کلام الهی از منظر کلامی: لفظی و حادث بودن کلام خدا

متکلمان معتزله و امامیه کلام خداوند را لفظی و حادث می‌دانند. براین اساس، اسناد تکلم به خداوند از قبیل اسناد فعل به فاعل ( اسناد صدوری ) است، نه از قبیل اسناد عرض به معروض ( اسناد عروضی ). همان گونه که منعم به معنی ایجاد کننده نعمت در غیر، و رازق به معنی اعطا کننده رزق است، متکلم نیز به معنی ایجاد کننده کلام. بر این اساس قرآن کریم نیز که کلام الهی است، حادث و آفریده است: آیات قرآن به روشنی بر حدوث کلام الهی دلالت می‌کنند چنان که فرموده است: «ما یاتیهم من ذکر من ربهم محدث الا استمعوه و هم یلعبون.» مقصود از ذکر در این آیه قرآن کریم است. چنان که در جای دیگر فرموده است: «انا نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون.» بنابراین، مفاد آیه نخست این است که ذکر جدیدی (قرآن) از جانب پروردگارشان برای آنان فرو فرستاده نمی‌شود اما آنها آن را می‌شنوند، ولی جدی نگرفته به لهو و لعب سرگرم می‌شوند. چنان که آیه دوم از نزول قرآن سخن می‌گوید، و حفظ آن را تضمین می‌کند. چیزی که قدیم و ازلی است، آسیب‌پذیر نیست تا به حفظ نیاز داشته باشد. اگر یکی از مشرکین از تو امان خواست به او امان بده تا کلام خداوند را بشنود.» صفاتی چون: محدث ، شنیدن ذکر و کلام خدا، نزول و حفظ ، همگی بیانگر این حقیقت‌اند که کلام الهی از مقوله حروف و اصوات، یعنی کلام لفظی است، و نیز آفریده و حادث است. بنابراین تمام مراتب وجود از قوس نزول و صعود، کلمات الهی هستند. این تجلی ذاتی گاهی در غیب ذات و در حضرت احدیت است که از آن به تکلم ذاتی تعبیر می‌شود. کلام تکوینی حق همان اعیان خارجی با "کُن وجودی" م. ب. و کلام تشریعی همان اوامر و نواهی حق تعالی است، مانند آنچه به واسطه فرشتگان و [[ پیامبران]] بر بندگان خدا افاضه می‌شود. منبع: شرح الاصول الخمسة، ص۳۶۷ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۲ · حجر/سوره۱۵، آیه۹ · توبه/سوره۹، آیه۶ · شرح الاصول الخمسة، ص۳۶۰ · شرح چهل حدیث، ص۶۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · الطلب و الاراده، ص۱۵-۱۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ · شرح دعاء السحر، ص۵۷-۵۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶ · آداب الصلاة، ص۲۵۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · تعلیقات علی شرح الفصوص الحکم و مصباح الانس، ص۱۸۵-۱۸۴، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۰ قمری · شرح دعاء السحر، ص۱۲۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶