کارکردگرایی (کلام): کارکرد باورهای اسلام

در اسلام باورهایی عقلانی و قلبی وجود دارد که تکیه‌گاه‌هایی مطمئن هستند تا افراد در هر مرتبه از مشکلات روحی روانی باشند برای رهایی آنها آرامش را مهیا می‌کنند. ۱۱. ۱ - کارکرد فیء خداوند متعال در آیه‌ی ۷ حشر می‌فرماید: (ما اَفاءَ الله عَلی رَسُولِهِ مِنْ اَهْلِ الْقُری فَلِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ کَیْ لا یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْاَغْنِیاءِ مِنْکُمْ). در این آیه ، برقراری عدالت و ایجاد تعدیل اقتصادی در بین مسلمین ، به عنوان کارکرد فیء معرفی شده است؛ زیرا خداوند تبارک و تعالی اظهار می‌دارد که عملیات فیء، منشا گردش عمومی پول و ثروت و حذف انحصار مال از دست توان‌گران می‌گردد و با توزیع عادلانه، فاصله‌ی طبقاتی میان مسلمین از بین می‌رود. ۱۱. ۲ - کارکرد ازدواج حق تعالی در آیه‌ی ۲۱ روم می‌فرماید: (مِنْ آیاتِهِ اَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ اَنْفُسِکُمْ اَزْواجاً لِتَسْکُنُوا اِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً اِنَّ فِی ذلِکَ لَآیات لِقَوْم یَتَفَکَّرُونَ). اسلام ، به عنوان دین فطری ، به تمام نیازهای فطری انسان توجه نموده و هنجارها و احکام قابل توجهی را وضع نموده است. ازدواج فیزیکی از این هنجارهای فطری به شمار می‌رود که در جهت تامین نیازهای جنسی و عاطفی، کنترل و نظام بخشیدن به رفتارهای جنسی، تولید مثل و استمرار بخشیدن به اجتماع بشری، فرزندزایی، سکینه و آرامش و... بسیار مؤثر است. ازدواج در اسلام، هنجارها و احکام متعددی دارد که جملگی دارای کارکردهای مثبت و آشکارند؛ بنابراین، زن با زمزمه‌های محبّت مردان به سرعت متاثر می‌شود؛ پس بر دخترِ مردْ ناآزموده، لازم است که با پدرش ـ که از احساسات مردان بهتر آگاه است و سعادت و خیر دختر را می‌خواهد ـ مشورت کند؛ علاوه بر این که پدر با موافقتش خود را مسئول ازدواج دخترش می‌داند و در مراحل مختلف زندگی همیار و همدم او خواهد بود و کارکرد ازدواج کفو با کفو که به شدت مورد تاکید اسلام قرار گرفته، ب. ت. ب. نقش اشتراک فکری و اخلاقی در استمرار زندگی، روشن می‌گردد و حرمت ازدواج با کفّار نیز از این منشا سرچشمه گرفته است. امّا در زمینه‌ی کارکرد تعدد زوجات باید توجه داشت که اصل اولی در مسئله‌ی ازدواج تک همسری است؛ ولی آن گاه که در یک جامعه، در اثر جنگ‌های زیاد یا به علل دیگر، مردان زیادی از بین روند و زنان بی‌سرپرست فراوانی باقی بمانند، در آن صورت وحدت زوجه باعث ضایع شدن حقّ تاهل برای زنان بی‌سرپرست و فساد اجتماعی آن‌ها می‌گردد. . ببینید در ماه رمضان چاقو کشی، آدم کشی، خراب‌کاری، قماربازی چه قدر کمتر می‌شود». هشام بن حکم از حضرت صادق (علیه‌السّلام) درباره‌ی علت روزه سؤال نمود و امام فرمودند: علت روزه آن است که غنی و فقیر مساوی گردند؛ زیرا غنی هیچ‌گاه گرسنگی را ندیده است تا به فقیر رحم کند؛ چون غنی هر چه را بخواهد می‌تواند فراهم نماید. لذا خداوند ، اراده فرمود که بین خلقش تساوی برقرار کند و غنی را هم طعم گرسنگی بچشاند تا از این طریق اغنیا قلبشان نرم گردد و بر فقرا و گرسنگان ترحم کنند». ۱۱. ۵ - کارکرد و حکمت حرمت زنا نظام خانواده از نظر شارع مقدس ، از اهمیّت خاصّی برخوردار است؛ به همین دلیل و نیز کارکردهای منفی زنا ، از جمله انقطاع نسل و نسب، نفی خویشاوندی و قرابت، زوال حقوق نسبی و سببی، سرگردانی و حیرانی کودکان و شانه خالی کردن از تربیت آن‌ها، قتل و آدم کشی، بحران احترام و منزلت اجتماعی برای فرزندان زنازاده و...؛ شارع مقدس حکم به حرمت زنا داده است و بر این اساس، هم‌جنس‌بازی و آمیزش جنسی با حیوانات نیز ممنوع گشته است؛ بنابراین برای حفظ جامعه و زدودن بحران‌های فوق، شارع مقدس برای آمیزش‌های ممنوع، مجازات‌های سنگین قرار داده است؛ البتّه برای جرم‌شناسی و اثبات جرم نیز شرایط سختی از جمله شهادت چهار عادل را شرط نموده است. ۱۱. ۷ - کارکرد قصاص خداوند سبحان در آیه‌ی (وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا اُولِی الْاَلْبابِ)،. زیرا آن کسی که به قتل همت گمارد و بداند که به سبب آن قصاص می‌شود، از قتل دست می‌شوید و این امر باعث زنده ماندن شخصی می‌شود که بنا بود به قتل برسد و از طرفی قاتل نیز که در نهایت گرفتار قصاص می‌شد و با علم به این حکم الهی، مرتکب جنایت نشد و نجات یافت». ۱۱. ۹ - کارکرد وصیت ب. ت. ب. ثابت بودن احکام ارث ، نسبت به افراد معین و سهم مشخص و شرایط متغّیر، وصیت به عنوان یک هنجار شرعی می‌تواند پاسخ‌گوی اوضاع و احوال متغیر باشد. «از قانون ارث، تنها یک عده از بستگان، آن هم از روی حساب معینی بهره‌مند می‌شوند؛ در صورتی که شاید عده‌ی دیگر از فامیل احیاناً تهی‌دست هستند یا به کلی محروم و یا مبلغ ارث نتواند آن‌ها را اداره کند و احتیاج بیش‌تری داشته باشند و از طرفی جامعیت اسلام هم اجازه نمی‌دهد که این قبیل خلاها هم چنان باقی بماند، لذا با قانون پسندیده‌ی وصیت و با اختیاری که به انسان نسبت به یک سوم مال خود داده، این مشکل را حل کرده است». علاوه بر این کارکرد، می‌توان از تحکیم روابط عاطفی بین اعضای خانواده، تعیین تکلیف برای افراد خانواده و آشکار ساختن بدهی‌های مادی و معنوی، به عنوان کارکردهای دیگر وصیت نام برد. ۱۱. ۱۰ - کارکرد احکام ارث هنجار ارث در تحکیم روابط بستگان و تشویق افراد به کار و تلاش و احساس ارث‌گذار نسبت به آسایش و امنیت اعضای خانواده، نقش فراوانی دارد و کارکرد حکم دو برابر بودن ارث پسران از دختران به جهت این است که مخارج زندگی و مسئولیت تامین معاش بر عهده‌ی مردان است. علاوه بر این که مردان موظف به پرداخت مهر و صداق هستند. منبع: حشر/سوره۵۹، آیه۷ · روم/سوره۳۰، آیه۲۱ · نظام حقوق زن در اسلام، ج۱، ص ۹۴ · اسلام و مقتضیات زمان، ج۲، ص۲۵۱ · اسلام و مقتضیات زمان، ج۱، ص۷۸-۷۹ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ص۳۷۸ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ص۵۴۷ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ص۴۷۹ · الاحتجاج، چاپ انتشارات اسوه، ج۲، ص۲۳۹ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ج۲، ص۵۰۷ · بقره/سوره۲، آیه۱۷۹ · الاحتجاج، ج۲، چاپ انتشارات اسوه، ص۵۰ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ص۳۶۸ · تفسیر نمونه، چاپ قم:دارالکتب الاسلامیه، ج۱، ص۶۱۸ · عیون اخبار الرضا (علیه‌السّلام)، ج ۱، ص ۱۰۵ · علل الشرایع، ج۲، چاپ مؤسسه دارالحجة للثقافة، ص۵۷۰