روند رسیدگی به اعسار از پرداخت محکوم به و هزینه دادرسی

آیا روند رسیدگی به اعسار از پرداخت محکوم‌به (مندرج در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی) با اعسار از پرداخت هزینه دادرسی (مندرج در قانون آیین دادرسی مدنی) متفاوت است؟ فی‌المثل اخذ استعلام از مراجع مربوطه که قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی آمده، لکن در قانون آیین دادرسی مدنی نیامده است؟ نظر هیات عالی گرچه مقررات مربوط به نحوه تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به و اعسار از پرداخت هزینه دادرسی و شیوه رسیدگی به این دو دعوا با یکدیگر تفاوت دارد، لیکن دادگاه رسیدگی کننده به دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، برای کشف حقیقت می‌تواند هر تحقیقی از جمله استعلام از مراجع مربوطه را انجام دهد. نظر اکثریت اولاً؛ ب. ت. ب. اینکه در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی «تماماً از واژه م. ع. استفاده شده است». ثانیاً؛ مستفاد از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، که مواد این قانون (ازجمله اعسار) مربوط به محکومیت‌های مالی است و اعسار محکومیت مالی نمی‌باشد. ثالثاً؛ پرداخت از اعسار از هزینه دادرسی با فصلی با این عنوان در قانون آیین دادرسی مدنی آمده است. رابعاً؛ برخلاف رسیدگی به امور کیفری، رسیدگی به امور حقوقی منوط به ارائه دلایل از سوی خواهان است و تا تکلیفی از سوی قانون مبنی بر اجرای تحقیقات غیر از ادله خواهان بیاید، نمی‌توان به ادله دیگری استناد کرد. چنانچه در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی در بحث اعسار تکلیف به تحقیقات (که خلاف اصل است) آمده است و مراجع قضایی مکلف به تحقیقاتی برای ادله خواهان شده‌اند. نظر اقلیت ب. ت. ب. ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی که اجازه هرگونه تحقیق به مقام قضایی رسیدگی کننده جهت کشف حقیقت داده است و اینکه قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی موخر از قانون آیین دادرسی مدنی است و نظر به اصل اصولی حاصل موخر عام مقدم را تخصیص می‌زند؛ لذا تحقیقات مذکور در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی در اعسار از پرداخت هزینه دادرسی نیز ساری و جاری است.