(۲) مجری یا مجریان صیغه ازدواج یا طلاق — مجموعه بخشنامه های ثبتی تا اول مهرماه

اما پرسشی که به ذهن می رسد این است که اگر اظهارنامه ای به هر علت بدون امضاء یا علامت انگشت متقاضی ثبت باشد تکلیف چیست و چه باید کرد؟ به ویژه این که سابقه حکایت از وجود چنان اظهارنامه هایی دارد. در پاسخ باید توجه داشت که راجع به تکمیل اظهارنامه های ناقص اصولاً دو مقرره قابل ملاحظه است. نخستین آنها بند ۲۶۵ مجموعه بخشنامه های ثبتی است که اعلام میدارد طبق بند سوم ماده ۲۲ آیین نامه قانون ثبت املاک باید حدود ملک و متعلقات آن در اظهارنامه هایی قید شود که فاقد ذکر حدود است و حدود را معطوف به استشهادیه پیوست اظهارنامه می کند. لذا متقاضی را راهنمایی کنند که اظهارنامه را تکمیل کند. اما روشن است که این مقرره راجع به اظهارنامه هایی است که صرفاً از نظر فاقد حدود و متعلقات ملک دارای نقص می باشند. پس منصرف از اظهارنامه بدون امضاء است. مقرره بعدی در صدر فراز سوم بند ۲۹۲ مجموعه بخشنامه ها به این نحو آمده است برای تکمیل اظهارنامه های ثبتی از نظر امضاءهای ذیل آن همواره با مطالعات لازم و احراز واقعیات امر اظهارنامه ها را تکمیل و از این نظر رفع نقص نمایند ... در مورد دستور اخیر باید از تفسیرهای سلیقه ای اجتناب کرد و قائل شد که منظور و مقصود از آن فقط تکمیل اظهارنامه و رفع نقص آن از نظر امضاءهای رئیس اداره ثبت یا نماینده متصدی تنظیم اظهارنامه است و نمیتوان آن را به اظهارنامه فاقد امضای متقاضی ثبت قائم مقام او تعمیم به نظر می رسد با پیروی از ماده ۶۵ قانون ثبت می توان بر تردیدها قائق آمد. آن جا که اعلام می دارد امضای ثبت سند پس از قرائت آن به توسط طرفین معامله یا وکلای آنها دلیل رضایت آنها خواهد بود. البته ممکن است تصور شود ماده ۶۵ قانون ثبت، فقط ناظر به اسناد مجموعه بخشنامه های ثبتی تا اول مهرماه ۱۳۶۵، بند ۱۴۳ صاحبان سهام و شرکاء یا نمایندگان قانونی آنها باید ذیل شرکت نامه و ذیل ثبت مربوطه را امضاء کنند. پس از این که شرکت در دفتر ثبت گردید، مدیران هر شرکت و اشخاصی که از طرف شرکت حق امضاء دارند در ستون هشتم دفتر ذیل ثبت را نیز امضاء نمایند. ۱۵۴ صاحبان دفاتر ازدواج و طلاق در صورتی که در مجالس عقد حاضر میشوند، باید دفتر ازدواج را با خود همراه ببرند که زوجین و معرفین و شهود در همان جلسه دفتر را امضاء نمایند. مجموعه بخشنامه های ثبتی تا اول مهرماه ۱۳۹۵ بند ۱۵۷ در مواردی که اجازه ولی زوجه ضرورت دارد بایستی ولی زوجه ثبت دفتر و قباله ازدواج را امضاء نماید. ۱ آذرپور، حمید و حجتی اشرفی، غلامرضا - مجموعة محشی بخشنامه های ثبتی همان منبع، کد ۶۹۵. رسمی است و ربطی به اظهارنامه ثبتی ندارد. اما در پاسخ به این ایراد می توان استدلال کرد که اولاً، لزوم امضای ذیل سند، خاص اسناد رسمی نیست و شامل هر نوشته عادی یا رسمی می شود که در مقام اثبات دعوی یا دفاع از آن و یا در مقام اعمال یا اجرای حق مورد استناد قرار می گیرد و قطعاً اظهارنامه ثبتی، واجد اوصاف چنین نوشته ای است و از این لحاظ اعتبار آن منوط به امضای آن توسط متقاضی ثبت یا نماینده اوست. به عبارت دیگر، لزوم امضاء خصوصیتی ویژه سند رسمی ندارد تا حکم ماده ۶۵ قانون ثبت را خاص آن دانست. ثانیاً، برابر تعریف ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، اظهارنامه ثبتی را باید سند رسمی - به مفهوم عام - به شمار آورد. زیرا فرض قانونی بر این است که سه شرط لازم یعنی تنظیم نزد مأمور رسمی دولت و تنظیم در حدود صلاحیت او و تنظیم بر اساس مقررات قانونی را دارد. به بیان دیگر، حتی چنانچه لزوم امضاء خاص سند رسمی باشد باز هم اظهارنامه ثبتی را به عنوان سند رسمی شامل می شود. در نتیجه صرف تنظیم سند، فی الذاته واجد هیچ اثری نخواهد بود و هیچ یک از طرفین را به هیچ تعهدی ملتزم نمی سازد و متضمن هیچ حقی برای آنها نیست. به عبارت دیگر، تنظیم سند به تنهایی و بدون امضای آن فی النفسه کاشف از حقوق و تعهدات برای هیچ یک از طرفین محسوب نمی شود. رویه قضایی هم این مهم را پذیرفته است. چنان که شعبه چهارم دیوان عالی کشور در رأی شماره ۱۴۳۳ مورخ ۱۳۲۶۸/۲۸، صرف قباله عادی یا پیش نویس سند رسمی را که به امضای طرفین نرسیده مثبت وقوع بیع ندانسته است. حکم مزبور اعلام می دارد صرف قبالة عادی و یا پیش نویس سند رسمی که به امضای طرفین نرسیده است مثبت وقوع بیع نخواهد بود. قابل توجه است که شورای عالی ثبت نیز در رأی مورخه ۱۳۴۳/۶/۲۶ با مؤثر خواندن عدم امضای اظهارنامه ثبتی در کنار دیگر اشتباهات عملیات مربوط به ثبت ملک را ابطال نموده است. در رأی شوری آمده است گزارش حاکی است نسبت به قطعه زمین موسوم به (ف) آگهی ثبتی به عنوان دارایی محل منتشر شده بدون این که ... اظهارنامه را متقاضی ثبت امضاء نموده باشد و ... با این حال، ثبت (ف) به نحو مرقوم قابل جریان نبوده و اشتباهاتی که در این قسمتها شده مؤثر است و بر طبق قسمت ۵ ماده ۲۵ اصلاحی قانون ثبت عملیات مربوط به آن از قبیل آگهی و غیره ابطال می شود ..... متین احمد - مجموعه رویه قضایی قسمت حقوقی همان منبع صفحه ۸۳. جعفری لنگرودی دکتر … شورای عالی ثبت و شرح آن همان منبع، صفحة ۵۰۹. بنابراین اظهارنامه ثبتی باید به امضاء یا علامت انگشت متقاضی ثبت یا نماینده و ی. ق. م. او برسد. در غیر این صورت هیچ اثری بر آن مترتب نخواهد بود.