همسایه: جار در احادیث

در احادیث پیامبر صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم و امامان شیعه علیهم‌السلام مطالب فراوانی در باره همسایه و رعایت حقوق همسایه آمده است. ۵. ۱ - همسایه در کلام پیامبر بنا بر‌این احادیث، پیامبر اکرم همسایه آدمی را به مثابه خود او فرض کرده و حرمت او را چون حرمت پدر و مادر دانسته و داشتن همسایه صالح را از موجبات سعادت انسان قلمداد کرده است. حمایت از همسایه مصداق شجاعت و قدرت معرفی شده است. در حدیثی دیگر از پیامبر، حرمت همسایه در حدی دانسته شده است که آزردن او باعث سلب ایمان می‌گردد و حتی چنین کسی لعن شده است. ۵. ۲ - مقدم داشتن همسایه در دعا در احادیث، همسایه از چنان منزلتی برخوردار است که حتی در هنگام دعا کردن باید وی را بر خود مقدّم داشت، چنانکه بر اساس حدیثی، حضرت فاطمه علیهاالسلام تا صبح برای زنان و مردان مؤمن دعا کرد ولی د. ح. خود دعا نکرد و فرمود «الجار ثمّ الدّار» (اول همسایگان، پس از آن اهل خانه ). ۵. ۳ - حد همسایگی در روایات ، حدِ همسایگی چهل خانه از چهار سو دانسته شده است. ۵. ۴ - حقوق همسایه از جمله موضوعاتی که در احادیث فراوانی بدان توجه و تأکید شده، حقوق همسایگان است. در رساله الحقوق امام سجاد علیه‌السلام حق همسایه بر همسایه آن دانسته شده است که در غیابش حرمت او و در حضورش کرامت او را حفظ کند و در هر دو حال به او یاری رساند، به دنبال کشف عیب و بدی او نباشد و اگر در این باب چیزی دید آن را بپوشاند و آشکار نسازد. در این حدیث همسایگان به سه قسم تقسیم شده اند: برخی از آن‌ها سه حق دارند، حق مسلمانی و حق همسایگی و حق قرابت ؛ برخی دیگر دو حق دارند، حق مسلمانی و حق همسایگی؛ و برخی یک حق دارند و آن حق همسایگی است، پس غیرمسلمانی که همسایه است یک حق دارد. ۵. ۶ - تحریم آزردن همسایه همچنین در روایات، آزردن همسایه و تضییع حقوق وی تحریم شده است و گفته‌اند کسی که همسایه اش را بیازارد از بهشت محروم خواهد شد، حتی بر اساس روایتی ، پیامبر اکرم در جنگ تبوک از آمدن کسانی که همسایگانشان را آزار داده بودند ممانعت کرد. ۵. ۷ - استحباب صبر بر آزار همسایه بنا بر روایات، صبر بر آزار همسایه مستحب است و گفته شده که حسنِ جوار فقط آن نیست که به همسایه آزار نرسانند بلکه آن است که بر آزار او صبر کنند. ۵. ۸ - سفارش جبرئیل در باب همسایه همچنین پیامبر فرمود جبرئیل به اندازه ای در باب همسایه سفارش کرد که گمان کردم همسایه از همسایه ارث می‌برد. منبع: الکافی، ج۵، ص۳۱ · الخصال، ج۱، ص۱۸۳۱۸۴ · تحف العقول عن آل الرسول، ج۱، ص۲۲۵ · الکافی، ج۲، ص۶۶۵ · مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۸، ص۴۲۲ · علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۱ · معانی الاخبار، ج۱، ص۱۶۵ · تحف العقول عن آل الرسول، ج۱، ص۲۶۶ · روضة الواعظین، ج۲، ص۳۸۸۳۸۹ · روضة الواعظین، ج۲، ص۳۸۹ · وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۴۰ · مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۸، ص۴۲۳ · وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۲۱ · وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۲۲ · وسائل الشیعه، ج۹، ص۵۲