رأی
هوش مصنوعی و بازاندیشی عدالت کیفری: تحلیل سزاگرایانه و فایده گرایانه (مقاله علمی وزارت علوم)
هوش مصنوعی و بازاندیشی عدالت کیفری: تحلیل سزاگرایانه و فایده گرایانه (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
نویسندگان:
فاطمه اصحابی علی حمیداوی رضا موسی زاده میخوش
منبع:
تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی دوره 2 پاییز و زمستان 1404 شماره 4
حوزههای تخصصی:
حوزههای تخصصی حقوق حقوق جزا و جرم شناسی
doi:
10.22034/jclc.2025.2065927.1221
شماره صفحات:
۹۴ - ۱۲۵
دریافت مقاله
تعداد دانلود :
۸۲
آرشیو
آرشیو شمارهها:
۴
سال ۱۴۰۴ (۲)
- تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی دوره 2 پاییز و زمستان 1404 شماره 4
- تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی دوره 2 بهار و تابستان 1404 شماره 3
سال ۱۴۰۳ (۲)
- تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی دوره 1 پاییز و زمستان 1403 شماره 2
- تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی دوره 1 بهار و تابستان 1403 شماره 1
چکیده
کاربرد هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در نظام عدالت کیفری از جمله مهم ترین و در عین حال مناقشه برانگیزترین چالش های علمی و حقوقی عصر حاضر به شمار می رود. دغدغه اصلی در این زمینه به ماهیت ذاتی این ابزارها بازمی گردد؛ زیرا سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی فاقد قوه قضاوت انسانی، شهود اخلاقی و توانایی درک مفاهیم ارزشی هستند. از این رو، اتکای مطلق به آن ها نه تنها شیوه ای نامناسب برای تعیین سرنوشت متهمان محسوب می شود، بلکه به ویژه برای جایگزینی کامل قضات انسانی نیز نامطلوب و حتی خطرناک خواهد بود. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی، درصدد واکاوی این موضوع با تمرکز بر دو رویکرد نظری بنیادین در فلسفه مجازات یعنی سزاگرایی و فایده گرایی است و هم زمان به بررسی چالش های مرتبط با اراده آزاد، مسئولیت اخلاقی و حفظ ارزش های انسانی در فرایند عدالت کیفری می پردازد.یافته های تحقیق نشان می دهد که میزان مشروعیت و کارآمدی نقش آفرینی هوش مصنوعی به عنوان قاضی تا حد زیادی وابسته به نظریه حاکم بر نظام مجازات است. در چارچوب نظریه سزاگرایانه، نگرانی های منتقدان موجه به نظر می رسد؛ چرا که این رویکرد بر مبنای داوری درباره مسئولیت اخلاقی متهم در قبال اعمال گذشته اش استوار بوده و مستلزم نوعی سنجش ارزشی و اخلاقی است که در توان هوش مصنوعی نیست. در این حالت، جایگزینی قاضی انسانی با الگوریتم ها می تواند بنیان های اخلاقی عدالت کیفری را تضعیف کند. در مقابل، در چارچوب رویکرد فایده گرایانه که تمرکز اصلی آن نه بر گذشته، بلکه بر اهداف آینده نگر همچون بازدارندگی، اصلاح و بازپروری و حمایت اجتماعی است، کاربست ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی توجیه پذیرتر خواهد بود. هرچند این ابزارها فاقد عاملیت اخلاقی اند، اما قابلیت آن ها در تحلیل داده های وسیع، پیش بینی رفتارهای پرخطر و ایجاد رویه ای یکسان و غیرشخصی در تصمیم گیری ها می تواند در راستای تحقق اهداف فایده گرایانه عدالت کیفری سودمند واقع شود؛ مشروط بر آن که تضمین های کافی برای صیانت از حقوق بنیادین و ارزش های انسانی در نظر گرفته شود. در نتیجه، این مقاله استدلال می کند که پذیرش یا طرد هوش مصنوعی در فرآیند قضاوت نباید به صورت مطلق و یکسان ارزیابی شود، بلکه میزان مشروعیت و مقبولیت آن به مبانی نظری و فلسفه مجازات در هر نظام حقوقی بستگی دارد.
Artificial Intelligence and Rethinking Criminal Justice: A Retributive and Utilitarian Analysis
The application of Artificial Intelligence (AI) and Machine Learning (ML) within the criminal justice system represents one of the most critical yet controversial scientific and legal challenges of the contemporary era. The primary concern stems from the inherent nature of these tools; AI-based systems lack human judgment, moral intuition, and the capacity to comprehend value-based concepts. Consequently, absolute reliance on such systems to determine the fate of defendants is not only inappropriate but also potentially dangerous, particularly regarding the complete replacement of human judges. Employing a descriptive-analytical method, this study explores this issue by focusing on two fundamental theoretical approaches in the philosophy of punishment: retributivism and utilitarianism. Simultaneously, it examines the challenges related to free will, moral responsibility, and the preservation of human values in the criminal justice process. Findings indicate that the legitimacy and efficacy of AI acting as a judge depend largely on the prevailing theory governing the penal system. Within the framework of retributivism, critics’ concerns appear justified, as this approach is grounded in judging the moral responsibility of the accused for past actions—a process requiring value assessments and moral reasoning beyond the capabilities of AI. In this context, replacing human judges with algorithms could undermine the moral foundations of criminal justice. Conversely, within a utilitarian framework—which focuses not on the past, but on future-oriented goals such as deterrence, rehabilitation, and social protection—the deployment of AI tools is more justifiable. Although these tools lack moral agency, their ability to analyze vast datasets, predict high-risk behaviors, and ensure uniform, impersonal decision-making procedures can effectively support utilitarian objectives, provided sufficient guarantees are established to protect fundamental rights. Ultimately, the study argues that the acceptance or rejection of AI in adjudication should not be absolute; rather, its legitimacy depends on the theoretical foundations and philosophy of punishment within a given legal system. Therefore, rethinking concepts such as justice, human dignity, and free will in the face of emerging technologies is an inevitable necessity for the future of criminal justice.
تبلیغات
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
