وصیت (فقه): شرط بلوغ در وصی

این پرسش مطرح است که آیا موصی می‌تواند کودک غیربالغ را وصیّ خود قرار دهد؟ در این‌باره بین فقیهان بحث و گفتگو است و دیدگاه‌هایی مطرح م. ب.: ۵. ۱ - عدم وصایت کودک کودک نمی‌تواند به صورت منفرد وصیّ شود. دیدگاه مشهور در میان فقیهان این است که کودک به‌تنهایی نمی‌تواند وصیّ قرار گیرد. بنابراین وصیّ قرار دادن کودک ، منفرداً صحیح نیست خواه ممیز باشد و یا نباشد». بسیاری از فقها با اختلاف در تعبیر، به این مساله تصریح نموده‌اند. زیرا به مقتضای حدیث رفع قلم کلامِ کودک بی‌اثر است، بنابراین نباید وصیّ قرار گیرد. به‌علاوه کودک نمی‌تواند در امور مربوط به خود دخالت نماید، حال چگونه امور دیگران را به سامان رساند؟ این حکم که جایز است کودک با انضمام به فردی بالغ، وصیّ قرار داده شود، مورد توافق فقها است. شبیه این عبارات در کتب بسیاری از فقیهان دیده می‌شود. برخی از آن‌ها تصریح نموده‌اند این حکم، اتّفاقی است. «وصی شدن بچه به‌تنهایی صحیح نیست و اما در صورت انضمام به کامل اشکالی ندارد، بنابراین شخص کامل تا زمان بلوغ بچه، مستقلاً تصرف می‌کند، پس هنگامی‌که بالغ شود از وقت بلوغش با او شریک می‌شود و حق ندارد در مواردی که شخص کامل قبلاً آن را امضا نموده، اعتراض نماید مگر آنچه برخلاف وصیت میت باشد، که به وصیت او برمی‌گرداند. و اگر بچه بمیرد یا بالغ شود ولی عقلش فاسد باشد، شخص کامل به‌تنهایی به وصیت عمل می‌کند.» ۵.۲. ۱ - ادله فقهی امکان وصایت کودک ۱. اطلاق ادلّه وصایت شامل این مورد می‌شود. ۲. عدم خلاف و اتّفاق بین فقها در این مساله. ۳. ولایت صغیر در این صورت تابع ولایت کبیر است و دلیلی بر منع آن وجود ندارد. ۴. آن حضرت (علیه‌السّلام) در جواب نوشتند: آری. باید فرزندان کبیر، قرض پدر خود را بپردازند و پرداخت دین او را معطّل نگذارند. «فَوَقَّعَ (علیه‌السّلام) نَعَمْ عَلَی الْاَکَابِرِ مِنَ الْوُلْدِ اَنْ یَقْضُوا دَیْنَ اَبِیهِمْ وَ لَا یَحْبِسُوهُ بِذَلِکَ». از این عبارت معلوم می‌گردد، وصیّ قرار گرفتن کودک با انضمام به فرد بالغ در بین شیعیان تردید ناپذیر بوده است و از این‌رو راوی از جواز دخالت اولاد کبار قبل از رسیدن صغار به حدّ بلوغ، سؤال می‌نماید. فرمودند: جایز است و زن امور مربوط به وصیّت را انجام می‌دهد و منتظر بلوغ کودک نمی‌ماند و بعد از آن‌که کودک بالغ گردید نمی‌تواند امور انجام شده را قبول نداشته باشد، مگر آن‌که برخلاف وصیّت، تبدیل یا تغییری صورت پذیرفته باشد. در این‌گونه امور می‌تواند آن‌ها را به‌گونه‌ای که موصی وصیّت کرده برگرداند و بر طبق وصیّت عمل کند. فقال: «یَجُوزُ ذَلِکَ وَ تُمْضِی الْمَرْاَةُ الْوَصِیَّةَ وَ لاٰ تَنْتَظِرُ بُلُوغَ الصَّبِیِّ...». از این روایت دانسته می‌شود کودک هر چند ممیّز نباشد، جایز است او را با انضمام فرد بالغ، وصیّ قرار داد. منبع: المبسوط، ج۵، ص۵۱ · قواعد الاحکام، ج۲، ص۵۶۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۱۰، کتاب الوصیة، مسالة ۳۸ · السرائر، ج۳، ص۱۸۸ · الخصال، ص۹۴، ح۴۰ · المبسوط، ج۴، ص۵۱ · جامع المقاصد، ج۱۱، ص۲۷۱ · السرائر، ج۳، ص۱۸۹ · المقنعة، ص۶۶۸ · النهایة، ص۶۰۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۱۰، کتاب الوصیة، مسالة ۳۹ · تفصیل الشریعة، (کتاب الوقف والوصیّة)، ص۱۸۱ · وسائل الشیعة، ج۱۹، ص۳۷۵، باب ۵۰، من ابواب احکام الوصایا، ح۱ · الکافی، ج۷، ص۴۶، ح۱ · تهذیب الاحکام، ج۹، ص۱۸۴-۱۸۵، ح۷۴۳ · من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۲۰۹، ح۵۴۸۶ · وسائل الشیعة، ج۱۹، ص۳۷۵، باب ۵۰، من ابواب احکام الوصایا، ح۲