نگاهی دوباره به چند واژه پرکاربرد حقوقی

نگاهی دوباره به چند واژه پرکاربرد حقوقی ▪تعریف اعیان اعیان در مقابل منافع و حقوق (حق خیار، حق شفعه و...) به کار می رود و جمع عین به معنای مالی است که دارای جرم و ابعاد می باشد (جعفری لنگرودی، ١٣٦٨، ص ٦٦). بنا به تعریفی دیگر اعیان جمع عین به معنای هر شیء مادی ملحق و ملصق به غیر منقول بویژه زمین است. به موجب این تعریف مواردی چون خانه دکان اشجار و مجرای قنات جزء اعیان تلقی می گردد و داخل در این تعریف است (جعفری لنگرودی، ١٣٥٦، ص ٧٣). ▪تعریف اعیانی این واژه بر خلاف واژه اعیان که در برابر منافع و حقوق به کار می رود، در مقابل عرصه استعمال میشود و منظور از آن اموال غیر منقول موجود در عرصه است، مانند خانه، چاه، قنات، استخر، درختان و ...(جعفری لنگرودی، ١٣٦٨، ص ٦٦). به نظر میآید بر خلاف ترمینولوژی حقوق که در آن اعیان و اعیانی جداگانه تعریف شده اند، تعریف دکتر جعفری لنگرودی از واژه اعیان در کتاب حقوق ثبت، منطبق بر تعریفی است که در ترمینولوژی از اعیانی صورت گرفته است پس آنچه منظور ما در مقابل عرصه و ملحق و ملصق به آن است اعیانی است نه مطلق اعیان ▪حق اعیان در حقوق ثبت آنچه اختصاصا به عنوان حق اعیان یا به عبارتی حق اعیانی در حقوق ثبت مطرح است، ماده ١٠٤ مکرر آیین نامه قانون ثبت میباشد که عبارت است از حق مالک اعیانی در ثبت اعیانی به نام خود در دفتر املاک اداره ثبت محل و اخذ سند مالکیت به شرط آن که احداث اعیانی بر اساس قرار داد رسمی با اجازه مالک صورت گرفته باشد بر حسب ماده یاد شده: «چنانچه پس از ثبت ملک در دفتر املاک مالک آن به موجب سند : قرار دادی نماید که بالنتيجه اعیان رسمی احداثی در آن ملک، به ملکیت طرف قرار داد (که)مجاز در احداث اعیانی بوده مستقر گردد؛ خلاصه سند قرارداد او را باید در ستون انتقالات سند مالکیت و ذیل ثبت ملک قید نمود و مالک اعیانی پس از انجام عمل میتواند سند مالکیت آن را از اداره ثبت بخواهد. اداره ثبت، وقت معاینه محل و تعیین حدود و حقوق ارتفاقی اعیانی را به مالک عرصه و مجاورین اخطار می نماید و در وقت مقرر صورت مجلس معاینه را تنظیم [می کند] که هر گاه اختلافی نباشد با دریافت حق الثبت انتقال، سند مالکیت اعیانی را صادر خواهد نمود و در صورت بروز اختلاف و ارائه گواهی رجوع به دادگاه از تاریخ تنظیم صورتمجلس تا سی روز از صدور سند مالکیت تا صدور حکم نهایی خودداری می شود.» مستفاد از این ماده جهت اجرای مفاد ماده مزبور و ثبت اعیانی تقدیم اظهار نامه موضوع ماده ۱۱ قانون ثبت و مادۀ ۲۱ آیین نامه متضمن تقاضای ثبت و اجرای تشریفات قانونی مربوطه ضرورت ندارد. (جعفری لنگرودی، ١٣٥٦، ص ٧٥) بنابراین شرط اعمال ماده ١٠٤ مكرر وجود سند رسمی متضمن جواز احداث اعیانی بر روی عرصه مملوک و مالکیت احداث کننده نسبت به اعیانی احداث شده است. شرط وجود سند رسمی بدین خاطر است که اعیانی بر روی ملک ثبت شده احداث می گردد و او از سوی مالک مقرر گردیده که اعیانی پس از احداث تحت مالکیت احداث کننده در آید و این به معنای انتقال منافع عرصۀ ثبت شده است که به موجب ماده ٤٦ قانون ثبت، ثبت آن اجباری است. نکته قابل ذکر این که منظور از بروز اختلاف در ماده ۱۰٤ مکرر آیین نامه اختلاف در تعیین حدود یا حقوق ارتفاقی مجاورین در زمان معاینه محل و تعیین حدود اعیانی است نه اختلاف در اصل جواز یا عدم جواز احداث اعیانی. ▪پیش بینی حق اعیان در قانون مدنی علاوه بر پیش بینی حق اعیان در قانون ثبت و آیین نامه آن، در قانون مدنی در باب اجاره نیز چنین حقی به طور مشروط برای مستاجر پیش بینی گردیده و مقنن در ماده ٥٠٤ قانون مزبور به آن پرداخته است. بر اساس این ماده: «هر گاه مستاجر به موجب عقد اجاره مجاز در بنا با غرس بوده، موجر نمی تواند مستاجر را به خراب کردن یا کندن آن اجبار کند و بعد از انقضای مدت، اگر بنا یا درخت در تصرف مستاجر باقی بماند، موجر حق مطالبه اجرت المثل زمین را خواهد داشت و اگر در تصرف موجر باشد مستاجر حق مطالبه اجرت المثل بنا يا درخت را خواهد داشت.» بدین ترتیب در قانون مدنی حق مالکیت اعیانی احداثی از سوی مستاجر ملک، صرفا منوط به مجاز بودن وی در احداث بنا یا غرس درخت است و آنچه در ماده ١٠٤ مکرر آیین نامه قانون ثبت مقرر شده شرط تقاضای صدور سند مالکیت اعیانی از سوی احداث کننده آن راسا از اداره ثبت محل می باشد لذا این گونه به نظر میرسد که با عدم رعایت شرط مزبور، احداث کننده بنا پس از اثبات مالکیت خود بر اساس ماده ٥٠٤ قانون مدنی در دادگاه بتواند از اداره ثبت محل تقاضای صدور سند مالکیت نسبت به بنای احداثی خود بنماید. ▪منبع مقاله «حق اعیان در حقوق ثبت و دعاوی مرتبط با آن» نوشته ی عباس سلمان پور عضو هیأت علمی گروه حقوق دانشگاه گیلان (تاریخ دریافت: ۸۵/۹/۲۰؛ تاریخ تصويب: ٨٥/١١/١٣) مطالب مرتبط -آشنایی با سه واژه پرکاربرد -تفاوت زمین با عرصه حق اعیان در حقوق ثبت Add a comment بختیار سید نظامی 1 1