اکراه از آن دسته کلماتی است که معنای لغوی آن با مفهوم اصطلاحیاش چندان تفاوتی ندارد. صرف نظر از قیود، شرایط و اوصافی که فقها برای اکراه و تحقق آن بر شمردهاند، معنای اصطلاحی این کلمه نزد فقها همان معنا و مفهوم مورد نظر اهل لغت است؛ یعنی، اکراه عبارت است از واداشتن دیگری به کاری که بدان مایل نیست؛ در صورتی که همراه با تهدید باشد. فقها و اصولیین دیگر مذاهب اهل سنت تعاریف عدیدهای از اکراه ارائه نمودهاند. از جملهی این تعاریف میتوان به موارد زیر اشاره کرد. ۳.
۲ - شافعی شافعی در کتاب الامّ مینویسد: الاکراه أن یصیر الرّجل فی ید من لا یقدر علی الامتناع منه، من سلطان أو لصّ أو متغلّب... و یکون المکره یخاف خوفا علیه دلالة انّه ان امتنع من قول ما امر به یبلغ به الضرب المؤلم أو اکثر منه أو اتلف نفسه. شافعی، محمّد بن ادریس ، کتاب الامّ، ج ۳،ص ۲۳۶. اکراه آن است که شخصی اسیر دست کسی شود که قادر بر مخالفت با او نباشد؛ خواه سلطان ، سارق یا هر غلبه کنندهای باشد و شخص مکره هراس داشته باشد که اگر مخالفت ورزد، مورد ضرب شدید یا بالاتر از آن قرار گرفته یا کشته میشود. ۳.
۳ - شمس الدین سرخسی شمس الدین سرخسی، از پیشوایان فقه و اصول حنفی ، در کتاب المبسوط در مقام تعریف اکراه مینویسد: الاکراه اسم لفعل یفعله المرء بغیره فینتفی به رضاه أو یفسد به اختیاره من غیر ان تنعدم به الاهلیة فی حقّ المکره أو یسقط عنه الخطاب سرخسی، محمدبن احمد، المبسوط، ج ۲۴، ص ۳۸. اکراه نام کاری است که شخص نسبت ب. غ. خود روا میدارد تا رضایت او را منتفی ساخته یا اختیارش را سلب کند؛ بدون اینکه اهلیت کار و یا خطاب را از او بگیرد.
از جمله اینکه اکراه فعلی است که به کسی تحمیل شود؛ به نحوی که سبب زوال رضا و فساد اختیار وی شود یا اینکه اکراه فعلی است که کسی با انجام آن در دیگری حالتی پدید آورد که خود به خود او را به سوی انجام عمل مورد نظر سوق دهد و یا اکراه به منظور انجام عملی خاص، تهدید به تحمیل امری ناخوشایند است؛ به گونهای که رضای شخص تهدید شده از بین رفته باشد. نویسندهی مزبور، در تعریفی دیگر که تعدادی از شرایط تحقق اکراه را نیز در بر دارد چنین مینویسد: اکراه تهدید شخصی است از سوی دیگری به تحمیل شکنجه و آزار جسمی یا روحی؛ به گونهای که یک شخص عاقل برای دفع آن شکنجه و آزار از خود، اقدام به انجام عمل مورد نظر تهدیدکننده بنماید؛ مشروط بر اینکه شخص اکراه شده ظنّ غالب داشته باشد که در صورت امتناع و مقاومت ، در معرض شکنجه و آزاری که بدان تهدید شده قرار خواهد گرفت.
عودة، عبد القادر، التشریع الجنایی الاسلامی، ج ۱، ص ۵۶۳. • مادهی ۹۴۸ از مجلة الاحکام العدلیة که به تعریف اکراه اختصاص یافته، خلاصهای از این تعاریف را که مشتمل بر عناصر و ارکان اکراه و پارهای از شرایط تحقق آن م. ب. در خود جای داده است: «الاکراه هو اجبار أحد بالاخافة علی أن یعمل عملا بغیر حقّ و بدون رضاه.» • همان گونه که اشاره شد از آنجا که معنای اصطلاحی اکراه از معنای لغوی آن چندان فاصله نگرفته است و از سوی دیگر چون فقها و اصولیین در خصوص تعریف اکراه اختلاف نظر در خور توجیهی ندارند، تعاریف آنان صرف نظر از ادخال و اخراج پارهای قیود تقریبا یکی است.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
