دکترین
ماهیت تصرف — لازم به ذکر است که به گفته
عده ای از حقوقدانان تصرف را سلطه و اقتدار مادی شخص بر مالی به طور مستقیم یا با واسطه غیر خوانده اند و تصرف بر خلاف رضایت مالک را سلطه و اقتداری نامشروع محسوب نموده و تصرف غاصبانه دانسته و البته قائل شده اند که اگر کسی برای اثبات مالکیت خود به تصرف استناد کند و از اماره قانونی مزبور کمک جوید کافی است که تصرفات مالکانه فعلی خود را ثابت نماید و لازم نیست که منشأ و مبدأ تصرف او معلوم باشد و به همین جهت، مدعی نمی تواند از دادگاه بخواهد که متصرف منشأ و مبدأ تصرف خود را بیان نماید.
. امامی دکتر سید حسن - حقوق مدنی جلد اول همان منبع، صفحة ۵۷.
قسمت اخیر این نظریه مبنی بر عدم لزوم تعیین منشأ و مبدأ تصرف شاید در رسیدگی های قضایی چندان محل ایراد نباشد. اما اگر مورد تصرف مال غیر منقول باشد و متصرف بخواهد تقاضای ثبت آن را از مرجع اداری بنماید قسمت اخیر نظریه مذکور از منظر حقوق ثبت ایران به سختی محل تردید است و به دشواری پذیرفته می شود. زیرا در حقوق ثبت منشأ و مبدأ تصرف متقاضی ثبت باید به گونه ای باشد که اداره ثبت را در قبول تقاضای ثبت او متقاعد نماید.
. امامی دکتر … - حقوق مدنی جلد اول همان منبع، صفحة ۵۷.
قسمت اخیر این نظریه مبنی بر عدم لزوم تعیین منشأ و مبدأ تصرف شاید در رسیدگی های قضایی چندان محل ایراد نباشد. اما اگر مورد تصرف مال غیر منقول باشد و متصرف بخواهد تقاضای ثبت آن را از مرجع اداری بنماید قسمت اخیر نظریه مذکور از منظر حقوق ثبت ایران به سختی محل تردید است و به دشواری پذیرفته می شود. زیرا در حقوق ثبت منشأ و مبدأ تصرف متقاضی ثبت باید به گونه ای باشد که اداره ثبت را در قبول تقاضای ثبت او متقاعد نماید.
پاره ای دیگر از استادان تصرف را عبارت از سلطه یا استیلای معنوی دانسته اند که انسان بدون واسطه یا با واسطه در مقام اعمال حق مالکیت یا اعمال سایر حقوق عینی نسبت به یک شئی مادی دارد و گفته اند که تصرف نمایش خارجی و ظاهری حق است یعنی اعمال و اجرای آن حق به وسیله ظهور اعمال خارجی م. ب..
بنا بر تعریف مذکور تصرف دارای دو عنصر است: (۱) عنصر مادی که عبارت از حیازت و وضع ید م. ب. و بیان کننده استیلای حسی متصرف است. (۲) عنصر معنوی که عبارت از قصد و اراده تملک متصرف یعنی تصرف به عنوان مالکیت است.
لازم به ذکر است که به گفته همان استادان برای حصول و تحقق تصرف جمع بین عناصر مذکور لازم است و در غیر این صورت تصرف منشأ آثار حقوقی نیست. از دیدگاه برخی دیگر از دانشمندان تصرف عبارت است از این که مالی در اختیار کسی باشد و او بتواند نسبت به آن تصمیم بگیرد. خواه این تصمیم در حدود قانون باشد و خواه در حدود قانون نباشد.
آشکار است که تعاریف مذکور غالباً مانع نیست و کلیت آنها به گونه ای است که: اولاً، علاوه بر تصرف قانونی، تصرف غیر قانونی را نیز که اصطلاحاً تصرف عدوانی خوانده می شود در بر می گیرد.
ثانیاً، استیلای دارندگان سایر حقوقی عینی نظیر حق انتفاع و ارتفاق را نیز شامل می شود. ثالثاً، بر مبنای تعاریف مزبور تصرف کلیه اشخاصی که تصرف آنها به عنوان مالکیت نیست، اما ملک را به نحوی از انحاء در تصرف دارند، مانند تصرف مستأجر و زارع، مشمول این گونه تعاریف می شود.
متین دفتری دکتر احمد - آیین دادرسی مدنی و بازرگانی جلد اول همان منبع، صفحة ۲۳۴. دوم همان منبع، صفحات ۲۲۶ و ۲۲۷. جعفری لنگرودی، دکتر محمد جعفر حقوق ثبت جلد اول ثبت املاک همان منبع صفحة ۴۵.
بعضی دیگر از استادان بر آنند که متصرف برای اثبات مالکیت خود نیازمند دلیل دیگری نیست و در تمام دعاوی مربوط به اموال اعم از منقول یا غیر منقول مدعیان مالکیت ناچارند در برابر او حقانیت خود را ثابت کنند. به عبارت دیگر در دعوی مالکیت همیشه متصرف سمت منکر و مدعی علیه را دارد و بار اثبات دعوی همواره بر دوش کسی است که می خواهد خلاف اماره قانونی تصرف را ثابت کند. پس تصرف عبارت است از تسلط و اقتدار عرفی انسان در مقام اعمال حق خود که در اصطلاح فقیهان به قاعده ید» شهرت دارد.
تصرف در حقوق انگلستان نیز به معنی در اختیار داشتن فیزیکی ملک است. هر چند چنین تصرفی ممکن است از طرف اشخاص دیگر، مانند حضور فیزیکی مستأجر، مرتهن یا متعهدله وجود داشته باشد. البته تصرف شخصی که در اثر مرور زمان مالکیت تحصیل می کند. منصرف از موضوع دانسته شده است.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
