نکتهٔ فقهی: عدم تأثیر ورشکستگی شریک با مسئولیت محدود بر انحلال شرکت (انحلال شرکت مختلط غیرسهامی (حقوق))

انحلال شرکت مختلط غیر‌سهامی ، از مباحث حقوق تجارت است. شرکتی است که برای امور تجارتی تحت اسم مخصوصی بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود ، بدون انتشار سهام تشکیل می‌شود. شریک ضامن ، مسئول پرداخت تمام بدهی است که ممکن است علاوه بر دارایی‌های شرکت به‌ وجود آید. شریکی با مسئولیت محدود کسی است که مسئولیت او فقط تا میزان سرمایه‌ای است که در شرکت گذاشته و یا باید بگذارد. ماده ۱۶۱ قانون تجارت موارد انحلال شرکت مختلط غیر‌سهامی را جز در موارد: فوت یا محجوریت و یا ورشکستگی شریک و یا شرکای با مسئولیت محدود، تابع مقرراتی می‌نماید که در مورد شرکت‌های تضامنی پیشنهاد شده است. بنابراین چه در مورد انحلال شرکت مختلط غیر‌سهامی و چه در مورد نتایج انحلال آن، همان مقرراتی اعمال می‌شود که بر شرکت تضامنی حاکم است.

شرکت مختلط غیرسهامی، بدون انتشار سهام تشکیل می‌شود. انحلال این شرکت در مواردی تابع قواعد کلی مشترک راجع‌ به شرکت‌ها و در مواردی غیر از آن است. در نتیجه این شرکت در موارد زیر منحل می‌شود: ۱. ۱ - موارد عام • وقتی شرکت به مقصودی که برای انجام دادن آن تشکیل شده، برسد و یا انجام دادن آن مقصود غیرممکن شود، مثلا شرکتی برای واردات کالایی خاص تشکیل شود اما پس از مدتی واردات این کالا، ممنوع اعلام شود؛ • وقتی که شرکت برای مدت معین تشکیل شده و مدت آن منقضی شود؛ • ورشکستگی شرکت در نتیجه عدم پرداخت بدهی‌هایی که بر عهده دارد، به‌وجود می‌آید، دادگاه پس از رسیدگی، حکم ورشکستگی را صادر و انحلال شرکت را اعلام می‌کند؛ • در صورت توافق تمام شرکا، از آن‌جا‌ که برای تشکیل شرکت موافقت همه شرکا لازم است، برای منحل کردن شرکت نیز تمام شرکا باید با هم توافق کنند؛ • در صورت منتفی شدن تعدد شرکا، اگر به هر دلیلی در شرکت بیش از یک شریک باقی نماند، دیگر شراکتی باقی نخواهد ماند. ۱. ۲ - موارد خاص علاوه بر موارد فوق، این شرکت در موارد دیگری نیز منحل می‌شود که در زیر به آن اشاره می‌شود: ۱.۲. ۱ - درخواست انحلال توسط یکی از شرکا در صورتی که یکی از شرکا به دلایلی انحلال شرکت را از دادگاه ، درخواست کند و دادگاه آن دلایل را موجه دانسته، حکم به انحلال بدهد. البته ب. ت. ب. تبصره این ماده هرگاه دلایل این انحلال مربوط به شریک یا شرکای معین باشد دادگاه می‌تواند به تقاضای سایر شرکا، به جای انحلال، حکم به اخراج آن شریک یا شرکای معین را بدهد. ۱.۲. ۲ - در صورت فسخ یکی از شرکا هر یک از شرکا می‌تواند درخواست فسخ شرکت را بنماید البته در صورتی‌که در اساسنامه این حق از شرکا سلب نشده باشد و ناشی از قصد ضرر زدن به سایر شرکا یا اشخاص دیگر نباشد. این تقاضا باید شش ماه قبل از فسخ به شرکا اعلام شود چنان‌چه بر طبق اساسنامه باید سال به سال به حساب شرکت رسیدگی شود، فسخ در هنگام پایان محاسبه سالیانه به عمل می‌آید. البته اگر شریک با مسئولیت محدود این حق فسخ را اعمال کند به دلیل این‌که او در اداره شرکت با مسئولیت محدود دخالتی ندارد و نقش او کم اهمیت‌تر از شریک تضامنی است قابل انتقاد است. ۱.۲. ۳ - ورشکستگی یکی از شرکای ضامن ورشکستگی یکی از شرکای ضامن به انحلال شرکت منجر می‌شود. برای انحلال، کافی است که مدیر تصفیه شریک ورشکسته کتبا تقاضای انحلال شرکت را کرده باشد و از این تقاضا شش ماه گذشته و شرکت، مدیر تصفیه را از تقاضای مزبور منصرف نکرده باشد. ۱.۲.۳. ۱ - ماده ۱۶۱ قانون تجارت در این شرکت ورشکستگی یکی از شرکای با مسئولیت محدود منجر به انحلال شرکت نمی‌شود. زیرا در شرکت مختلط غیر‌سهامی، شرکای ضامن مسئول پرداخت تمامی بدهی‌های شرکت هستند، در حالی‌ که شریک با مسئولیت محدود در برابر بدهی شرکت، در صورتی‌ که زاید بر سرمایه‌اش باشد مسئولیتی ندارد. به همین جهت ورشکستگی او نیز تاثیری در ورشکستگی شرکت ندارد. البته اگر چنین شریکی سهم خود را از سرمایه شرکت به‌ طور کامل پرداخت نکرده باشد، طلبکاران شرکت می‌توانند در صورت ورشکسته شدن او، برای پرداخت بقیه سهمش به او هم مراجعه کنند. ۱.۲.۳. ۲ - ماده ۱۵۸ قانون تجارت در این‌باره ماده ۱۵۸ می‌گوید: «در صورت ورشکستگی یکی از شرکای با مسئولیت محدود خود شرکت یا طلبکاران آن با طلبکاران شخصی شریک مزبور متساوی الحقوق خواهند بود.» ۱.۲. ۴ - فوت و محجوریت شریک یا شرکای تضامنی فوت و محجوریت شریک یا شرکای تضامنی به انحلال شرکت منجر می‌شود. پس از فوت یا محجوریت یکی از شرکا ضامن، اگر سایر شرکا تصمیم به باقی ماندن شرکت بگیرند، قائم مقام متوفی یا نماینده محجور باید در مدت یک ماه از تاریخ فوت یا محجوریت، رضایت یا عدم رضایت خود را راجع‌ به باقی ماندن شرکت کتبا اعلام نمایند. در صورت اعلام رضایت شرکت باقی خواهد ماند. ۱.۲. ۵ - نکته ماده ۱۶۱ قانون تجارت مرگ یا محجوریت شریک با مسئولیت محدود را موجب انحلال مختلط غیر‌سهامی نمی‌داند. زیرا این شرکت قائم به وجود شریک یا شرکای ضامن است و شرکای با مسئولیت محدود فقط سرمایه در شرکت می‌گذارند و حق دخالت در امور شرکت را ندارند. منبع: ماده ۱۳۶ قانون تجارت، بند الف · ماده ۴۱۲ قانون تجارت · حقوق تجارت، تهران، نشر میزان، چاپ پنجم، پائیز ۱۳۸۵، ص۳۱۸ · ماده ۱۳۶ بند ب · بند ج ماده ۱۳۶ قانون تجارت · ماده ۱۳۷ قانون تجارت · حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۲۳۰، پاورقی شماره ۲ · بند ه ماده ۱۳۶ قانون تجارت · ماده ۱۳۸ قانون تجارت · ماده ۱۶۱ قانون تجارت · حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۲۳۱ · حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۲۹۷

ضرورت بقای شخصیت حقوقی شرکت پس از انحلال با تردیدی رو به رو نیست. پرداخت بدهی‌ها، اجرای تعهدات باقی مانده، وصول مطالبات و تقسیم باقی‌مانده اموال شرکت میان شرکا از جمله اموری است که انجام آن‌ها بدون پذیرش شخصیت حقوقی برای شرکت غیرممکن است. منبع: حقوق شرکت‌های تجارتی، تهران، نشر میزان، پاییز ۱۳۸۶، چاپ اول، ص۲۲۳

نتیجه انحلال این شرکت، تصفیه اموال شرکت و تقسیم آن میان شرکا است: ۳. ۱ - تصفیه پس از انحلال، امور شرکت باید تصفیه گردد یعنی مطالبات وصول شود بدهی‌ها پرداخت شود و دارایی شرکت میان شرکا تقسیم شود. بنابراین تصفیه امور شرکت عبارت است از مجموع عملیاتی که برای وصول مطالبات و پرداخت دیون و تبدیل دارایی شرکت به وجه نقد و تقسیم آن بین شرکا انجام می‌شود و در هنگام تصفیه در صورتی‌ که شرکت زیان داشته باشد مبلغ اضافی که هر یک از شرکای ضامن باید بدهند نیز باید تعیین گردد. تصفیه امور شرکت مختلط غیر‌سهامی پس از انحلال، مطابق مواد ۲۰۲ تا ۲۱۸ قانون تجارت مگر در موارد انحلال ناشی از ورشکستگی که تابع مقررات راجع‌ به ورشکستگی خواهد بود. ۳. ۲ - تقسیم قانون تجارت در مورد تقسیم دارایی شرکت میان شرکا مقرراتی را وضع کرده که اجمالا بررسی می‌شود: • به‌ موجب ماده ۲۱۱ قانون تجارت «آن قسمت از دارایی شرکت که در مدت تصفیه مورد نیاز نیست به طور موقت بین شرکا تقسیم می‌شود....»؛ • همچنین ماده ۲۱۵ قانون تجارت می‌گوید تقسیم دارایی شرکت، خواه در حین تصفیه و یا پس از ختم آن، در صورتی امکان دارد که قبلا سه مرتبه در مجله رسمی و یکی از جراید، اعلام و یک سال از تاریخ انتشار اولین اعلام در مجله گذشته باشد؛ • ماده ۲۱۶ قانون تجارت نیز تخلف از ماده قبل را موجب مسئولیت متصدیان تصفیه در برابر طلبکاران قرار داده است. ۴ - نکته در مورد شرکت مختلط غیر‌سهامی باید دو نکته اساسی ذکر شود: ۴. ۱ - کافی نبودن دارایی شرکت اگر دارایی این شرکت برای پرداخت بدهی‌هایش کافی نباشد، طلبکاران شرکت حق دارند بقیه‌ طلب خود را از دارایی شخصی هر از شرکای ضامن وصول کند. در چنین حالتی، طلبکاران شرکت و طلبکاران شخصی شرکای ضامن، دارای حقوق مساوی هستند. اگر شرکای ضامن بیش از یک نفر باشند، مسئولیت آن‌ها در مقابل طلبکاران و روابط آن‌ها با یکدیگر، تابع مقررات شرکت تضامنی است. ۴. ۲ - ورشکستگی شرکت در صورت ورشکستگی این شرکت، دارایی شرکت بین طلبکاران خود شرکت تقسیم می‌شود و طلبکاران شخصی شرکا در آن حقی ندارند. ماده ۱۵۶ قانون تجارت این نکته را بیان می‌کند و در پایان اضافه می‌کند: «سهم‌الشرکه شرکای با مسئولیت محدود نیز جزء دارایی شرکت محسوب می‌شود.» این عبارت از این لحاظ اهمیت دارد که اگر شرکت ورشکسته شده باشد، طلبکاران شخصی شریک با مسئولیت محدود، حق توقیف و وصول سهم شریک در شرکت را ندارند، حتی اگر مثلا به سبب ورشکستگی شریک با مسئولیت محدود، او قادر به پرداخت طلب طلبکاران شخصی خود نباشد. منبع: حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۳۲۸ · حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۳۳۸ · حقوق تجارت، ۱۳۸۶، ص۲۳۲ · ماده ۱۵۷ قانون تجارت · ماده ۱۶۰ قانون تجارت

ماده ۱۶۱ قانون تجارت موارد انحلال شرکت مختلط غیر‌سهامی را جز در موارد: فوت یا محجوریت و یا ورشکستگی شریک و یا شرکای با مسئولیت محدود، تابع مقرراتی می‌نماید که در مورد شرکت‌های تضامنی پیشنهاد شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شرکت مختلط غیرسهامی در مواردی که مقصود از تشکیل آن حاصل شده یا غیرممکن شود، یا مدت آن منقضی گردد، یا ورشکسته شود، یا با توافق تمام شرکا، یا با منتفی شدن تعدد شرکا، منحل می‌گردد. همچنین در موارد خاصی مانند درخواست انحلال توسط یکی از شرکا و موجه دانستن آن توسط دادگاه، یا فسخ توسط یکی از شرکا (با رعایت شرایط)، یا ورشکستگی یکی از شرکای ضامن، یا فوت و محجوریت شریک یا شرکای تضامنی نیز منحل می‌شود. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: ماده ۱۶۱ قانون تجارت

وقتی شرکت به مقصودی که برای انجام دادن آن تشکیل شده، برسد و یا انجام دادن آن مقصود غیرممکن شود، مثلا شرکتی برای واردات کالایی خاص تشکیل شود اما پس از مدتی واردات این کالا، ممنوع اعلام شود؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شرکت‌ها در موارد رسیدن به مقصود تشکیل، غیرممکن شدن مقصود، انقضای مدت، ورشکستگی، توافق تمام شرکا، و منتفی شدن تعدد شرکا منحل می‌شوند. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: ماده ۱۳۶ قانون تجارت، بند الف

ورشکستگی شرکت در نتیجه عدم پرداخت بدهی‌هایی که بر عهده دارد، به‌وجود می‌آید، دادگاه پس از رسیدگی، حکم ورشکستگی را صادر و انحلال شرکت را اعلام می‌کند؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ورشکستگی شرکت در نتیجه عدم پرداخت بدهی‌ها، منجر به صدور حکم ورشکستگی توسط دادگاه و اعلام انحلال شرکت می‌شود. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: ماده ۴۱۲ قانون تجارت

هر یک از شرکا می‌تواند درخواست فسخ شرکت را بنماید البته در صورتی‌که در اساسنامه این حق از شرکا سلب نشده باشد و ناشی از قصد ضرر زدن به سایر شرکا یا اشخاص دیگر نباشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هر یک از شرکا می‌تواند درخواست فسخ شرکت را بنماید، مشروط بر اینکه این حق در اساسنامه سلب نشده باشد و ناشی از قصد ضرر زدن به سایر شرکا یا اشخاص دیگر نباشد. این تقاضا باید شش ماه قبل از فسخ به شرکا اعلام شود و فسخ در هنگام پایان محاسبه سالیانه به عمل می‌آید. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: ماده ۱۳۷ قانون تجارت

ورشکستگی یکی از شرکای ضامن به انحلال شرکت منجر می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ورشکستگی یکی از شرکای ضامن به انحلال شرکت منجر می‌شود، به شرطی که مدیر تصفیه شریک ورشکسته کتباً تقاضای انحلال شرکت را کرده باشد و شش ماه از این تقاضا گذشته باشد و شرکت، مدیر تصفیه را از تقاضای مزبور منصرف نکرده باشد. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: بند ه ماده ۱۳۶ قانون تجارت

در صورت ورشکستگی یکی از شرکای با مسئولیت محدود خود شرکت یا طلبکاران آن با طلبکاران شخصی شریک مزبور متساوی الحقوق خواهند بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت ورشکستگی یکی از شرکای با مسئولیت محدود، خود شرکت یا طلبکاران آن با طلبکاران شخصی شریک مزبور متساوی الحقوق خواهند بود. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: ماده ۱۵۸ قانون تجارت

فوت و محجوریت شریک یا شرکای تضامنی به انحلال شرکت منجر می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فوت و محجوریت شریک یا شرکای تضامنی به انحلال شرکت منجر می‌شود. شاخه: تجارت · ارتباط با قانون: بند ه ماده ۱۳۶ قانون تجارت