نشست قضایی
اثر شرط مجهول در وضعیت معامله
خلاصه
پرونده درباره بیعی است که در آن پرداخت مابقی ثمن به زمان فروش مبیع به شخص ثالث موکول شده است. هیات عالی و اکثریت اعضا معتقدند مجهول بودن زمان پرداخت موجب بطلان شرط می‌شود اما به صحت اصل معامله خللی وارد نکرده و ثمن حال محسوب می‌شود. در مقابل، نظر اقلیت بر بطلان کل معامله به دلیل سرایت جهل به عوضین است.
اصلِ حقوقی: مجهول بودن شرط زمان پرداخت ثمن موجب بطلان شرط و حال شدن ثمن می‌شود اما معامله را باطل نمی‌کند.
کلیدواژه‌ها: شرط مجهول، بطلان شرط، ثمن حال، اصل صحت، عقد بیع، جهل به عوضین
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.
مقدمه
اثر شرط مجهول در وضعیت معامله
خ. م.:
در نشست قضایی که در تاریخ 21 مهر 1401 در استان مازندران برگزار شد، موضوع بررسی اثر شرط مجهول در وضعیت معامله مورد بحث قرار گرفت. سوال مطرح‌شده این بود که آیا شرط پرداخت بخشی از ثمن معامله در زمان فروش مبیع به شخص ثالث به دلیل مجهول بودن باطل است و آیا این باطل بودن، موجب بطلان کل معامله می‌شود یا خیر. نظر هیات عالی این بود که شرط به دلیل عدم تعیین زمان پرداخت باقیمانده ثمن باطل است، اما این باطل بودن، مفسد عقد نیست و جهل به عوضین ایجاد نمی‌کند. بنابراین، با بطلان شرط، باقیمانده ثمن حال محسوب می‌شود. همچنین، در صورت عدم اسقاط خیارات، خریدار حق فسخ قرارداد را خواهد داشت. نظر اکثریت نیز بر همین اساس بود و تاکید کرد که اصل صحت قرارداد حاکم است و تنها شرط زمان پرداخت باطل بوده و ثمن معامله حال تلقی می‌شود. در مقابل، نظر اقلیت معتقد بود که شرط مجهول موجب جهل به عوضین می‌شود و بر اساس قاعده فقهی، معامله از اساس باطل است. این اختلاف نظرات بر اهمیت تعیین دقیق شرایط و زمان پرداخت در معاملات تاکید دارد.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/07/21
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر نورموضوع
اثر شرط مجهول در وضعیت معاملهپرسش
دو شخص با یکدیگر قرارداد بیع منعقد می‌نمایند. ثمن معامله نیز به‌طور مقطوع، معلوم و معین به صورت وجه رایج تعیین می‌گردد. در ضمن عقد شرط می‌گردد که بخشی از ثمن به صورت نقدی پرداخت گردد و مابقی ثمن هر وقت خریدار مبیع را به شخص ثالث بفروشد به فروشنده پرداخت گردد. در چنین وضعیتی آیا فقط شرط به لحاظ مجهول بودن باطل است و مابقی ثمن حال محسوب می‌گردد یا به لحاظ سرایت جهل به عوضین معامله بطلان شرط موجب بطلان معامله خواهد شد؟
نظر هیات عالی
در فرض سوال، شرط به لحاظ مشخص نبودن زمان پرداخت باقیمانده ثمن، باطل است؛ لیکن مفسد و مبطل عقد نیست و جهل به عوضین ایجاد نمی‌کند؛ زیرا ثمن معین و مشخص است و با بطلان شرط، پرداخت باقیمانده ثمن حال می‌شود.
بدیهی است در صورت عدم اسقاط کافه خیارات ولو خیار غبن فاحش و افحش، خریدار مغبون حق اعمال فسخ ناشی از خیار غبن را خواهد داشت والا بنابر اصل صحت و لزوم عقد و قاعده اقدام، ملتزم به عقد بیع م. ب..نظر اکثریت
شرط مذکور اگرچه باطل م. ب. اما تاثیری در اصل قرارداد ندارد چون ثمن معامله به میزان مشخص تعیین شده است اگرچه زمان پرداخت مشخص نبوده و مجهول م. ب. تنها شرط زمان پرداخت باطل است؛ لذا ثمن معامله حال تلقی می‌گردد. مضافا اینکه در قراردادها یکی از اصول، حاکم اصل بر صحت بوده و هرگاه شک در خصوص سرایت جهل شرط به عوضین حاصل گردد اصل بر عدم سرایت م. ب..نظر اقلیت
شرط مجهول بوده و باعث جهل به عوضین خواهد شد و معامله از اساس باطل م. ب. زیرا مطابق قاعده فقهی للاجل قسط من الثمن حاکم بوده و شرط زمان در میزان ثمن موثر م. ب. و چون زمان مجهول است ثمن هم مجهول می‌باشد؛ لذا معامله باطل است.موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.