فصل خصومت عادلانه — ماده ۴۰۲ ق

به نقل از محمد سنگلجی قضا در اسلام انتشارات دانشگاه تهران، سال ۱۳۳۸، تهران، ص ۱۱. رأی شماره ۱۷۱ مورخ ۱۳۷۲/۶/۲۵ صادره از شعبه اول دادگاه عالی انتظامی قضات: ب. ت. ب. دفاع رئیس دلایل مورد استناد آنان رسیدگی نماید ولی دادرس نیز باید برای رسیدن به حقیقت گام برداشته و هرگونه تحقیق یا اقدامی که جهت کشف حقیقت ضروری و لازم است، به انجام برساند. ماده ۱۹۹ ق.آ.د.م در این زمینه مقرر میدارد: در کلیه امور حقوقی دادگاه علاوه بر رسیدگی به دلایل مورد استناد طرفین دعوا هر گونه تحقیق یا اقدامی که برای کشف حقیقت لازم باشد، انجام خواهد داد.. انجام تحقیق و اقدام از سوی دادگاه به منظور کشف حقیقت اهمیتی بسزا در دادرسی و صدور حکم دارد. به نحوی که هرگاه دادگاه از این هدف مهم و و غایی در دادرسی روی برگرداند و چشم بپوشد نتیجه ای جز نقض حکم خویش را نباید انتظار بکشد. در این مورد هر دو مرجع عالی یعنی دادگاه تجدید نظر استان و دیوان عالی کشور به تناسب نوع رسیدگی خود به نقص تحقیقات دادگاه واکنش نشان داده و برخورد خواهند نمود. بدین ترتیب که هرگاه در رسیدگی فرجامی در دیوان عالی کشور روشن شود که دادگاه تالی اعم از دادگاه عمومی نخستین و دادگاه تجدید نظر استان تحقیقات را به نحو کامل انجام نداده و در واقع تحقیقات انجام شده ناقص و غیر کافی باشد، حکم صادره را در رسیدگی فرجامی خود نقض نموده (بند ۵ ماده ۳۷۱ ق.آ.د. م) و با ذکر یکجا و مشروح نواقص در رأی خود، رسیدگی مجدد را به دادگاه صادر کننده آن ارجاع خواهد نمود. دادگاه حقوقی دو که برای احراز حقانیت مدعی جلسات را تجدید نموده بر فرض صحت این امر، تأخیر در رسیدگی به دعوایی که مستلزم این همه تطویل نبوده صحیح نیست و تخلف نامبرده مسلم است.». به نقل از احمد کریم زاده کتاب نظارت انتظامی در نظام قضایی، انتشارات روزنامه رسمی دوره دو جلدی، جلد دوم سال ۱۳۸۷، تهران، ص ۸۶ ۱. ماده ۱۹۴ ق.آ.د. م : دلیل عبارت از امری است که اصحاب دعوا برای اثبات یا دفاع از دعوا به آن استناد می نمایند.». ۲. ماده ۳۷۱ ق.آ.د.م در موارد زیر حکم یا قرار نقض میگردد ... ۵ - تحقیقات انجام شده ناقص بوده و یا به دلایل و مدافعات طرفین توجه نشده باشد ...». . ماده ۴۰۱ ق.آ.د. م : پس از نقض رأی دادگاه در دیوان عالی کشور رسیدگی مجدد به دادگاهی که به شرح زیر الف اگر رأی منقوض به صورت قرار بوده و یا حکمی باشد که به علت نقص تحقیقات نقض شده است، رسیدگی مجدد به دادگاه صادره کننده آن ارجاع می شود ... ماده ۴۰۲ ق.آ.د. م : در صورت نقض رأی به علت نقص تحقیقات، دیوان عالی کشور مکلف است نواقص را به این هدف والا دادگاه مرجوع الیه (یعنی دادگاه صادر کننده حکم منقوض) پس از نقض، رأی دهد.