نکتهٔ فقهی: لزوم عقد بیمه (توافق)

توافق بر امری یا ابتدایی است، یا به صورت عقدی انشاء می‌گردد و یا به صورت شرط ضمن عقد تحقق می‌یابد. ۱. ۱ - توافق ابتدایی توافق ابتدایی یا صرف ابراز تمایل و وعده انجام دادن کاری است بدون انشاء تعهّد و التزام و پذیرش مسئولیت نسبت به آن، و یا با التزام و تعهّد دو طرف به انجام دادن کار همراه است. توافق ابتدایی نوع اوّل، الزام آور نیست و نوع دوم مورد بحث است که آیا این نوع التزامات و تعهّدات ابتدایی الزام آور است تا وفای به آن لازم و در صورت امتناع ، از ناحیه حاکم اجبار بر آن واجب باشد یا الزام آور نیست؟ ۱. ۲ - توافق لازم الوفاء توافقی که به صورت عقد انشاء شده لازم الوفاء است. البته اگر عقد جایز باشد، فسخ آن نیز جایز است و با فسخ، وفا لازم نخواهد بود. این حکم در شرایط ضمن عقد نیز جاری است. ۱. ۳ - توافق به‌عنوان عقد مستقل توافق میان دو یا چند نفر ممکن است به‌صورت یک عقد مستقل منعقد شود که به آن صلح گفته می‌شود و «آن عبارت است از تراضی و تسالم (رضایت و سازش طرفین) بر چیزی؛ از قبیل تملیک عین یا منفعت، یا اسقاط دین یا حق و غیر این‌ها. و شرط نیست که مسبوق به نزاع باشد. هرچند که صلح فایده آن‌ها را داشته باشد. پس صلحی که فایده بیع را بدهد، احکام و شرایط بیع بر آن بار نمی‌شود. بنابراین، نه خیارات مختص به بیع، مانند خیار مجلس و خیار حیوان و نه شفعه، در آن جاری نمی‌شود. و درصورتی‌که به معاوضه طلا و نقره متعلق شود، قبض عوض و معوض در آن شرط نیست. و صلحی که فایده هبه را افاده کند در آن قبض عین معتبر نیست، چنان که در هبه معتبر است، و به همین صورت.» و «صلح عقدی است که مطلقاً به ایجاب و قبول احتیاج دارد، حتی در جایی که فایده ابراء و اسقاط را بدهد، بنابر اقوی. پس ابراء دین و اسقاط حق اگرچه متوقف بر قبول نمی‌باشند، لیکن وقتی به‌عنوان صلح واقع شوند، متوقف بر قبول می‌باشند.» و «در صلح، صیغه خاصی معتبر نیست، بلکه با هر لفظی که تسالم بر امری - از قبیل نقل یا قرارداد بین دو طرف صلح - را برساند، واقع می‌شود. مانند «مصالحه کردم با تو در ازای خانه یا منفعت آن به فلان چیز» یا چیزی که آن را بفهماند.» «عقد صلح، از دو طرف لازم است و جز با اقاله یا خیار، فسخ نمی‌شود؛ حتی در صلحی که فایده هبه جایز را داشته باشد. و ظاهر آن است که تمام خیارات در آن جاری می‌شود، مگر خیار مجلس و حیوان و تاخیر، که این سه خیار اختصاص به بیع دارند. و در ثبوت ارش درصورتی‌که در عین مورد صلح یا عوض آن، عیبی ظاهر شود، اشکال است، بلکه ثابت نبودن آن خالی از قوت نیست. چنان که اقوی آن است که، از جهت احداث السنه (بیماری‌هایی که در مملوک تا یک سال باعث فسخ می‌شود) رد ثابت نیست.» ۱. ۴ - توافق بر اقاله عقود لازم همان گونه که پیدایش عقود با توافق و انشاء طرفین امکان‌پذیر است، همچنین است اقاله عقود لازم مثل عقد بیمه که طرفین فقط با توافق یکدیگر می‌توانند به آن اقدام کنند. و آن‌ها (با توافق ‌ هر دو طرف) می‌توانند اقاله کنند.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۷، کتاب الصلح، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۷، کتاب الصلح، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۷، کتاب الصلح، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۷، کتاب الصلح، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۸، کتاب الصلح، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۴۹، کتاب البحث حول المسائل المستحدثة، منها التامین، مسالة۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

توافق در اعداد عبارت است از اینکه دو عدد غیر قابل قسمت بر یکدیگر بر عددِ سومی قابل قسمت باشند، مانند عدد هشت و بیست.

توافق ابتدایی نوع اوّل، الزام آور نیست و نوع دوم مورد بحث است که آیا این نوع التزامات و تعهّدات ابتدایی الزام آور است تا وفای به آن لازم و در صورت امتناع، از ناحیه حاکم اجبار بر آن واجب باشد یا الزام آور نیست؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اینکه آیا التزامات و تعهدات ابتدایی که به صورت عقد انشاء نشده‌اند، الزام‌آور هستند یا خیر، مورد بحث است. شاخه: مدنی

توافقی که به صورت عقد انشاء شده لازم الوفاء است. البته اگر عقد جایز باشد، فسخ آن نیز جایز است و با فسخ، وفا لازم نخواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): توافقی که به صورت عقد انشاء شده باشد، لازم‌الوفاء است، مگر اینکه عقد جایز باشد که در این صورت فسخ آن نیز جایز است. شاخه: مدنی

و واقع ساختن صلح بر هر چیزی - غیر از آنچه استثنا شده چنان که بعضی از آن‌ها می‌آید - و در هر مقامی جایز است، مگر اینکه حلالی را حرام یا حرامی را حلال نماید. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صلح بر هر چیزی جایز است، مگر اینکه حلالی را حرام یا حرامی را حلال نماید. شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 61

و «صلح عقدی است که مطلقاً به ایجاب و قبول احتیاج دارد، حتی در جایی که فایده ابراء و اسقاط را بدهد، بنابر اقوی. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقد صلح مطلقاً به ایجاب و قبول احتیاج دارد، حتی در مواردی که فایده ابراء و اسقاط را بدهد. شاخه: مدنی

و «در صلح، صیغه خاصی معتبر نیست، بلکه با هر لفظی که تسالم بر امری - از قبیل نقل یا قرارداد بین دو طرف صلح - را برساند، واقع می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صلح، صیغه خاصی معتبر نیست و با هر لفظی که تسالم بر امری را برساند، واقع می‌شود. شاخه: مدنی

«عقد صلح، از دو طرف لازم است و جز با اقاله یا خیار، فسخ نمی‌شود؛ حتی در صلحی که فایده هبه جایز را داشته باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقد صلح از دو طرف لازم است و جز با اقاله یا خیار فسخ نمی‌شود. شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 35

و ظاهر آن است که تمام خیارات در آن جاری می‌شود، مگر خیار مجلس و حیوان و تاخیر، که این سه خیار اختصاص به بیع دارند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تمام خیارات در عقد صلح جاری می‌شود، مگر خیار مجلس، حیوان و تأخیر که مختص بیع هستند. شاخه: مدنی