حق ریشه

در حقوق ایران عقدی وجود دارد موسوم به مزارعه که در <a class="artref" href="/ماده/ماده-518-a_0815110236165">ماده ۵۱۸ ق.م</a> تعریف شده است. در این عقد چون زارع ریشه کشت خود را با اذن و اجازه مالک در زمین ایجاد نموده و از طرفی مطابق قاعده فقهی حقوقی الزرع للزارع و لو کان غاصباً»، ریشه موجود در زمین متعلق به زارع است و حتی بعد از اتمام عقد مزارعه، ریشه حقی را برای زارع در زمین مالک ایجاد می نماید که اصطلاحاً به آن حق ریشه می گویند. بعضی از محصولات کشاورزی یونجه نعناع و امثالهم درختان مثمر و غیر مثمر) چندین سال پس از کشت قابل بهره برداری هستند. حال اگر کشت کننده به دلایل مختلف مجبور به ترک زمین شود باید حق ریشه او پرداخت گردد و حتی پرداخت حقوق در صورت ترک اجباری وی در مورد درختان غرس شده هم صدق میکند. زارعی که صاحب حق ریشه است هر زمان و به هر دلیل که ملک را ترک فصل ششم اراضی ملی اصلاحات ارضی، ... می نماید باید به حق خود برسد. فی المثل اگر مالک اقدام به فروش ملک خود نموده یا اگر ملک باید برای اجرای طرح های دولتی توسط دولت تملک شود و یا بنا به دلایل دیگر حق ریشه زارع باید ارزیابی و به وی که صاحب حق است پرداخت شود. میزان حق ریشه در صورت عدم توافق بین مالک و زارع، توسط خبرگان یا کارشناسان ارزیابی و تعیین میشود.