نکته‌های ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی با اصلاحات و الحاقات بعدی

۱.روشن‌ترین اثر کم کردن خواسته, کاهش می‌شود که مربوط به پس از کم کردن در محدوده‌ی رسیدگی دادگاه تاحد خواسته و به نسبت آن» می‌باشد (برای مثال خواسته‌ی جدید است و بنابراین دادگاه نمی حق‌الوکاله‌ی وکیل خوانده‌ی حاکم تا زمان تواند به بیش از مبلغ جدید. خوانده را کم کردن خواسته نسبت به خواسته اولیه و محکوم نماید. پس از آن نسبت به خواسته کاهش یافته ۲ اثر دیگر کاهش خواسته. کاهش در محاسبه و مورد حکم قرار می‌گیرد). خسارات دادرسی است که خواهان می- ۳یکی دیگر از آثار کم کردن خواسته این بایست. در صورت محکومیت. به خوانده‌ی است که امکان یا عدم امکان شکایت از حاکم چنانچه درخواست شده باشد بپردازد. رأی مرحله‌ای که در آن خواسته کاهش البته این آثر تنها نسبت به خساراتی اعمال یافته است. استرداد دعوا و... برای خواهان ایجاد حق استرداد هزینه‌ی دادرسی را نمی- نماید در اینجا نیز بایدقایل به عدم استحقاق خواهان در استرداد مابه‌التفاوت هزینه دادرسی بود و نصی که خلاف در این خصوص را پیش‌بینی نماید وجود ندارد.اما در مقابل چنانچه خوانده محکوم شود خسارات دادرسی خواهان که مورد درخواست قرار گرفته پاید تماما بر اساس خواسته‌ی کاهش یافته محاسبه و مورد حکم قرار گیرد(همانء ش ۳۱۱) ۵خواهان, به موجنب این ماده می‌تواند خواسته خود را افزایش دهد.ء «افزایش» خواسته‌ی نقطه‌ی مقابل «کاهش» خواسته است و بنابراین در مورد خواسته‌هایی مصداق دارد که کاهش آن نیز امکان پذیر است به صراحت همین نص, افزایش خواسته مشروط به سه شرط است شرط نخست اینکه تا پایان اولبین جلسه‌ی دادرسی به این امر اقدام شود شرط دوم مربوط بودن قسمت افزایش یافته با دعوای مطروحه است بنابراین اگر خواهان در باب سوم: دادرسی نخستین 8 ۱۷۹ دعوای اجرت‌المثل ملکی» مبلغ مشخصی را خواسته باشد نمی‌تواند میلضی را نیز بات اجرت‌المثل ملک دیگر خود را که همان خوانده غصب نموده به آن اضافه نمایداین امر مستلزم آقامه‌ی دعوای جدید است شرط سومی هم که باید حاصل باشنداینکه منشأً قسمت افزایش یافته خواسته» همان منشأً خواسته‌ی مصرحه در دادخواست باشد در نتیجه چنانچه خواهان در دعوای اجرت المثل ملکی مبلغی را خواسته باشد نمیتواند به عنوان افزایش خواسته, مبلغی را نیز به عنوان خسارات وارده به ملک به آن بیافزاید در حقیقت» منشاً خواسته نخست غصب و منشاً خواسته دوم اتلاف است ۶ افزایش خواسته نیازی به تقدیم دادخواست ندارد و با اعلام آن در جلسه و یا لایحه انجام می‌شود. (همان» ش ۳۱۲) ۷«با افزایش خواستهء محدوده‌ی رسیدگی دادگاه تا حد خواسته جدید افزایش می‌یابد و بنابراین دادگاه می‌تواند خوانده را تا حد مبلغ جدید محکوم نماید ومابه‌التفاوت هزینه‌ی دادرسی نیز می‌بایست پرداخت شود و خسارات دادرسی نیزء نسبت به خواسته افزایش ییافته, قابل مطالبه می‌باشد قابلیت شکایت از رأی صادره نیز با لحاظ مبلغ جدید. تعیین می‌شود. ۸در تمام مواردی که خواسته افزایش داده می‌شود. چنانچه خوانده در جلسه‌ی دادرسی حضور نداشته باشد و یااگر حاضر است آمادگی دفاع را با توجه به تغییرات انجام شده» اعلام ننماید دادگاه با توجه به ملاک ۰ 8 قانون آیین دادرسی مدنی در ند ماده ۶۴ و برای رعایت اصل تناظر و حق دفاع خوانده, می‌بایست جلسه‌ی دادرسی را به همین علت تجدید نماید و در اخطاریه‌ی خوانده» چنانچه حضور نداشته است علت تجدید جلسه تصریح شود در حقیقت. خوانده با توجه به دادخواستی که به وی ابلاغ شده و پیوست‌های آن دفاعیات خود را تدارک ۱ دیده و یا اصولاً به هر علت. دفاعی را لازم ندانسته و یا در جلسه‌ی دادرسی شرکت ننموده است بنابراین از تغییرات جدید باید آگاه شود تا با توجه به آنها دفاعیات احتمالی خود را تهیهء تدارک و ارائه نماید.(همان, .۳۱۳ ٩.تغییر نحوه دعوا به موجب این ماده از حقوق دیگر خواهان است که چنانچه مایل باشد باید تا پایان اولین جلسه‌ی دادرسی اعمال نماید؛ افزون بر رعایت این ظرف زمانی» ارتباط با دعوای مطروحه و وحدت منشاً آن» در اینجا نیز باید حاصل باشد. بنابراین در دعوای تخلیه‌ی عین مستأجره که به سبب تغییر شغل اقامه گردیده خواهان می‌تواند تا پایان اولین جلسه‌ی دادرسی سبب تخلیه‌ی همان عین را برای مثال, به نیاز شخصی تغییر دهد. شرایط تغییر دعوا همان شرایط افزایش خواسته می‌باشد. آثار تغییر نحوه‌ی دعوا عندالاقتضا همان آثار افزایش خواسته می‌باشد(همان, .۳۱۴ ۰.این ماده به خواهان اجازه داده است که خواسته خود را تغییر دهد. بنابراین چنانچه کارفرما به استناد قراردادی علیه پیمانکار لم حقوقی کنونی آقامه ی دعوا و الزام وی را به احداث بنای مورد قرارداد درخواست نمایده می‌تواند تا پایان اولین جلسه‌ی دادرسی» خواسته خود را به خسارات ناشی از عدم انجام تمهد تغییر دهد. (همان, ش ۳۱۵) ۱ آثار تغییر خواسته نیز عندالاقتضا همان آثار افزایش خواسته می‌باشد ۲۳در حقیقت تغییرهایی که در این ماده آمده و خواهان می‌تواند آنها را اعمال نماید نیاز به تقدیم دادخواست اضافی با دادخواست جدید ندارد و به منزله‌ی تغییر در همان دعوای اقامه شده است در حالی که «دعوای اضافی» که خواهان اصلی یا خوانده دعوای متقابل می‌تواند اقامه نماید و در ماه ۱۷+*دعوای طاری» نامیده شده» یک دعوای تمام عیار است و باید با دادخواست اقامه شود. ک.» متین» احمد. منبع پیشین» ص. ۳۳۱. ۴م کردن خواسته در مرحله ی فرجام امکان پذیر نیست.( شمس, عب‌داله؛ پیشین؛ج ۲ ص۱۶۵). ۵ خواهان نمی تواند با کم کردن خواسته هزینه ی دادرسی را نسبت به مبلشی که کاهش یافته است» مسترد کند. همین گونه است هنگامی که خواهان دعوا یا دادخواست را مسترد می‌کند. ولی» خسارت دادرسی که خواهان می‌تواند از خوانده بگیرد؛ بر مبنای ۶این ماده به خواهان اختیار داده که خواسته‌ی مصرحه در دادخواست را در تمام مراحل دادرسی کم کند. کم کردن خواسته در مواردی مصداق پیدا می‌نماید که میزان خواسته معلوم باشد(مانند میلضی وجه نقده تعدادی سکه, مقداری گندم و...)در صورتی که خواسته عین معین باشد نیز کاهش خواسته به میزان کمتری از آنچه که در دادخواست تصریح شده امکان‌پذیر است(برای مثال» کاهش شش دانگ به چهار دانگ ). چون خواسته معمولاً در دادخواست تصریح می‌شود. قانونگذار مورد اغلب را پیش بینی کرده و بنابراین اختیار مزبور شامل موردی نیز می‌شود که خواسته- ی مصرحه در دادخواست, به تجویز قسمت بعدی همان ماده» تا پایان اولین جلسه‌ی دادرسی افزایش یافته باشد ۷ کم کردن خواسته در تام مراحل دادرسی امکان‌پذیر است تفاوتی نمی‌نماید که پرونده در مرحله‌ی نخستین,» واخواهی و یا تجدیدنظر باشد. ۸ کم کردن خواسته در« مرحله»ی فرجامی مجاز نمی‌باشدء زیرا با توجه به وظیفه و شأن دیوان عالی کشور در رسیدگی باب سوم: دادرسی نخستین 8 ۱۸۱ به درخواست فرجام, «دادرسی» به مفهوم اصطلاحی واژه انجام نمی‌شود و به کار- گیسری اصطلاح «مرحله»در ماده ۳۴۹۴ ق.آ.د.م مبنی بر مسامحه می‌باشد.(همان؛ ش.۳۰۹) ۹ چنانچه موجر پس از اقامه دعوای اجور معوقه, قصد مطالبه خسارت وارده به مورد اجاره را داشته باشد که مستاجر وارد کرده است باید دعوای اضافی را به موجب دادخواست طرح کند به دلیل آنکه منشا دو دعوا یکی نیست تا بتواند خواسته خود را وفق ماده مذکور افزایش دهد. ۲۰یکی دیگر از حقوق اختصاصی خواهان در جلسه اول» تغییر درخواست یا خواسته یا نحوه دعوا میباشد که فقط تا جلسه اول پذیرفته می‌شود. این بند شامل موارد زیر می‌شود: ۱. افزایش خواسته ۲.تغییر خواسته ۳تغییر نحوه دعوا(موحدیان» غلامرضاء آیین دادرسی و اجرای احکام. ص۸٩) ۱ افزایش خواسته مثلاً اگر خواهان در دادخواست اولیه, مطالبه دو سال اجرت المثل زمین زراعی را کرده و بعد از تقدیم دادخواست متوجه شود که در محاسبه اشتباه کرده است در این صورت می‌تواند تا اولین جلسه دادرسی خواسته خود را از دو سال به سه سال یا چهار سال افزایش دهد و لنا خواهان باید ارزش خواسته اضافه شده را تقویم کرده باشد و در پایان جلسه اول باید تمبر هزینه دادرسی را ابطال و الصاق نماید. (همان» ص۹۸) ۲ ققً قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی ۲ هر جا که عبارت ( تا جلسه اول ) گفته باید از همان جنس موضوع خواسته مندرج می‌شود منظور پایان جلسه اول می‌باشد نه در دادخواست باشد مشل اینکه خواسته ده تا ابتدای جلسه اول, مگر در یک مورد که میلیون ریالی به بیست میلیون ریالی افزایش بند الف ماده ۱۰۷ ق..د.م می‌باشد و مورد یابد و یا می‌توان خواسته‌های از جنس دیگر استرداد دادخواست تا قبل از جلسه اول با سایر شرایط به عنوان افزایش خواسته می‌باشد که باید قرارابطال دادخواست صادر مطرح نمود. یعنی تصمیم در اضافه نمود ؟ پاسخ منفی است در پاسخ باید یکی در دیگری مور باشد. (همان» گفت بدون در نظر گرفتن ماده ۹۸ صرفاً ص۹۸ افزایش هر دو مصداق را شامل می‌شود ولی ۴ قانونگذار در ماده ۹۸ آ.د.م فقط افزایش در قالب ماده ۹۸ به نظر می‌رسد فقط خواسته راء آنهم با لحاظ شرایطی اجازه داد خواسته ای که دادخواست تصریح شده قابل است و اشاره ای به امکان افزایش ارزش افزایش است... بنابراین چنانچه مورد دوم خواسته ننموده است. و چون افزایش حادث شود ( افزایش خواسته از جنس دیگر خواسته در جلسه اول یک استتنای بر اصل ) قابل پذیرش نخواهد بود. (همان» ص٩۹٩۹) سوالی مطرح است مینی بر اینکه آیا افزایش ۶خواستهء با همان شرایطی که در افزایش خواسته گفته شد قابل تغییر می‌باشد. مثلاً اگر شخصی در یک دعوای خانوادگی مطالبه مهریه کند تا جلسه اول می‌تواند آنرا تغییر داده و درخواست طلاق نماید چون شرایط تغییر را دارا می‌باشد و منشأاً آنها یکی ( ازدواج ) و ارتباط نیز دارند. یا مثلاً در دعوای مطالبه مابقی من یک معامله. خواسته را به تقاضای اعلام بطلان معامله تغییر دهد. ولی اگر خواسته, مطالبه و الزام به تحویل اتومبیل باشد نمی توانند ترا به مطالبه و الزام به تحویل فرش تغییر دهد. (همان» ص۱۰۰) ۷ تغییر نحوه دعوا از اختیارات خواهان است که تا پایان اولین جلسه دادرسی می‌تواند آنرا اعمال نماید. ولی این تغییر نیز باید همان شرایط سه گانه افزایش و تغییر خواسته را داشته باشد. مغال: در دعوای تخلیه عین مستأجره ( تخلیه تجاری ) که به سبب نیاز شخصی اقامه گردیده است. خواهان می‌تواند تا پایان اولین جلسه دادرسی, سبب تخلیه همان عین را برای مثال به تغییر شغل تغییر بدهد و یا سبب را به ( انتقال به غیر ) تغییر بدهد چون قانون می‌گوید اگر مستأجر» بدون اجازه مالک تخلف کند و تغییر شغل بدهد؛ از موجبات تخلف تخلیه می‌باشد بدون پرداخت حق کسب و پیشه و اگر مستأجر عمن مستأجره را به غیر انتقال بدهد باز هم از موجبات تخلیه است منتها مالک باید نصف حق کسب و پیشه را بپردازد. ولی در باب سوم: دادرسی نخستین ۵ ۱۸۳ شخصی عنوان می‌کند این امر باید به اثبات برسد و همچنین خواهان در صورت اثبات باید تمام حق کسب و پیشه را به مستأجر بپردازد. پس در مواردی خواهان به نفع خود می‌بیند نحوه دعوا را تغییر دهد. مثال دیگر در این ارتباط تغییر سبب دعوای گواهی عدم امکان سازش به طلاق از عسر و حرج حرج دشواری‌های عدیده دارد چنانچه در جلسه اول دادرسی, یکی از شروط ضمن عقد ( مثل ازدواج مجدد همسر ) واقع شده باشد زوجه می‌تواند سبب طلاق را به تحقق شرط ضمن عقد تغییر دهد و این تغییر نحوه دعوا است. (همان؛ ص. بود هه ۸ خواهان نمی تواندء خوانده دعوا را تغییر بدهد و لذا اگر در تعیین خوانده اشتباه کرده باشد. قرار عدم توجه دعوا صادر می‌شود و خواهان باید در دادخواست دیگری علیه خوانده اصلی طرح دعوا نماید. مگر اینکه خواهان بخواهد در همان دعوای اول درخواست جلب ثالث بنماید و این در صورتی خواهد بودکه ایراد عدم توجه دعوا نسبت به خوانده» مردود و رسیدگی به دعوا آدامه یابد. (همان» ص۱۰۱) ۹ افزایش خواسته همیشه باید تا پایان جلسه اول باشد مگر در یک جا که می‌تواند در جلسه اول نباشد و در طول دادرسی صورت بگیرد و آن عبارت است از خسارات ناشی از همان دعوا مشل خسارت هزینه دادرسی و یا حق الوکاله وکیل و غیره ۳ قق قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی موضوع ماده ۵۱۵ ق.آ.دم: ( خواهان حق ۳۰با افزایش و تغییر خواسته و یا تغییر دارد ضمن تقدیم دادخواست یا در آئنای نحوه دعواء اگر خوانده در جلسه دادگاه دادرسی و یا به طور مستقل جبران خسارت حاضر باشد و آمادگی دفاع نسبت به قسمت ناشی از دادرسی یا تأخیر انجام تمهد یا عدم تغییر یا افزایش یافته خواسته را داشته باشد انجام آن را که به علت تقصیر خوانده نسبت در همان جلسه رسیدگی ادامه می‌یاید و الا به ادای حق یا امتناع آن از آن به وی وارد باید وقت رسیدگی دیگری تعیین و طرفین شده یا خواهد شد, همچنین اجرت المشل را مجدداً دعوت می‌شوند و در مورد خوانده به لحاظ عدم تسلیم خواسته یا تأخیر تسلیم غایب لازم است تغییرات خواسته به موجب آن از باب اتلاف و تسبیب از خوانده مطالبه اخطاریه ابلاغ شود. (همان, ص۱۰۲) نماید... ) (همان» ص۱۰۱) ماده ‎٩٩ - دادگاه می‌تواند جلسه دادرسی را به درخواست و رضایت اصحاب دعوا فقط برای یک بار به تاخیر بیندازد. ی ۱. به موجب این ماده دادگاه می‌تواند به عمل به دستور جلسه ی دادرسی حتی به درخواست و رضایت اصحاب دعوا جلسه‌ی طور جزئی امکان پذیر نباشد تاخیر جلسه دادرسی را برای یک بار به تأخیر اندازد. الزامی است حال چنانچه در نخستین نوبتی که اصحاب ۳.تاخیر جلسه دادرسی ممکن است به علت دعوا برای رسیدگی دعوت شده‌اند علی‌رغشم عدم حضور کارشناس(ماده ی ۲۶۳ اینکه موجبات مقدماتی رسیدگی فراهم ق.آ.د.م.)» عدم حضور گواه ( ماده ی ۲۴۳ است در ابتدای جلسه بر اساس ماده مزبورء ق.ادم.) و تغییر شعبه ی دادگاه و محل آن تأخیر جلسه را متفقاً از دادگاه درخواست باشد. . نمایندء چون در هر حال به هر علت خوانده ۴« پذیرفتن تقاضای مدعی علیه داثر بر فرصت وامکان دفاع پیدا ننموده است باید تجدید جلسه به منظور تهیه و تدارک جلسه بعدی راء در صورت وجود شرایط وسایل و مدارک دفاع از دعوی با توجه به لازم, جلسه‌ی اول دادرسی به شمار آورد. به طور کلی, چنانچه . مع‌ابق). ماده ۰ هر گاه در وقت تعیین شده 1۵ رسیدگی داشته باشد به دستور دادگاه نزد خواهد شد. تبصره - در مواردی که عدم تشکیل دادگا حداکثر ظرف مدت دو ماه خواهد بود. ۱مواردی که طرفهای دعوا مقیم خارج از کشور اندء با توجه به ماده ی ۶۴ همین قانون که مقرر کرده است که در این صورت « فاصله بین ابلاغ وقت و روز جلسه کمتر منبع: کتابِ «نظم» (آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21)، ص 169–176