نکته‌های ماده 502 قانون آیین دادرسی مدنی با اصلاحات و الحاقات بعدی

۱ - هزینه برگهایی که به دادگاه تقدیم می ۲ -هزینه قرارها و احکام دادگاه. ۱. معافیت دولت از پرداخت هزینهٌ دادرسی. در مادة ۶۹۰ ق.ق پیش بینی شده بود. اما نص ماد مزبور در قانون جدید تکرار نشده و نص مشابهی نیز در آن تدوین نشده است. نهایتا در خصوص معافیت دولت از پرداخت هزینهٌ دادرسی اختلاف نظر به وجود آمد. سرانجام دیوان عالی کشورء به موجب رأی وحدت رویه ای دولت را مکلف به پرداخت هزین دادرسی اعلام نمود. ۲.انواع هزینه دادرسی: هزینه دادرسی به معنای اعم-هزینه دادرسی به معنای اخص #هزینه‌ی دادرسی به معنای عام, چهار بخش است: الف) هزینه تقدیم دادخواست ب) بهای اوراق تقدیمی پ) هزینه‌ی تطبیق اوراق با اصل آنها نشتم: هزینه دادرسی و اعسار ۷۰۳ دادر سی و اعسار ینهٌ دادرسی شود. ت) هزینه دادرسی به معنای خاص که شامل احکام و قرارهاست.(فلاح. علی, کمک حافظه آیین دادرسی مدنی در نظم تطبیقی» جلد دوم. ۴ 8 قانون آیین دادرسی مدنی در نف ۷ موارد معافیت دیگر از هزین دادرسی که بعد از تصویب قانون جدید آیین دادرسی مدنی به تصویب رسیده است عبارتست از: الف - جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران ( مادة ۲۰ اصلاحی ۱۳۷۹/۲/۲۸ قانون اساسنامه جمعیت مزیور...) ب -- وزارت خانه‌های علوم» تحقیقات و فناوری و بهداشت, درمان و آموزش پزشکی ( ماد ۳۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۳۲۷ ج - دادستان ( تبصره ی سوم مادة ۱۸ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب ۱۳۸۱) ۸ «د. در موردی که دو یا چند تن متضامناً به پرداخت مبلغی محکوم گردند و تمام یا بعضی از آنها ضمن یک دادخواست با دادخواستهای متعدد شکایت نمایند.ء پرداخت هزینه دادرسی از طرف یکی از آنها موجب سلب تکلیف پرداخت هزینه مزبور از سایرین خواهد بود. » ( رأی وحدت رویة م ۳۳/۸ ‎٩ در صورتی که هزینةٌ دادرسی اضافه دریافت شده باشد استرداد مازاد به صراحت ماده ۴۱ قانون محاسبات عمومی جایز است. همچنین در صورتی که مدعی وجهی بابت | هزینه دادرسی بپردازد ولی از تقدیم . دادخواست منصرف گردد چون عملی انجام نشده که هزینه ای به آن تعلق گیرد استرداد آن ممکن است ولی اگر پس از تقدیم دادخواست مبادرت به استرداد دعوی یا دادخواست نماید و دادگاه قرار ابطال م حقوقی کنونی دادخواست یا رذ یا ابطال دعوی را صادر کند موردی برای استرداد هزینه پرداخت شده نیس ت.» (ش ۷/۵۱۹۷ م ۱۳۵۹/۹/۱۷ اح.ق.). ۰ « چون طبق ماده ۱۰ قانون راجع به مجازات اسلامی دیه در حقوق جزای اسلامی, مجازات محسوب می‌گردد بنابراین در مورد مطالب دیه هزینه دادرسی دریافشت نمی شود ولی مطالبه خسارت و ضرر و زیان طبق ماده ۴۹۲ قانون آیین دادرسی کیفری مشمول پرداخت هزینه دادرسی است و در صورت عدم پرداخیت این هزینه بوسیله مدعی, پاید دفتر دادگاه به تکلیف قانونی عمل نماید» ( ش ۷/۲۹۹۸ م ۱۳۶۲/۸/۱۱ اح.ق. ق). در قانون فعلی قانونگذار در مورد ماهیت دیه به مانند قانون سابق اظهار نظر شفاهی نکرده است که آیا دیه مجازات است یا جبران خسارت؟ با وجود این سیاست جنائی بر آن است تا دیه را مجازات قلمداد نماید. ۱ * در مواردی که خواهان از پرداخت هزینه دادرسی معاف است و حکم به نفع او صادر می‌شود صدور حکم به پرداخت هزینه دادرسی به نفع دولت منعی ندارد» ( ش ۲ م ۱۳۷۷/۴/۱۰ احق. ق) ۲ « بنیاد تعاون سپاه پاسداران از پرداخت هزینه دادرسی معاف نیست.» ( نظریة شمارة ۷/۸۴۵۱ مورخ ۱۳۷۹/۴/۶ ادارخ ارح.ق. ق) ۴۳ « دعوی چه به وسیله اداره اوقاف طرح شود و چه به وسیله متولیء از نظر پرداخت باب ۱ هزینه دادرسی فرقی نمی کند و به موجصب ماده ‎٩ و تبصره ذیل آن از قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب ۱۳۳۳۳۹۰/۲ کلیه مواردی که در بندهای ماده ۱ این قانون ذکر شده سازمان حج و اوقاف و امور خیریه, موقوفات عام» بقاع متیر که اماکن مذهبی اسلامی» مدارس علوم دینی و بنیادهای خیریه از پرداخت هزینه دادرسی معاف می‌باشند. با توجه به مراتب فوق و عنایت به تبصره ۳ ماده ۱۰ آیین نامه اجرایی قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف وامور خیریه مصوب ۱۳۶۵/۱۲/۱۰ هیأت وزیرانء معافیت هزینه دادرسی شامل وقف عام است و به وقف خاص تسری ندارد. چنانچه در یک مورد وقف عام و خاص توام باشد اگر قابل است هزینه دادرسی تعلق نمی گیرد و به آن تعلق خواهد گرفت» ( ش ۷/۲۴۸۳م ۲ لاحق. ق). ۴ اآثار حکم اعسار از هزینه دادرسی: الف: معافیت موقت از پرداخت هزینه دادرسی؛ چراکه محکوم‌له واقع شدن مدعی اعسار (ماده ۵۱۱) و یا تمکن مدعی اعسار است.معافیت از هزینه دادرسی باید برای هر دعوا به طور جداگانه تحصیل شود ولی معسر می‌تواند در تمام مراحل مربوط به همان دعوا از معافیت استفاده کند. فشتم: هزینه دادرسی و اعسار 8 ۷۰۵ ب: حق داشتن وکیل معاضدتی و معافیت موقت از پرداخت حق‌الو کاله. ج: اسخاص معسر و همچنین بنیادهای معاف از پرداخت هزینه دادرسی (مثل بنیاد مستضفان» بنیاد شهید. کمیته امناد...) مکلفند وجوهی را که به صورت «تأمین» در صورت درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت تعیین می‌شود بسپارند زیرا «تأمین» مربوط به حقوق اشخاصی بوده و دوللت در آن نفع و تکلیفی ندارد تا حکم اعسار در آن موّثر باشد..(فلاح, علی, کمک حافظه آیین دادرسی مدنی در نظم تطبیقی, جلد دوم نهد ۵با توجه به رأی وحدت رویه شماره ۳- ۱۳۸۲/۱۰/۲ و مستفاد از ماده ۲ قانون نحوه ی اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۷۷ رسیدگی به درخواست اعسار قبل از زندانی شدن محکوم علیه امکان پذیر می‌باشد. منبع: کتابِ «نظم» (آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21)، ص 694–697