة و من یکتمها فانّه آثمٌ قلبه ) «و زنهار! نباید گواهان را کتمان کنید و یا این‌که دیده‌اید بگویید ندیده‌ام، که هر کس شهادت را کتمان کند دلش گنه‌کار است.» شهادت در سایر نظام‌های کیفری از جمله، اتهامی ، تفتیشی و مختلط نیز از ادله ثبوت جرم م. ب.. منبع: لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷، چ دوم · آیین دادرسی کیفری سه استاد، اراک، نوای دانش، ۱۳۸۴، ص۲۵۹ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۸، چ دوم، ص۴۱۴

شهادت از قدیمی‌ترین روش‌های اثبات دعاوی جزایی است. در دوران گذشته شاید هیچ دلیلی به اندازه شهادت برای اثبات جرایم کاربرد نداشته است. امروزه شهادت ارزش و اعتبار سابق خود را از دست داده‌است و یک دلیل نسبی به شمار می‌آید و در حقیقت نوعی اماره محسوب می‌شود. منبع: آیین دادرسی کیفری، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۸۷، چ اول، ج ششم، ص۱۴۱

از نظر شرعی شاهد گرفتن ( استشهاد ) از جمله حقوق خصوصی افراد است و نیازی به گرفتن آن نیست. هرچند که در مواردی همانند: معاملات به آن تاکید شده است. لکن ادای شهادت (شهادت دادن) یک نوع واجب شرعی است و کسی که ناظر بر وقوع امری بوده، در صورتی که از او درخواست شهادت دادن شود، باید شهادت دهد. در کشور ما برای امتناع از شهادت به ویژه در مرحله تحقیقات مقدماتی، مجازاتی انشاء نشده است و ادای شهادت یک وظیفه اخلاقی و شرعی به شمار می‌آید. منبع: آیات الاحکام حقوقی و کیفری، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۸، چ اول، ص۳۸۶ · آیات الاحکام حقوقی و کیفری، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۸، چ اول، ص۳۸۷ · آیین دادرسی کیفری، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۶، چ هشتم، ج دوم، ص۱۱۳

در اغلب کشورهای جهان برای شاهد، ۳ وظیفه‌ مهم وجود داردکه عبارتند از: • حضور نزد مقام قضایی؛ • اتیان سوگند ؛ • ادای شهادت. همچنین ضمانت اجراهای کیفری مناسب نیز برای شاهد مستنکف در نظر گرفته شده است. اما ادای شهادت در قوانین کشور ایران اختیاری است و کسی نمی‌تواند فردی را مجبور به شهادت دادن کند. اصل ۳۸ قانون اساسی بیان می‌کند: «هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است، اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است، متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود.» منبع: تهران، سمت، ۱۳۸۴، چ پنجم، ج دوم، ص۱۱۳

برای استماع شهادت شهود قانون آیین دادرسی کیفری ، مقررات خاصی را وضع نموده ‌است. برخی از این مقررات مربوط به شهود م. ب. و بعضی دیگر به نحوه احضار و تشریفات استماع شهادت مربوط است، که هر دو به ترتیب مورد بررسی قرار می‌گیرند. به استناد ماده ۱۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره‌های این ماده، شهود باید دارای شرایط ذیل باشد: ۵. ۱ - شرایط استماع شهادت شهود، هنگامی مورد استماع قرار می‌گیرد، که شاهدین و مطلعین این شرایط را دارا باشند: • بلوغ ؛ • عقل ؛ • ایمان ؛ • طهارت مولد ؛ • عدالت ؛ • عدم وجود انتفاع شخصی برای شاهد یا رفع ضرر از وی؛ • عدم وجود دشمنی دنیوی بین شاهد و طرفین دعوا، مگر در صورتی که شهادت به نفع دیگری باشد؛ • عدم اشتغال به تکدی‌گری و ولگردی ؛ • نداشتن سابقه کیفری یا اشتهار به فساد مگر این‌که برای ادای شهادت توبه کند که در صورت احراز تغییر در اعمال او و اطمینان از صلاحیت و‌ عدالت وی شهادتش پذیرفته می‌شود. ۵.۱. ۱ - موضوعیت یا طریقیت لازم به ذکر است که شرایط ذکر شده در صورتی است که به شهادت شهود به عنوان دلیل شرعی استناد شود. در این موارد، در صورتی که شهود شرایط را دارا نباشند، به استناد ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی کیفری اظهارات آن‌ها بدون یاد کردن سوگند برای اطلاع بیشتر استماع می‌شود. توضیح این‌که استناد به شهادت شهود از سوی دادگاه در دو صورت قابل تصور است. همچنین در رابطه با شرایط شهود باید میان این دو مورد تفکیک قایل شد: ۵.۱.۱. ۱ - موضوعیت داشتن شهادت در مواردی که به شهادت شهود به عنوان دلیل شرعی استناد می‌شود، قاضی دادگاه در حکم صادره، نه به علم حاصل از شهادت شهود بلکه به خود شهادت به عنوان دلیل شرعی استناد می‌کند. ۵.۱.۱. ۲ - طریقیت داشتن شهادت در این موارد شهادت شهود منجر به اقناع وجدان قاضی و علم او به بزهکاری یا برائت متهم می‌شود و قاضی در حکم صادره به علم خود استناد می‌کند نه به شهادت شهود. در این صورت قاضی می‌تواند حتی در مواردی که تعداد شهود به حد نصاب قانونی نرسیده باشد، یا شهود واجد شرایط ادای شهادت نباشند، بدون یاد کردن سوگند، اظهارات آن‌ها را برای مزید اطلاع استماع کند و در صورتی که مجموع این‌گونه قراین موجبات اقناع او را فراهم آورده باشد، می‌تواند به استناد آن علم به صدور حکم مبادرت ورزد. لازم به یادآوری است که در ماده ۱۲۹۰ قانون اصول محاکمات جزایی، میان شاهد و مطلع، تفکیک قایل شده بود و شرایط هرکدام را جداگانه بیان می‌کرد. ولی در قانون فعلی آیین دادرسی کیفری، شرایطی که در بالا بدان اشاره گردید، مربوط به شهود م. ب. و قانون در رابطه با شرایط مطلع مسکوت است. ۵. ۲ - تشریفات استماع تشریفات استماع شهادت شهود عبارتند است از: ۵.۲. ۱ - دستور دادگاه احضار شهود و شهادت دادن باید به دستور دادگاه باشد. (ماده ۱۵۵، تبصره ۲قانون آیین دادرسی کیفری) بنابراین قاضی تحقیق کلیه‌ اشخاصی را که اظهارات آنان به نظرش مفید باشد می‌تواند احضار کند. این اشخاص ممکن است به تشخیص خود قاضی یا به معرفی شاکی یا متهم و یا اعلام مقامات ذی‌ربط برابر قواعد و مقررات ناظر به احضار شهود برای انجام دادن تحقیقات و استماع اظهارات دعوت شوند. در برخی موارد تشریفات خاصی برای احضار شهود یا استماع شهادت در نظر گرفته شده یا قاضی تحقیق باید در برخی شرایط از احضار شهود خودداری کند: ۵.۲.۱. ۱ - احضار افراد نیروهای مسلح مطابق ماده ۱۵۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری «در صورتی که یکی از شهود تحقیق یا مطلعین از تابعین نیروهای مسلح باشد، باید حداقل ۲۴ ساعت پیش از تحقیق یا جلسه محاکمه از طریق فرمانده یا رئیس او دعوت شود. فرمانده و یا رئیس مربوط مکلف است پس از وصول دستور دادگاه، شخص احضار شده را در موقع مقرر اعزام نماید. ‌ ۵.۲.۱. ۲ - مراجعه قاضی تحقیق به محل اقامت شاهد در صورتی که شاهد یا مطلع بیمار بوده و نتواند در دادسرا حاضر شود شهود و مطلعین زیاد بوده و در یک محل مقیم باشند قاضی تحقیق خود به محل رفته و استماع شهادت کند. (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، ماده ۱۶۱) ‌ ۵.۲.۱. ۳ - عدم احضار افراد فاقد دلیل عدم احضار کسانی که دلایل کافی بر مجرمیت ایشان وجود ندارد از جمله تشریفات احضار شهود است. قاضی تحقیق باید از استماع کسانی که قراین و امارات کافی مبنی بر مجرمیت آنان به عنوان مباشر یا معاون جرم وجود ندارد امتناع کند زیرا متهم حقوقی دارد که شاهد فاقد آن است مثل حق استفاده از داشتن وکیل یا حق امتناع از ادای سوگند. همچنین مباشر یا معاون در صورتی که مطلبی خلاف واقع را بیان دارد به مجازات مقرر درباره شاهد کاذب محکوم نخواهد شد. همچنین مطابق ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری: «‌چنان‌چه مطلعین خارج از حوزه ماموریت قاضی و در حوزه دادگاه دیگر ساکن باشند قاضی به دادگاه محل سکونت آنان نیابت می‌دهد تا اظهارات مطلعین را صورت‌جلسه نموده، اوراق تحقیق را برای دادگاه ارسال کند.» ۵.۲. ۲ - جلب شهود شهود و مطلعین موظف هستند در موعد مقرر نزد قاضی تحقیق یا دادگاه حاضر شوند. در صورت عدم حضور مطابق ماده ۱۵۹ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری مقام قضایی مکلف است شاهد را دو مرتبه احضار کند و چنان‌چه شاهد باز هم بدون عذر موجه حضور نیابد به دستور دادگاه جلب خواهد شد. ۵.۲. ۳ - ضرر و زیان شهود ماده ۱۶۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری مقرر می‌دارد: در صورتی که شهود یا مطلعین برای حضور در دادگاه مدعی ضرر و زیانی از حیث شغل و کار خود شوند و یا درخواست هزینه‌ ایاب و ذهاب نمایند، دادگاه پس از تشخیص ورود ضرر، میزان آن را تعیین می‌نماید و متقاضی احضار، مکلف به تودیع آن در صندوق دادگستری م. ب....» منبع: آیین دادرسی کیفری، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۶، چ هشتم، ج دوم، ص۱۱۶ · آیین دادرسی کیفری، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۶، چ هشتم، ج دوم، ص۱۱۷ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۴، چ پنجم، ج دوم، ص۱۱۴ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۴، چ پنجم، ج دوم، ص۱۱۵ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۴، چ پنجم، ج دوم، ۱۱۴

هنگام آغاز تحقیق و بازجویی جهت ادای شهادت، قانون‌گذار شرایطی را بدین منظور لحاظ نموده است، که بایستی مورد لحاظ قرار گیرد: ۶. ۱ - غیرعلنی بودن تحقیق تحقیق و بازجویی از شهود و مطلعین در صورتی که قبل از محاکمه انجام شود غیرعلنی است. در واقع تمام تحقیقاتی که تا تعیین جلسه محاکمه (که باید علنی باشد) صورت می‌گیرد غیرعلنی است. (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، ماده ۱۵۲) ۶. ۲ - تحقیق جداگانه و مواجهه قاضی از هر یک از شهود و مطلعین جداگانه و بدون حضور متهم تحقیق می‌کند و اظهاراتشان را نوشته و به امضا یا اثر انگشت آنان می‌رساند. البته ممکن است هر یک از شهود مطالبی اظهار دارند که قاضی لازم بداند از یک یاچند نفر دیگر مجددا تحقیق نماید و یا ممکن است قاضی مواجهه بین شهود را ضروری بداند که این گونه امور بلامانع و مجاز است. (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، ماده ۱۵۲) ۶. ۳ - استعلام هویت مطابق ماده ۱۵۴ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری: «قاضی قبل از شروع به تحقیق نام، نام خانوادگی، اسم پدر، شغل، محل اقامت ، میزان سواد، درجه قرابت سببی یا نسبی یا مخدوم بودن شاهد یا مطلع را نسبت به طرفین پرونده و سابقه کیفری او را سوال و در صورت مجلس قید می‌نماید.» ۶. ۴ - ادای سوگند شهود تحقیق و مطلعین قبل از اظهار اطلاعات خود باید به شرح ماده ۱۵۳ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری سوگند یاد کنند: «به خداوند متعال سوگند یاد می‌کنم که جز به راستی چیزی نگویم و تمام حقایق را بیان نمایم.» ۶.۴. ۱ - ماده ۱۵۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب مواردی هم وجود دارد که شاهد تمام شرایط را دارد و احقاق حق متوقف به شهادت اوست ولی حاضر به ادای سوگند نیست. در این صورت شهادت بدون ادای سوگند استماع می‌شود و در صورت‌جلسه قید می‌گردد. (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، تبصره ماده ۱۵۲) ۶.۴. ۲ - ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب چنان‌چه شاهد یا مطلع، واجد شرایط شهادت نباشند مثلا فاقد شرایط ایمان باشد یا دیگر شرایط را نداشت بدون یاد کردن سوگند اظهاراتش برای اطلاع بیشتر استماع می‌شود. (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری، ماده ۱۵۶) در واقع چنین شهادتی ارزش اماره قضایی دارد همانطور که اگر کسی خود به طور عینی واقعه مورد نظر را ندیده است اقدام به ارائه اطلاعات خود از آن واقعه نماید چنین کسی مطلع نامیده می‌شود و در مواردی که شهادت موضوعیت داشته باشد اظهارات او ارزش شهادت را ندارد بلکه در حدود اماره قضایی قابل بهره‌برداری است. باید توجه داشت موضوع گواهی و شهادت باید اخبار از وقوع عمل یا اوضاع و احوال مربوط به امور محسوس به یکی از حواس ظاهری باشد. صدق شهادت از غیرمحسوسات در نظر عرف محل تردید است، بنابراین به لحاظ اصل عدم ارزش اثباتی دلیل، شهادت در غیرمحسوسات و شهادت از طریق استدلال و استنباط اعتبار ندارد. ۶. ۵ - جرح و تعدیل شهود شاهد باید شرایطی را که در قانون از آن نام‌برده شده است دارا باشد و الا مورد ایراد قرار می‌گیرد. جرح عبارت است از ادعای فقدان یکی از شرایطی که قانون برای شاهد مقرر کرده است. هر یک از شاکی و متهم ممکن است شهود طرف را جرح کنند. ۶.۵. ۱ - ماده ۱۶۹ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب مطابق ماده ۱۶۹ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری: «جرح شاهد باید قبل از ادای شهادت به عمل آید مگر این‌که موجبات جرح پس از شهادت معلوم شود و در هر حال دادگاه موظف است به موضوع جرح رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.» طبعا هرگاه به نظر دادگاه جرح وارد بود از چنین شاهدی شهادت نمی‌گیرد، اما هرگاه دادگاه شهود را واجد شرایط قانونی دانست، شهادت آنان را می‌پذیرد. چنان‌چه دادگاه از وضعیف شهود اطلاع نداشت برای اینکه با رسیدگی وضعیت شهود را مشخص نماید حداکثر تا ۱۰ روز دادرسی را متوقف کرده و پس از آن تصمیم می‌گیرد که شهادت را استماع کند یا خیر. ۶.۵. ۲ - رد شاهد در صورت رد شاهد از طرف دادگاه یا ایراد جرح توسط مدعی‌علیه مدعی می‌تواند برای اثبات صلاحیت شاهد، اقامه دلیل کند. در این صورت دادگاه مکلف است به درخواست وی رسیدگی نماید. ۶. ۶ - شهادت به عنوان دلیل شرعی در جرایمی مثل زنا ، لواط شرب خمر و... که در قانون و شریعت برای آن‌ها مجازات حدی در نظر گرفته شده است، اثبات جرم با شهات تعداد معینی شاهد که دارای شرایط شرعی و قانونی ادای شهادت باشند صورت می‌پذیرد. در این‌گونه موارد قاضی دادگاه در حکم صادره نه به علم حاصل از شهادت شهود بلکه به خود شهادت به عنوان دلیل شرعی استناد می‌کند. (موضوعیت داشتن شهادت) درصورتی که شاهد فاقد شرایط باشد شهادت وی صرفا برای اطلاع بیشتر شنیده می‌شود. بدیهی است در صورتی که قاضی علم به خلاف واقع بودن شهادت داشته باشد نباید به آن ترتیب اثر بدهد. منبع: آیین دادرسی کیفری سه استاد، اراک، نوای دانش، ۱۳۸۴، ص۲۶۱ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۸، چ دوم، ص۴۱۶ · آیین دادرسی کیفری سه استاد، اراک، نوای دانش، ۱۳۸۴، ص۲۶۳ · آیین دادرسی کیفری، تهران، سمت، ۱۳۸۴، چ پنجم، ج دوم، ص۱۱۶

مطابق ماده ۶۵۰، قانون مجازات اسلامی «هر کس در دادگاه نزد مقامات رسمی شهادت دروغ بدهد به سه ماه و یک روز تا دو سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد تبصره: مجازات مذکور در این ماده علاوه بر مجازاتی است که در باب حدود و قصاص و دیات برای شهادت دروغ ذکر گردیده است.» ۷. ۱ - ماده ۲۳۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب به دلالت ماده ۲۳۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادگاه باید در زمان حضور گواه برای ادای شهادت، حرمت گواهی کذب و مسئولیت مدنی و مجازات گواهی کذب را به شاهد خاطر نشان کند. ۷. ۲ - ماده ۳ قانون اصلاحی تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب سوالی که مطرح می‌گردد آن است که آیا در امور کیفری نیز رعایت این ماده لازم است یا خیر؟ در جواب گفته شده که رعایت این ماده به خصوص در دادسراها لازم نیست زیرا اولا صدر ماده این تکلیف را متوجه دادگاه کرده است نه دادسرا ثانیا این ماده در قانون آیین دادرسی کیفری نیامده است تا حسب ماده ۳ قانون اصلاحی تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب به خصوص در دادسرا لازم‌الاجرا باشد. در مقابل عده‌ای نیز معتقدند ب. ت. ب. این‌که در موارد سکوت (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری) باید به (قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی) مراجعه کرد پس در این‌جا هم این حرمت و مجازات آن به متهم گوش‌زد شود. منبع: آیین رسیدگی در دادسرا، فکر سازان، تهران، ۱۳۸۲، چ دوم، ص۹۷

ب. ت. ب. این‌که جرم نظم جامعه را به هم می‌ریزد، وظیفه‌ هر فردی است که هنگام اطلاع از وقوع آن، اطلاعات خود را در اختیار مقامات قانونی قرار دهد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ب. ت. ب. اینکه جرم نظم جامعه را به هم می‌ریزد، وظیفه هر فردی است که هنگام اطلاع از وقوع آن، اطلاعات خود را در اختیار مقامات قانونی قرار دهد. شاخه: کیفری

در حقوق اسلامی نیز بر ضرورت ادای شهادت تاکید شده است. خداوند در سوره بقره می‌فرماید: ( و لا تکتموا الشهادة و من یکتمها فانّه آثمٌ قلبه ) — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در حقوق اسلامی بر ضرورت ادای شهادت تاکید شده است و کتمان شهادت گناهکارانه است. شاخه: کیفری

امروزه شهادت ارزش و اعتبار سابق خود را از دست داده‌است و یک دلیل نسبی به شمار می‌آید و در حقیقت نوعی اماره محسوب می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شهادت از قدیمی‌ترین روش‌های اثبات دعاوی جزایی است، اما امروزه ارزش و اعتبار سابق خود را از دست داده و یک دلیل نسبی و نوعی اماره محسوب می‌شود. شاخه: ادلهٔ اثبات

لکن ادای شهادت (شهادت دادن) یک نوع واجب شرعی است و کسی که ناظر بر وقوع امری بوده، در صورتی که از او درخواست شهادت دادن شود، باید شهادت دهد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ادای شهادت یک نوع واجب شرعی است و کسی که ناظر بر وقوع امری بوده، در صورتی که از او درخواست شهادت دادن شود، باید شهادت دهد. شاخه: کیفری

اما ادای شهادت در قوانین کشور ایران اختیاری است و کسی نمی‌تواند فردی را مجبور به شهادت دادن کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ادای شهادت در قوانین کشور ایران اختیاری است و کسی نمی‌تواند فردی را مجبور به شهادت دادن کند. شاخه: آیین دادرسی

اصل ۳۸ قانون اساسی بیان می‌کند: «هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است، اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است، متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع است و اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است. شاخه: اساسی · ارتباط با قانون: اصل ۳۸ قانون اساسی