نکتهٔ فقهی: قابلیت نقل و انتقال حق تحجیر (حق یا مفید ملک بودن تحجیر (قواعد فقه))

حق یا مفید ملک بودن تحجیر ، زیر مجموعه قاعده تحجیر از قواعد فقهیّه است. در فقه ، درباره اثر تحجیر میان ملکیت زمین یا حق اولویت اختلاف وجود دارد. برخی شافعیان و ابن‌نما قائل به ملکیت، ولی مشهور امامیه منکر آن هستند. مشهور با استناد به اجماع ، بنای عقلا و اصل عدم ملکیت، حق اولویت را می‌پذیرند.

واژه تحجیر ، عربی و از ریشه «حجر» یعنی «منع» اشتقاق یافته است. مراد از تحجیر این است که شخص با چیدن سنگ در جوانب چهارگانه یک قطعه زمین، مانع تصرف دیگران گردد.

مفاد اجمالی قاعده، این است که، چیدن سنگ، علامت سابقه اقدام و مقدمه احیا است و شخص اقدام‌کننده دارای حق اولویت است.

در فقه درباره اثر تحجیر اختلاف است که آیا تحجیر موجب ملکیت زمین می‌شود یا تنها حق اولویت در احیا و تملک را برای تحجیرکننده ایجاد می‌کند که نظر مشهور فقها همان ایجاد حق اولویت است. ۳. ۱ - دیدگاه قائلان به ملکیت در فقه عامه بعضی از شافعیان معتقدند که تحجیر موجب ملکیت است، ولی در فقه شیعه کمتر کسی قائل به مالکیت است. از طرف دیگر، شرعا و عرفا برای احیا، حد و تعریفی معین نگردیده است. و ثانیا این سخن که برای احیا حد منضبط عرفی وجود ندارد مخدوش است، چرا که در عرف احیا تعریف شده و حد آن منضبط است. ۳. ۳ - دیدگاه مشهور فقه شیعه مشهور فقهیان قائل به ملک نیستند و معتقدند تحجیر صرفا حق اولویت می‌آورد. مثل بیع که سبب ملکیت و انتقال است و شروع در آن فقط می‌تواند موجب حق اولویت باشد. ۳. ۴ - دلایل تقویت‌کننده نظر مشهور به عقیده ما، نظر مشهور را به دلایل زیر می‌توان موجه دانست: اولا: از ادله لفظی بیش از حق اولویت مستفاد نمی‌گردد. ثانیا: اجماع و بنای عقلا که مستند فقهی قاعده تحجیر است از ادله لبّی است و قدر متقین آن بیش از افاده حق اولویت نیست. ثالثا: در فرض شک و تردید ، مقتضای اصل، عدم ملکیت است. ۳. ۵ - آثار عملی حق تحجیر چون ملک محسوب نمی‌شود، نمی‌تواند مبیع یا مورد هبه قرار گیرد، هر چند که می‌تواند ثمن یا مورد عقد صلح واقع گردد و نیز به ارث منتقل می‌شود، زیرا از حقوق قابل نقل و انتقال است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۸، ص۵۶ · جواهر الکلام، ج۳۸، ص۵۸

مراد از تحجیر این است که شخص با چیدن سنگ در جوانب چهارگانه یک قطعه زمین، مانع تصرف دیگران گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تحجیر به معنای چیدن سنگ در اطراف یک قطعه زمین برای جلوگیری از تصرف دیگران است و علامت سابقه اقدام و مقدمه احیا محسوب می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

مفاد اجمالی قاعده، این است که، چیدن سنگ، علامت سابقه اقدام و مقدمه احیا است و شخص اقدام‌کننده دارای حق اولویت است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تحجیر موجب ایجاد حق اولویت برای تحجیرکننده در احیا و تملک زمین می‌شود، اما به خودی خود ملکیت زمین را ایجاد نمی‌کند. شاخه: اموال و مالکیت

مشهور فقهیان قائل به ملک نیستند و معتقدند تحجیر صرفا حق اولویت می‌آورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در فقه شیعه، مشهور فقها معتقدند که تحجیر به تنهایی موجب ملکیت زمین نمی‌شود و تنها حق اولویت را ایجاد می‌کند. شاخه: اموال و مالکیت

اجماع و بنای عقلا که مستند فقهی قاعده تحجیر است از ادله لبّی است و قدر متقین آن بیش از افاده حق اولویت نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجماع و بنای عقلا می‌توانند مستند فقهی برای قواعد باشند، اما قدر متقین از آنها باید مورد توجه قرار گیرد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)