۵ - ۱ - پاسخ ماهوی خوانده به ادعای خواهان — قانون مدنی میکند

دفاعی بودن ماهیت دعوای متقابل تنها از این منظر است که خوانده دعوای اصلی با اقامه دعوای متقابل در صدد اثبات موضوعی است که با اثبات آن دعوای اصلی را از درون تهی و بی اثر می سازد. بنابراین چنین دعوایی (تقابل خواهان دعوای متقابل را از هر گونه دفاع دیگری در برابر دعوای اصلی بی نیاز و مستغنی می سازد. از این جهت است که اقامه دعوای متقابل دارای دو اثر همسو و در عین حال متفاوت است؛ هم دفاع است و در صورت اثبات و احراز آن توسط دادگاه دعوای اصلی را رد میکند و هم موضوع جدیدی را در قالب یک دعوا که به عنوان دعوای متقابل نامیده میشود به اثبات میرساند. این ویژگی از دعوای متقابل را تنها می توان در مواردی دید که دعوای متقابل با دعوای اصلی دارای ارتباط کامل باشد. در جایی که میان این دو دعوا وحدت منشأ وجود دارد این اثر دفاعی را به طور کامل و تمام عیار نمی توان یافت. اقامه دعوای متقابل برای دفاع در انگلستان - خوانده ای که به دعوای مطروحه معترض است و با آن اختلاف دارد باید پاسخی را در مقام یک دفاع به ثبت برساند. یکی از فرمهای مربوط به بسته پاسخ فرم دفاع و دعوای متقابل است که فرمی متفاوت با فرمهای مربوط به دفاع در برابر دعاوی مبالغ معین (NOB) و دعاوی نا معین غیر پولی (N9D) است. در این فرم دفاعی فضایی وجود دارد که در آن جا خوانده می تواند جهات و دلایل این که چرا ادعای مطروحه مورد اعتراض و نفی وی است و قابل قبول نیست و همچنین جزییاتی از هرگونه دعوای متقابل را بیاورد و استدلال کند. خوانده از راه دیگری نیز میتواند دفاع خود را با استفاده از یک کاغذ معمولی یا برگ عادی پیش نویس کرده و به ثبت برساند. این موضوع در بند ۱۵ دستورالعمل دادگاه شناسایی و به رسمیت شناخته شده است و مقرر میدارد یک دفاع ممکن است در یک بسته دفاعی گرد هم آید. این طریق موازی اغلب به وسیله حقوقدانان و وکلای دادگستری با اقدام برای موکلانشان استفاده می شود زیرا دفاعیات سامان یافته و خوب تنظیم شده، به این سمت گرایش دارد که وقایع و رویدادها را با برخی جزییات آن در یک جا جمع نماید. در حالی که فضایی که در فرم دفاع در نظر گرفته شده کاملاً محدود است. در حقوق انگلستان به خوانده دعوا حق داده شده تا اگر او در مقابل و علیه سبب دعوایی دارد، این سبب می تواند یا به وسیله دعوای جداگانه اقامه شود و یا از طریق طرح دعوای متقابل در یک دعوای موجود و مطرح به عمل آید. اصولاً در فرضی که دفاعی برای خوانده متصور باشد، آن دفاع به عنوان پاسخ و دفاع به مفهوم خاص و ادعای متقابل شناخته شده است. یک دعوای متقابل گو این که یک ادعا و دعوا است مورد رسیدگی قرار می گیرد. دعوای متقابل اصولاً باید با تجویز دادگاه اقامه شود تا تحت رسیدگی در آید. اما اگر ادعای متقابل مزبور در قالب دفاع مطرح گردد میتواند بدون مجوز دادگاه نیز صورت پذیرد. پاسخ خوانده به ادعا و دعوای خواهان همواره همراه با معارضه و تعرض به خواهان و ادعای او نیست. گاهی پاسخ خوانده همراه و هم جهت با ادعای مطروحه است؛ خوانده بدون این که در برابر دعوای مطروحه موضعی دفاعی به خود بگیرد، به ذی حقی خواهان اقرار ماده ۲۰۲ ق.آ.د. م) و اخبار به حق مورد دعوا به نفع او و به ضرر خود (ماده ۱۲۵۹ ماده ۲۰۲ ق.آ.د. م : هرگاه کسی اقرار به امری نماید که دلیل ذی حق بودن طرف او باشد، دلیل دیگری برای ثبوت آن لازم نیست. قانون مدنی میکند. اقرار خوانده دعوا به ذی حقی خواهان دفاع در برابر او نیست بلکه تأیید ادعای مطروحه و بیان شده است؛ اقرار به ذی حقی خواهان در موضوع دعوا، دفاع نیست ولی پاسخ نسبت به ماهیت دعوا محسوب می شود. درست است که اصولاً خ. د. پ. به دعوای خواهان به مقابله بر میخیزد و با او همراه نمی شود ولی همواره اینطور نیست که با خواهان سر ناسازگاری داشته باشد. در برخی اوقات خوانده به دلایل و علی که خود می داند تسلیم خواسته خواهان می گردد؛ اقرار به نفع خواهان و تسلیم شدن به ادعای او گاهی به این علت است که به واقع خواهان را مستحق حق مورد خواسته می داند. در مواقعی قناعت وجدانی در مدیونیت خود ندارد ولی در درستی شخصیت خواهان به خود تردید راه نمی دهد و به این خاطر آن را می پذیرد و به قبول ادعای او تن میدهد. زمانی نیز به امید صلح و آشتی با خواهان از حقوق خود می گذرد و برای او اعلان حق میکند. در همه موارد یاد شده و گونه هایی از این دست پاسخ خوانده نه تنها پاسخی ماهیتی است بلکه از نوع همراهی و همگامی با خواهان و اجابت خواسته ادعایی او است. صلح و سازش در جریان دادرسی از جمله نهادها و ابزاری است که مانند اقرار میتواند به دادرسی پایان بدهد با این تفاوت که شخص حتی با وجود صلح قادر است به انکار و رد دعوای خواهان نیز پای بفشارد. بنابراین شخصی که به عنوان خوانده در جریان دادرسی درخواست صلح میکند درخواست او که در مقام پاسخ دادن به ادعای خواهان و البته برای فصل خصومت و رفع ماده نزاع است اقرار به ذی حقی خواهان محسوب نمیشود (ماده ۷۵۵ قانون مدنی). پاسخی که خ. د. م. اقرار به دعوای خواهان می دهد، پاسخی در ماهیت ادعا است و اگر این اقرار در دادخواست مطرح شود یا در لایحه یکی از اصحاب دعوا که به دادگاه تقدیم شده بیاید و یا در جریان مذاکره در دادگاه به عمل آید اقرار در دادگاه محسوب و اثر خود را در دادرسی به جای می گذارد. در قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۷۹ از دو نوع اقرار سخن به میان آمده است؛ اقرار در دادگاه و اقرار خارج از دادگاه ۱. ماده ۱۲۵۹ ق.آ.د. م : اقرار عبارت از اخبار به حقی است برای غیر بر ضرر خود.». ۲ ماده ۷۵۵ قانون مدنی : صلح با انکار دعوی نیز جایز است بنابراین درخواست صلح اقرار محسوب نمی شود. (ماده ۲۰۳ ق.آ.د. م). اقرار در دادگاه اصولاً تفاوتی با اقرار خارج از دادگاه ندارد جز در دو جهت ویژه که به اقرار در دادگاه اعتبار و ارزش بیشتری میدهد. نخستین امتیاز اقرار در دادگاه فرض بیان و ابراز آن نزد شاهدی ممتاز یعنی دادرس دادگاه است که او را قانع می سازد که اخبار به حق مبرا از هرگونه عیب و فساد است. مزیت دیگر سقوط حق تجدید نظر خواهی م. ع. ب. علت اقرار او در دادگاه است. چنانچه حکم دادگاه مستند به اقرار در دادگاه باشد با وجود قابلیت تجدیدنظر حکم م. ع. نمی تواند از آن تجدید نظر بخواهد زیرا احکامی که مستند به اقرار در دادگاه باشد، از موانع تجدید نظر است تبصره ماده ۳۳۱ ق.آ.د. م). نظام دادرسی مدنی انگلستان - اقرار به ذی حقی خواهان و پذیرش دعوا توسط خوانده پاسخی است که خوانده در جهت ادعای خواهان و نه در مخالفت با آن به دادگاه اعلام مینماید. خوانده ای که ادعا و دعوا را می پذیرد، معمولاً بهترین مشاوره به او این است که فرمهای پذیرش یا اقرار به دعوا را که مشتمل بر یک بسته پاسخ است تکمیل و به ثبت برساند. در نظام حقوقی انگلستان دو نوع فرم قبول و تسلیم به دعوا وجود دارد؛ یکی از آنها فرم NSA است که در دعاوی مربوط به مبالغ معین پول استفاده میشود و فرم دوم که NC نام دارد برای استفاده در دعاوی ناظر به مبالغ نامعین پولی، دعاوی غیر پولی و دعاوی ناظر به استرداد کالا به کار میرود. فرم مزبور اجازه می دهد که خوانده یا همه ادعای خواهان را بپذیرد و تسلیم آن شود یا فقط بخشی از آن را قبول کند. چنانچه خوانده تمام ادعا را بپذیرد و تسلیم آن شود، باید ماده ۲۰۳ ق.آ.د. م : اگر اقرار در دادخواست یا حین مذاکره در دادگاه یا در یکی از لوایحی که به دادگاه تقدیم شده است به عمل آید اقرار در دادگاه محسوب می شود، در غیر این صورت اقرار در خارج از دادگاه تلقی می شود.».