جلوه های موانع رویه ای — در خصوص دادخواست تقدیمی خانم

لازم به توضیح است که این قرار به جهت عدم تجدید نظر خواهی قطعیت یافت. به نظر نگارنده این قرار مطابق قانون صادر شده است؛ چراکه علاوه بر استدلال های مذکور در رأی گفته شده است که اگر خواهان امور موضوعی را به اندازه کافی ارائه ننماید به نحوی که دادگاه با بررسی اولیه و با نگاه به امور موضوعی ارائه شده به این نتیجه برسد که در صورت اثبات امور موضوعی ارائه شده به نتیجه ای که خواهان مدنظر دارد نخواهد رسید، بدون ورود در ماهیت دعوا مبادرت به صدور قرار عدم استماع دعوا می نماید. ولی در این مورد و موارد مشابه نظر مخالف نیز وجود دارد. به عنوان مثال برخی حقوقدانان اعتقاد دارند در مواردی که دادگاه برای رسیدگی به دعوای مطروح با مانعی مواجه نیست آنچه که توسط خواهان اقامه شده بر پایه ادله قانونی و قانون حاکم بر موضوع دعوا یا وارد است یا خیر در این موارد اگر دادگاه دعوا را ثابت و وارد تشخیص داد به حقانیت خواهان حکم میدهد و اگر آن را ثابت تشخیص نداد و یا حق مورد ادعا ب. ت. ب. رابطه حقوقی طرفین فاقد مستند و پیشینه قانونی بود دادگاه حسب مورد حکم بر بی حقی یا بطلان دعوای خواهان ۱ شمس عبدالله ابراهیم تقی زاده و کامران میر حاجی طرح امور موضوعی و آثار آن در دعوای مدنی مجله حقوقی دادگستری، شماره ۱۰۳ پاییز ۱۳۹۷، ص ۱۴۰. صادر مینماید و رسیدگی به پرونده را خاتمه می دهد. . استماع ناپذیری دعوایی که خواسته آن عنوان دعوا نداشته باشد چنانچه خواسته عنوان دعوا نداشته باشد خواسته دعوا محسوب نگردد) طرح آن در قالب دادخواست، مسموع نیست. در ادامه جهت روشن شدن موضوع به بررسی چند مورد از این دست در رویه قضایی پرداخته خواهد شد. اولین نمونه یافت شده در رویه قضایی استماع ناپذیری خواسته توقف عملیات جرایی پرونده به تنهایی است. این خواسته مستقلاً و بدون تقدیم دادخواست قابل طرح است و عنوان دعوا ندارد. به عنوان نمونه در رویه قضایی در دادنامه شماره ۸۹۰۹۷۵۱۱۳۰۰۰۶۸۲ شعبه ۳۵ دادگاه عمومی حقوقی مشهد چنین موضوعی قابل استماع دانسته نشده و چنین آمده است: در خصوص دادخواست تقدیمی خانم ... به طرفیت ۱ تعاونی اعتبار میزان آقای ... دایر بر توقف عملیات اجرایی پرونده شماره ۱۲/۳۵/۸۹۰۲۲۱۳ شعبه ۳۵ دادگاه عمومی حقوقی مشهد ... ب. ت. ب. دادخواست تقدیمی خ. ه. و قواعد حاکم بر دادرسی ن. ب. ا. مطابق اصل مقرر در ماده ۵۱ ق ق.آ.د.م و مواد ۶۱ الی ۶۳ این قانون و تأثیری که در مراحل بعدی وجود دارد، دادخواست قائم به خواسته ای م. ب. که مسیر بررسی دادگاه و حقوق دفاعی خوانده را ترسیم می نماید و تحقق دعوا بدون تحقق نزاع در موضوع معین به عنوان خواسته فرض نمی شود یا استماع نمی گردد و ب. ت. ب. اینکه اصولاً ورود دادگاه در ماهیت موضوع نیاز به تعیین جهات حکمی و موضوعی دعوایی دارد و بنابراین جز در موارد معین نظیر اخذ دستور موقت دادگاه نمی تواند تصمیمی راجع به دعوا یا متفرعات آن به طور موقت با دائم اتخاذ نماید بدون اینکه اصل خواستهای مطرح شده باشد ... و ن. ب. ا. پس از صدور حکم قطعی و شروع عملیات اجرایی، متوقف نمودن آن به هر جهت، امری خلاف اصل محسوب می گردد ... و در مورد توقیف عملیات اجرایی نیز عقیده دکترین بر این است که توقیف عملیات اجرایی به تنهایی ا نهرینی فریدون بین دادرسی مدنی، ج۲، پیشین، ص ۴۱۱. ماده ۲ ق آرد.م، قرار عدم استماع دعوی خواهان را صادر و اعلام می نماید.» ۱ دومین نمونه یافت شده در رویه قضایی استماع ناپذیری دعوایی با خواسته تحت عنوان رد ترکه است. لازم به توضیح است که رد ترکه یک امر ترافعی نیست بلکه یک عمل حقوقی است که باید از سوی وارث کتباً یا شفاها به اطلاع دفتر دادگاه عمومی برسد. دفتر دادگاه نیز در این مورد باید مطابق ماده ۲۴۹ قانون امور حسبی ۴-۱. استماع ناپذیری دعوای ابطال چک بدون خواسته مطالبه وجه آن یکی از نمونه های موجه عدم استماع دعوا در شکل کنونی دعوای ابطال چک، نقل از خدا بخشی، عبدالله، مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی، ج ۱، پیشین، ص ۲۷. پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی کشور، مجموعه آراء قضایی دادگاه تجدیدنظر استان تهران حقوقی)، سال ۱۳۹۱، پیشین، ص ۴۴۹. نقل از خدا بخشی، عبدالله، مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی، ج ۱، پیشین، ص ۲۷. پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی کشور، مجموعه آراء قضایی دادگاه تجدیدنظر استان تهران حقوقی)، سال ۱۳۹۱، پیشین، ص ۴۴۹. در رأی مورد مطالعه آقایان ک. الف و م. الف د. ب. ط. خانم مل. دایر بر صدور حکم بر رد ترکه تقدیم شعبه ۱۱۶ دادگاه عمومی حقوقی تهران نمودند. این دادگاه طی دادنامه شماره ۱۳۲۳ مورخ ۱۳۹۰/۱۲/۱۶ قرار عدم استماع دعوا بدین شرح صادر نمود: در خصوص دعوای آقایان ک الف. و ک الف با وکالت خانم … ژ د. ب. ط. خانم مل دایر بر صدور حکم به رد ترکه مرحوم ن الف، ن. ب. ا. اعلام رد ترکه به صراحت ماده ۲۴۹ قانون امور حسبی صرفاً باید به اطلاع دادگاه رسیده و در دفتر مخصوصی که در این مورد در دفتر دادگاه موجود است، به ثبت برسد و نیاز به اقامه دعوا به طرفیت دیان ندارد ... دادگاه به استناد ماده ۲ ق.آ.د.م قرار رد دعوی خواهان را صادر و اعلام می نماید.