رجعی یا بائن بودن حکم طلاق به استناد عسر و حرج

صدور حکم طلاق مستند به عسر و حرج و به درخواست زوجه رجعی محسوب است یا بائن؟ نظر هیئت عالی همان‌طور که در نظرات ابرازی نیز اشارت یافته است‌، انواع طلاق و آثار و شرایط هر یک از آن‌ها در مواد 1143 الی 1148 قانون مدنی، احصا و بیان شده است و به ‌نظر می‌رسد دادگاه نمی‌تواند خارج از موارد منصوص مذکور در موارد فوق، قائل به قسم دیگری از طلاق باشد بلکه عسر و حرج زوجه در ادامه زندگی زناشویی می‌تواند یکی از موجبات درخواست طلاق از ناحیه او باشد و برقراری این حق، به این معنا نیست که قانونگذار نوع جدیدی از طلاق را جعل کرده است. نوع طلاق ب. ت. ب. کیفیت وقوع آن می‌باید در حکم دادگاه قید شود. با این مقدمه به‌ نظر می‌رسد طلاق به‌ لحاظ وجود عسر و حرج برای زوجه، اگر مشارالیها چیزی در ازای طلاق به همسرش بخشیده باشد از مصادیق طلاق خلع است و چنان‌چه زوجه در ایام عده به چیزی که در ازای طلاق بذل کرده، رجوع نکند، زوج نیز حق رجوع ندارد و در صورتی‌که زوجه در ازای طلاق چیزی نبخشیده باشد، لاجرم طلاق را باید رجعی دانست. لازم به توضیح است که قائل شدن به ‌نظر اخیر هر چند ظاهراً با قانون و فتوای بعضی از فقهای عظام انطباق دارد، دشوار به‌ نظر می‌رسد زیرا با پذیرش عسر و حرج زوجه و تشخیص عدم امکان ادامه زندگی زناشویی برای وی و تجویز طلاق به این علت، رجعی دانستن این‌گونه طلاق به معنای این است که زوجه را مجدداً دچار عسر و حرج کنیم که معقول و منطقی به ‌نظر نمی‌رسد و مخالف فلسفه وضعی این تأسیس حقوقی و نقض غرض خواهد بود.