گرایش علمی در تفاسیر معاصر: گونه‌های بهره گیری از علوم در تفسیر

۴. ۱ - علم بشری در تفسیر از این گونه موارد می‌توان به: نقش آب در پیدایش حیات: «وجعلنا من الماء کل شیء حی؛ و هر چیز زنده‌ای را از آب قرار دادیم...»، زوجیت در موجودات: «ومن کل شیء خلقنا زوجین لعلکم تذکرون؛ و از هر چیز دو زوج آفریدیم شاید متذکر شوید.»، مراحل رشد جنین : «ولقد خلقنا الانسان من سلالة من طین ثم جعلناه نطفة فی قرار مکین ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فکسونا العظام لحما ثم انشاناه خلقا آخر...؛ ما انسان را از عصاره‌ای از گل آفریدیم• سپس آن را نطفه‌ای در قرارگاه مطمئن ( رحم ) قرار دادیم• سپس نطفه را به صورت علقه (خون بسته) و علقه را به صورت مضغه (چیزی شبیه گوشت جویده) و مضغه را به صورت استخوانهائی در آوردیم، از آن پس آن را آفرینش تازه‌ای ایجاد کردیم...»، نقش بادها در پیدایش ابر و باران : «والله الذی ارسل الریاح فتثیر سحابا فسقناه الی بلد میت؛ خداوند آن کس است که بادها را فرستاد تا ابرهائی را به حرکت در آورند، ما این ابرها را به سوی سرزمین مردهای میرانیم...»و همچنین آیات ۲۴ نور ۴۸ روم، و ۵۷ اعراف . هدایت درونی موجودات: «قال ربنا الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی؛ گفت: پروردگار ما کسی است که به هر موجودی آنچه را لازمه آفرینش او بود داده، سپس رهبریش کرده است.»، نقش کوهها در استوار نگهداشتن زمین: «وجعلنا فی الارض رواسی ان تمید بهم؛ به عنوان نمونه: ۴.۲. ۱ - نور ماه قرآن در وصف ماه تعبیر به نور می‌کند، در حالی که در مورد خورشید کلمه سراج را به کار می‌برد: «وجعل القمر فیهن نورا وجعل الشمس سراجا؛ و ماه را در میان آسمانها مایه روشنائی، و خورشید را چراغ فروزانی قرار داده است.»، یا مثلا راهیابی در شب را به وسیله نور ستاره نشان می‌دهد: «و بالنجم هم یهتدون؛ و (نیز) علاماتی قرار داد و (شب هنگام) آنها بوسیله ستارگان هدایت می‌شوند.»، در حالی که سیارات هم دارای روشنایی‌اند، این تعبیرها همه از آن روست که نشان می‌دهد نور خورشید و ستارگان با نور ماه و سیارات متفاوت است. نور ستارگان، چنانکه علم ثابت کرده است، از خود آنها بر می‌فروزد، در حالی که نور ماه بازتابی از نور خورشید است و تعبیرهای متفاوت بالا ناشی از یک واقعیت عینی است. ۴.۲. ۲ - حرکت بادها در مورد حرکت بادها به « تصریف » تعبیر می‌کند: «وتصریف الریاح؛ و وزش بادها...»، که به معنی گرداندن و چرخاندن است و این دقیق‌ترین بیان برای تصویر حرکت بادهاست، چنانکه علم هواشناسی می‌گوید. ۴.۲. ۳ - بالا رفتن در آسمان همانند کردن ایمان آوردن کافران به بالا رفتن در آسمان: «ومن یرد ان یضله یجعل صدره ضیقا حرجا کانما یصعد فی السماء؛ ۴.۲. ۴ - تبدیل پوست تبدیل پوست برای استمرار عذاب کافران: «کلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غیرها لیذوقوا العذاب؛ هر گاه پوستهای تن آنها (در آن) بریان گردد (و بسوزد) پوستهای دیگری به جای آن قرار میدهیم تا کیفر را بچشند...» دقیقا بدین لحاظ صورت می‌گیرد که اعصاب انتقال دهنده درد در قسمت پوست قرار دارد و در قسمتهای پایین عضلات احساس درد ضعیف است. از این رو تجدید پوست، سبب استمرار عذاب می‌شود. ۴.۲. ۵ - سرانگشت از همین موارد است خطهای سرانگشتان: «بلی قادرین علی ان نسوی بنانه؛ آری قادریم که (حتی خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتب کنیم.» برای نشان دادن قدرت، که فلسفه آن، چنانکه علم ثابت کرده، دقت و ظرافت خاصی است که در این عضو وجود دارد. ۴.۲. ۶ - ترتیب اعضا و ترتیب اعضا سمع، بصر و افئدة برای بیان اهمیت ویژه هر یک: «ان السمع والبصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسؤولا؛ چرا که گوش و چشم و دلها همه مسئولند!» ۴.۲. ۷ - جایگاه ستارگان و سوگند به جایگاه ستارگان: «فلا اقسم بمواقع النجوم؛ سوگند به جایگاه ستارگان، و محل طلوع و غروب آنها.» به لحاظ اهمیت آنها در حفظ توازن و موارد بی شمار دیگری که بیان‌های قرآن از دقیق‌ترین رازهای طبیعت پرده برداشته است. ۴. ۳ - بهره گیری از دانش‌ها در تفسیر و تبیین آیات از این بخش می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد، بی آن که در صدد نقد و ارزیابی درستی و نادرستی آنها باشیم. ۴.۳. ۲ - گسترش فضا «والسماء بنیناها باید وانا لموسعون؛ ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و همواره آنرا وسعت می‌بخشیم! ما بادها را برای تلقیح (ابرها و بهم پیوستن و بارور ساختن آنها) فرستادیم»، به تلقیح دو نوع الکتریسته مثبت و منفی در ابر اشاره کرده است. ۴.۳. ۵ - پیدایش قاره‌ها و در آیه «والارض بعد ذلک دحاها؛ و زمین را بعد از آن گسترش داد»، پیدایش قاره‌ها را بیان نموده است. ۴.۳. ۶ - علم و تکنولوژی و در آیه «فانفذوا لا تنفذون الا بسلطان؛ ‌ای گروه جن و انس ! اگر می‌توانید از مرزهای آسمانها و زمین بگذرید، ولی هرگز قادر نیستید مگر با نیروئی (الهی).»، به علم و تکنولوژی اشاره فرموده است. ۴.۳. ۷ - گاز و بنزین و در آیه «واخرجت الارض اثقالها؛ و زمین بارهای سنگینش را خارج سازد!»، به گاز و بنزین نظر افکنده است. منبع: انبیا/سوره۲۱، آیه۳۰ · ذاریات/سوره۵۱، آیه۴۹ · مومنون/سوره۲۳، آیه۱۲ ۱۴ · فاطر/سوره۳۵، آیه۹ · نور/سوره۲۴، آیه۴۳ · روم/سوره۳۰، آیه۴۸ · اعراف/سوره۷، آیه۵۷ · طه/سوره۲۰، آیه۵۰ · انبیا/سوره۲۱، آیه۳۱ · نوح/سوره۷۱، آیه۱۶ · نحل/سوره۱۶، آیه۱۶ · التفسیر العلمی الایات الکونیة فی القرآن، ص۳۸ · جاثیه/سوره۴۵، آیه۵ · باد و باران در قرآن، ص۲۰ · انعام/سوره۶، آیه۱۲۵ · التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، ص۴۶۸ · نسا/سوره۴، آیه۵۶ · عبدالعزیز اسماعیل، الاسلام و الطب الحدیث، ص ۶۶ · قیامت/سوره۷۵، آیه۴ · التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، ص ۴۷۰ · اسراء/سوره۱۷، آیه۳۶ · التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، ص ۴۷۲ · واقعه/سوره۵۶، آیه۷۵ · القرآن و العلوم الکونیة، ص ۷۱ · رعد/سوره۱۳، آیه۲ · الاسلام یتحدی، ص۲۱۲ · ذاریات/سوره۵۱، آیه۴۷ · مجمع البیان، ج۹، ص۲۶۷ · تفسیر روح المعانی، ج۱۴، ص۱۸ · انبیا/سوره۲۱، آیه۴۴ · رعد/سوره۱۳، آیه۴۱ · تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۲۹۱ · طبائع الاستبداد و مصارع الاستعباد، ص۴۵ · حجر/سوره۱۵، آیه۲۲ · القرآن و العلوم الکونیة، ص۳۱ · نازعات/سوره۷۹، آیه۳۰ · الاسلام یتحدی، ص ۲۲۴- ۲۲۵ · رحمن/سوره۵۵، آیه۳۳ · اضوا من القرآن علی الانسان، ص۲۵۰ · زلزال/سوره۹۹، آیه۲ · مطابقة الاختراعات العصریة، ص ۲۷