۵ - ۱ - پاسخ ماهوی خوانده به ادعای خواهان — پاسخ و دفاع ماهوی خوانده هم ناظر

⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. ج - ۵ - ۱ - ۱ - پاسخ ماهوی خوانده به دعوای خواهان در نظام دادرسی مدنی ایران شاخص ترین و مهمترین پاسخی که خوانده به دعوای خواهان می دهد پاسخ به ماهیت دعوا و به تعبیری یک دفاع ماهوی است. در دفاع ماهوی خوانده به اصل ادعای خواهان و ماهیت آن دعوا پاسخ می دهد. برخی از استادان دفاع ماهوی خوانده را دفاع به معنای اخص نامیدند و گفتند که مقصود از آن این است که خوانده حقوق ادعایی خواهان را نفی و انکار نماید. برای مثال شخصی به عنوان بستانکار بر دیگری به عنوان بدهکار اقامه دعوا میکند و مبلغی وجه را از او طلب می نماید. خ. د. پ. به این دعوا می گوید که چون هیچ وجهی از خواهان نگرفته در نتیجه به او بدهکار نیست. پاسخ مزبور که نفی صریح و مستقیم ریں ان ... در این باره ماده سا ۱۲ و ادم راجع به انقلاب دعوا در مبحث بار اثبات دعوا است. به موجب این نص قانونی خوانده میتواند در پاسخ به ادعای خواهان ادعاهایی مبنی بر برائت ذمه از سوی خواهان دریافت مال مورد ادعا توسط خواهان صلح و هبه مال از ناحیه خواهان به وی و یا تملیک مال به موجب یکی از عقود ناقله نماید. در چنین مواردی با ادعایی که خ. د. پ. به دعوای خواهان به عمل می آورد دعوا منقلب شده و جایگاه خواهان و خوانده از حیث بار اثبات دعوا تغییر می کند؛ بدین ترتیب که از آن پس خواهان در جایگاه مدعی علیه می نشیند و خ. ن. د. موضع مدعی تکیه می زند. این همان وضعیتی است که در <a class="artref" href="/ماده/ماده-37-a_0815110235681">ماده ۳۷ قانون مدنی</a> نیز دیده میشود. دفاع در برابر ادعای خواهان ناظر به حقی است که خواهان آن را در قالب دعوا اقامه میکند. خوانده دعوا بدون این که به ایرادات دعوا و دادرسی بپردازد یا ادله خواهان را مورد تعرض قرار بدهد، به طور مستقیم به سراغ حق مورد ادعا می رود. اصولاً خوانده نیازی به اثبات برائت مدنی خود از دعوا ندارد؛ زیرا وضعیت حقوقی به نفع او است. وقتی خواهان از ادله ای استفاده میکند که ادعای او را به اثبات می رساند خوانده نمی تواند و نباید به اصل برائت مدنی و وضعیت حقوقی که برای او برقرار بوده است اعتماد و دل خوش کند. ارزیابی ادله معارض توسط وکلای هر یک از اطراف دعوا تابعی از توان و قدرت سنجش حقوقی و قضایی آنها است تا در مواقعی که لازم است به ادعا و دفاع طرف دعوا پاسخ بدهند و آنجا که ضرورتی ندارد موکل خود را وارد این گود نکنند؛ چون ورود نابهنگام و غیر ضروری در تبادل لوایح و مذاکرات اصحاب دعوا و پاسخ دادن به هر ادعا و دفاعی گوینده آن را بدون این که متوجه انقلاب در دعوا شود، در جایگاه مدعی می نشاند و آنگاه باید بار اثبات ادعای خود را تحمل کند. دکتر … آیین دادرسی مدنی و بازرگانی انتشارات مجد جلد اول، ص ۲۴۸، ش ۸۳. ۲ ماده ۲۷۵ ق.آ.د. م : هرگاه خ. د. پ. خواهان ادعایی مبنی بر برائت ذمه از سوی خواهان یا دریافت مال مورد ادعا یا صلح و هبه نسبت به آن و یا تملیک مال به موجب یکی از عقود ناقله نماید دعوا منقلب شده، خواهان خوانده و خوانده خواهان تلقی میشود و حسب مورد با آنان رفتار خواهد شد.». مشارالیه نمی تواند برای رد ادعای مالکیت شخص مزبور به تصرف خود استناد کند مگر این که ثابت نماید که ملک به ناقل صحیح به او منتقل شده است.. از اصحاب دعوا درست باشد یا نباشد، نوع پاسخ خوانده به ادعای خواهان یک دفاع ماهوی محسوب میشود که مهمترین و اصلی ترین دفاع خوانده است. پاسخ و دفاع ماهوی خوانده هم ناظر به استدلال در امور موضوعی و رویدادهای خارجی مورد دعوا است و هم به تحلیل راجع به قواعد حقوقی و مستندات قانونی حاکم بر موضوعات و دفاع می پردازند و به تعبیر قانون مذاکره میکنند بند ج ماده ۱۰۷ ق.آ.د. م)، وارد ۱. <a class="artref" href="/ماده/ماده-308-a_0815110235954">ماده ۳۰۸ قانون مدنی</a> : غصب استیلا بر حق غیر است به نحو عدوان اثبات ید بر مال غیر بدون مجوز هم در <a class="artref" href="/ماده/ماده-265-a_0815110235911">ماده ۲۶۵ قانون مدنی</a> : هر کس مالی به دیگری بدهد ظاهر در عدم تبرع است بنابراین اگر کسی چیزی به دیگری دعای او را نشانه رود و آن را با استدلال و دلایلی که اعلام و ابراز میکند بی اساس و بدون و جاهت بخواند در مقام دفاع ماهوی است و بنابراین از مرزهای ایرادات و دفاع های شکلی گذشته است. خواهان لازم نیست در مقام اقامه ادعا و دعوای خود و به ویژه در جلسه دادرسی ترتیب خاصی را رعایت کند؛ یعنی اصولاً خواهان به صلاحیت دادگاهی که خود انتخاب کرده و نزد همان دادگاه نیز دادخواهی نموده اعتراض و ایرادی ندارد. بنابراین بدون هرگونه مقدمه ای به طور مستقیم وارد ماهیت ادعا و دعوای اصلی خود می شود و حق خ. ر. ب. طرفیت خوانده دعوا از دادگاه می خواهد. اما وضعیت خوانده این گونه نیست؛ خوانده به همان ترتیبی که در بخشهای پیشین گفته شد به دعوای خواهان پاسخ می دهد و از خود دفاع میکند. دفاع خوانده نخست از صلاحیت دادگاه آغاز میشود، سپس با ایرادات به دعوا و دادرسی و موانع رسیدگی ادامه می یابد و آنگاه به تعرض نسبت به ادله و اسناد اثباتی ادعای خواهان می رسد و در پایان نیز برای رد ماهیت دعوای خواهان به دفاع ماهوی روی می آورد. انتخاب هر یک از این برشهای منظم پاسخ به دعوای خواهان که دارای موضوعی معین است بر پایه رعایت قاعده آیینی ترتب صورت می پذیرد. بدین ترتیب که انتخاب هر یک از این پاسخ ها اصولاً خوانده را از دادن پاسخ هایی که پیش از آن قابلیت طرح دارد محروم میکند. پس اگر خ. د. پ. به دعوای خواهان نخست به سراغ دفاع ماهوی برود پس از طرح این دفاع ماهیتی نمی تواند به صلاحیت محلی دادگاه ایراد بگیرد ماده ۸۸ ق.آ.د. م) یا سند ابرازی خواهان را مورد تعرض قرار بدهد بخش پایانی ماده ۲۲۸ ق.آ.د. م). ج - ۵ - ۱ - ۲ - پاسخ ماهوی خوانده در نظام دادرسی مدنی آمریکا ماهیت برخی از پاسخ ها و دفاع هایی که خوانده به عمل می آورد، متفاوت از یک دفاع ساده است. در این نوع از دفاع خوانده ضمن آن که به نوعی ادعای خواهان را می پذیرد ۲. ماده ۲۲۸ ق.آ.د. م : .. و چنانچه نسبت به اصالت سند همراه با دعوای پرداخت وجه یا انجام تعهد، تعرض شود ولی برای رد آن از استدلال و دلیل دیگری استفاده میکند. به دیگر سخن دفاع خوانده مبتنی بر صحت ادعای خواهان است. در حقوق آمریکا برای این نوع از پاسخ خوانده دفاع های محمول بر درستی ادعا گفته میشود. دفاع هایی که متکی و وابسته به اعلام حقیقت موضوعاتی هستند که در دعوایی که در برابر آن دفاع شده طرح و اظهار نشده است دفاع های با فرض صحت ادعا نامیده میشود. دفاعی که محمول بر ص خواهان است چنانچه در لایحه دفاعیه دفاع ماهوی خوانده دعوا اظهار نشود، فرض میشود که از آن صرفنظر شده و دیگر قابل استفاده نیست. قاعده (1) (c) 8 از قواعد دادرسی مدنی فدرال آمریکا بر اساس حروف الفبا فهرستی منظم از دفاع های با فرض صحت ادعا را شمارش و بیان کرده است. در حقیقت دفاع با فرض تأیید درستی ادعا، دفاعی است که به عنوان پایه ای برای اثبات نمودن برخی موضوعات جدید ابلاغ و اعلام می شود. در چنین دفاعی خوانده تنها یک اتهام یا تقصیر منتسب به خود را انکار نمی کند بلکه دلیل جدیدی را برای جلوگیری از صدور حکم علیه خود پیشنهاد و ارائه می کند. خوانده در واکنش به ادعا دفاعی را در پاسخ خود مطرح می نماید که بار اثبات دعوا را به دوش او می اندازد. حقوق دعاوی در نظام دادرسی مدنی آمریکا متضمن قواعدی است که در بخش وظایف خوانده تعهداتی را برای او پیش بینی کرده است. قواعد دادگاه تعهدی را برای تسلیم و ثبت نمودن یک لایحه دفاعیه ماهوی یا خطر صدور حکم غیابی را به خاطر ندادن پاسخ به دعوا مقرر میکند. زیرا نتیجه پاسخ ندادن به دعوا بسیار خطیر و جدی است. گروه حقوقی که خوانده را نمایندگی می کند، باید به سرعت عمل نماید و به دعوا پاسخ بدهد. محدودیت های زمانی برای تقدیم و ثبت پاسخ به دعوا پس از ابلاغ دادخواست و شکایت به خوانده، می تواند بسیار کوتاه باشد که نوعاً ۲۰ تا ۳۰ روز است. دفاع ماهوی در قالب لایحه دفاعیه انجام می شود. لایحه دفاع یا پاسخ به معنای لایحه تقدیمی و ثبت شده ای در پاسخ به یک لایحه ثبت شده حبنی و مقدم است. پاسخ به شکایت و دادخواهی یک لایحه دفاعیه ماهوی محسوب میشود اما این لایحه تنها شکلی از یک لایحه دفاعیه نیست بلکه افزون بر آن این لایحه میتواند سند پاسخی باشد که ادعاهایی را در برابر خواهان در بر گیرد که ممکن است اساس دعوایی به وسیله خوانده در مقابل خواهان باشد. همچنین این لایحه ممکن است مشتمل بر ادعایی باشد که شخص دیگری را به عنوان مسئول صدمه و خسارت اظهار شده توسط خواهان معرفی می کند. همانطور که در بالا نیز گفته شد خوانده ای که نتواند یا نخواهد به شکایت و دادخواهی خواهان پاسخ بدهد، ممکن است علیه او حکمی غیابی صادر شود (55) Rule) هر سال تعداد قابل توجهی حکم غیابی صادر میشود که دو دلیل اصلی دارد که یکی قابل درک است و دیگری تأسف بار و ناخوشایند علت قابل فهم، برخاسته از قانون ماهوی است. در حدود ۶۰ درصد دعاوی مدنی به خاطر نقض قرارداد اقامه میشوند. نسبت بزرگی از دعاوی حکایت از آن دارد که تقصیر خوانده در انجام پرداخت های مورد تعهد مستلزم داشتن موافقت نامه وام یا اعتبار است. در این گونه دعاوی، حقوق ماهوی اختیار دفاع زیادی به خوانده نمی دهد. اگر بدهکار وجه مورد قرارداد را پرداخت نکند احتمالاً حکمی علیه او صادر خواهد شد. با این شرایط اگر نتیجه کار از پیش مقرر و تعیین شده باشد، به کار گرفتن یک وکیل برای دفاع از دعوا ممکن است اقدامی معقول نباشد. دلیل تأسف بار یا ناخوشایند این است که اگر چه خوانده یک دفاع شایسته و مناسبی را در اختیار دارد ولی یا او این مطلب را نمی داند یا اگر هم میداند استطاعت و توانایی به خدمت گرفتن یک وکیل را ندارد ۱۵ ج - ۵-۱ - ۳ - پاسخ ماهوی خوانده در نظام دادرسی مدنی انگلستان در حقوق آیینی انگلستان نیز پاسخ خوانده به دعوایی که به طرفیت او اقامه شده، بسیار مهم است و تابع ضوابط خاصی است. خوانده ای که در نظر دارد در برابر ادعای خواهان بایستد و به دعوا و دادرسی اعتراض نماید باید با تنظیم و ثبت یک تصدیق نامه ابلاغ و با ثبت یک لایحه دفاعیه به ادعای مطروحه پاسخ بدهد. ادعاهایی که مورد دفاع قرار گرفته اند در معرض ترتیبات کنترلی و رسیدگی دادگاه در می آیند. اگر خوانده نتواند پاسخی به ادعای مطروحه بدهد، نتیجه عادی و معمول آن، این است که در مدت کوتاهی پس از ابلاغ یک حکم غیابی علیه او صادر شود. در این فرض دعاویی وجود دارد که در آن خوانده هیچ پاسخ واقعی به آن ندارد اما ممکن است مدت و یا مهلتی از دادگاه بخواهد موضوعات دیگری نیز در لایحه مطرح است که در آن خوانده به صلاحیت دادگاه اعتراض می کند. در مورد ادعاهایی که تحت حاکمیت مقررات اصلی قواعد دادرسی مدنی انگلستان است رخدادی که زمان و مدت را در مقابل و علیه خوانده به هدف پاسخ به ادعا به جریان می اندازد ابلاغ ویژگی های دعوا ((2) 9.1 CPR, r) است. خوانده ۱۴ روز فرصت دارد از تاریخ ابلاغ ویژگی های دعوا یکی از سه عمل زیر را انجام بدهد: