چگونگی محاسبه و دریافت هزینه دادرسی از داد برده معسر — در پرونده های مربوط به دعوای خانواده

پس از صدور حکم و قطعیت آن چون در هنگام اجرا برای دادبرده موقعیت مالی مطلوب شده است، بنابراین دیگر سایه اعسار از روی او برداشته می شود و او تکلیف دارد ابتدا هزینه دادرسی را از محل محکوم به پرداخت کند. برابر ماده ۵۱۱ ق.آ.د. م: «هر گاه مدعی اعسار در دعوای اصلی محکوم له واقع شود و از اعسار خارج گردد، هزینه دادرسی از او دریافت خواهد شد. بنابراین حکم اعسار چه به نحو مطلق و یا به نحو جزئی موجب دریافت آن در زمان اجرای حکم از محل محکوم به هست. دادورز بایستی پیش از پرداخت وجه بدست آمده به داد برده ابتدا هزینه دادرسی پرداخت نشده را از آن کسر نموده و باقی مانده را برابر قانون در ردیف مربوط قرار دهد مواد ۱۵۰ ۱۵۷ و ۱۵۸ ق.ا.ا.م اگر خواهان در ردیف ستون خواسته هزینه دادرسی را مطالبه نموده و در حکم دادگاه خوانده به پرداخت آن محکوم شده باشد، به هنگام اجرای حکم هزینه دادرسی مستغرق در محکوم به به حساب خزانه دولت واریز می گردد و آن چه از وجود بدست آمده باقی مانده برابر قانون به عنوان محکوم به، هزینه و حقوق اجرا مصرف می شود. اما اگر هزینه دادرسی مطالبه نشده و در ردیف محکومیت های خوانده نیست، از محل محکوم به برداشت می شود و معادل آن داد باخته تکلیفی به پرداخت ندارد. در پرونده های مربوط به دعوای خانواده برابر ماده ۵ قانون حمایت خانواده در صورت عدم تمکن مالی هر یک از اصحاب دعوی دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و ب. ت. ب. أوضاع واحوال وی را از پرداخت هزینه دادرسی، حق الزحمه کارشناسی حق الزحمه داوری و سایر هزینه ها معاف یا پرداخت آنها را به زمان اجرای حکم موکول کند. همچنین در صورت اقتضاء ضرورت یا وجود الزام قانونی دایر بر داشتن وکیل دادگاه حسب مورد راساً یا به درخواست فرد فاقد تمکن مالی وکیل معاضدتی تعیین می کند.