شامل عین و منفعت بودن تصرف — در موقع توزیع اظهارنامه ها مأمور عمل

آنچه از واژه های اقتدار و استیلای متصرف به ذهن متبادر میشود به طور معمول و رایج سلطه متصرف بر عین ملک را افاده می نماید و سلطة متصرف بر منفعت ملک کمتر مورد توجه قرار می گیرد. اما نباید فریفته این گونه برداشت ها شد. زیرا چون از یک طرف استیلای بر عین معمولاً سلطه بر منفعت را نیز به دنبال دارد و از طرف دیگر استفاده از منفعت هم عادتاً با استیلای بر عین ملازمه دارد، بنابراین جز در موارد بسیار نادر که از موضوع حقوق ثبت املاک خارج است باید پذیرفت که منظور از تصرف نه تنها سلطه و استیلای متصرف نسبت به عین ملک است، بلکه سلطه و استیلای بر منفعت را نیز شامل می شود. اما راجع به تصرفات متقاضی ثبت نسبت به منفعت ملک مورد تقاضا - علاوه بر تصرفات نسبت به عین آن - مقرراتی چند در موادی از آیین نامه قانون ثبت و نیز در یک بند از مجموعه بخشنامه های ثبتی قابل توجه است که عیناً مرور و سپس به آنها پرداخته می شود تا نشان داده شود مالکیت و یا عدم مالکیت متقاضی ثبت بر منفعت ملک تا چه اندازه در فرآیند ثبت آن مؤثر است. الف) ماده ۱۳ آیین نامه قانون ثبت مقرر میدارد در موقع توزیع اظهارنامه در قراء، مأمور عمل به وسائل مقتضی در محل رسیدگی نموده پس از تشخیص این که اعیانی قریه متعلق به رعایا میباشد، تعیین شماره فرعی نموده و از روی شماره ردیف در دفتر توزیع اظهارنامه وارد و به مالکین اعیانی اظهارنامه می دهد. به مالکین عرصه هم پس از تعیین سهام آنها اظهارنامه توزیع می نماید. سپس اظهارنامه های مالکین اعیانی و عرصه را جداگانه با اخذ حق الثبت از هر یک آنها، تنظیم و قبول می نماید. در موقع تنظیم آگهی ابتداء عرصه و بعداً اعیانی به اسم مالکین آگهی می شود. در صورتی که اختلافی بین مالکین عرصه و اعیانی پیدا شود، باید بدواً به مدارک و قبالجات و بنچاق مالکین اصل مزرعه و عرصه مراجعه شود. چنانچه مدارک مالکین عرصه حاکی است که اعیانی ها متعلق به آنان بوده و رعایا مدرکی برای مالکیت خود از طرف مالک یا مالکین فعلی یا قبلی ندارند درخواست ثبت را باید از مالک عرصه ده پذیرفته و رعایا معترض شناخته شوند و چنانچه مدارک مالکیت ملکین قراء و قصبات حکایتی از اعیانی ها ندارد یا رعایا مدرکی بر مالکیت خود دارند حق درخواست ثبت با رعایا ۱ مرکز آموزش و پژوهش سازمان ثبت کشور، مجموعه بخشنامه های ثبتی از ۱۳۰۷ تا ۱۳۸۵، همان منبع، صفحه ۲۹ بخشنامه شماره ۱۴۵۰۲ مورخ ۱۳۱۳/۵/۹ ثبت کل اسناد و املاک مملکتی چون تاکنون ادارات ثبت نسبت به ترتیب جریان ثبت حق اعیانی رعایا و یا اشخاص در املاک دیگران رویه متحد الشکلی اتخاذ ننموده و متحد المال های صادره تا این تاریخ هم اکثر سوء تعبیر شده است، لزوماً مراتب ذیل را خاطرنشان می نماید که من بعد در موقع ثبت اعیانی در نظر گرفته به موقع اجراء بگذارند. در موقع توزیع اظهارنامه ها مأمور عمل نماینده توزیع اظهارنامه بایستی به وسایل مقتضی در محل تحقیقات کامل نموده و پس از این که تشخیص داد که اعیانی قریه متعلق به صاحبان عرصه نیست به ترتیبی که در املاک شهری توزیع اظهارنامه می شود اعیانی رعایا را احصاء و تعیین نمره فرعی نموده و از روی نمره ردیف در دفتر توزیع اظهارنامه وارد و به مالکین اعیانی اظهارنامه بدهد. بدیهی است مالکین عرصه را هم تحقیق و به نسبت سهام آن ها، اظهارنامه توزیع می نماید. سپس اظهارنامه های مالکین عرصه و اعیان را جداگانه با دریافت مخارج و حق الثبت از هر یک از آنها تنظیم و قبول نموده و در موقع تنظیم اعلان بدواً عرصه ملک را به اسم مالکین عرصه که تقاضای ثبت نموده اند و بعداً اسامی متقاضیان قسمت اعیانی را با ذکر نمره ردیف و نوع ملک آن ها اعلان نموده و املاک آنهایی را هم که تقاضای ثبت ننموده اند به عنوان مجهول المالک قید می کند. در صورتی که بعضی از نمرات اعیانی هم از طرف مالک عرصه و هم از طرف رعیت تقاضا شود و تشخیص مالک حقیقی به شرح فوق ممکن نباشد، در این صورت در مقابل نمرات مذکور بایستی در اعلانات قید نمود که صدور سند مالکیت نسبت به اعیانی منوط به رفع اختلاف مطابق حکم قطعی محاکم صالحه خواهد بود. در موقع تحدید حدود هم بایستی حدود اعیانی املاک مذکور مثل اظهارنامه مربوطه شده و کلیه اعیانی هر ملک جداگانه در دفتر املاک با ذکر کلمه اعیانی ثبت گردد. از تاریخ وصول این دستور کلیه متحد المالهای صادره نسبت به جریان اعیانی، فسخ می شود. البته متحد المال های صادره نسبت به ثمنیه اعیانی به قوت خود باقی است. مرکز آموزش و پژوهش سازمان ثبت کشور مجموعه بخشنامه های ثبتی از ۱۳۰۷ تا ۱۳۸۵، همان منبع صفحات ۳۰ و ۳۱ بخشنامه شماره ۱۴۵۰۴ مورخ ۱۳۱۳/۵/۹ ثبت کل اسناد و املاک مملکتی) ... راجع به ترتیب ثبت اعیانی که سابقاً تقاضای ثبت آنها شده و در جریان عمل صور مختلفی برای آنها ایجاد شده