وَلیّ دَم: قصاص یا عفو قاتل

طلب قصاص یا دیه و یا عفو قاتل، حق ولی دم م. ب. و او میان انتخاب هر یک از سه گزینه یاد شده مخیّر است و با انتخاب گزینه عفو، قصاص ساقط می‌شود. آیا عفو قاتل موجب سقوط حق دریافت دیه از او نیز می‌شود و ولی دم حق مطالبه آن را ندارد یا این حق برای ولی دم ثابت می‌باشد؟ مسئله محل اختلاف، لیکن مشهور قول نخست است. از بعض قدما، قول دوم نقل شده است. اگر ولی دم در ازای مالی (کمتر یا بیشتر از دیه) قاتل را ببخشد و او نیز راضی باشد، قصاص ساقط و دیه ثابت می‌شود؛ لیکن در صورت عدم رضایت قاتل، حق قصاص نیز به قوت خود باقی است. بنابر مشهور، در قتل عمد ، اولیای دم میان قصاص و گرفتن دیه مخیر نیستند و تنها می‌توانند قصاص یا عفو کنند؛ از این‌رو، نمی‌توانند قاتل را به پرداخت دیه مجبور نمایند؛ بلکه دیه تنها در صورت توافق دو طرف، جایگزین قصاص می‌گردد. منبع: شیخ طوسی، النهایة، ص۷۳۵ · ج٩، ص۲۷۴ · ج۹، ص۲۷۴ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۸۲ · ج۴، ص۱۰۰۱