شرط تحقق جرم رشا و ارتشا

اگر شخصی به کارمندی رشوه پرداخت نماید و کارمند از دریافت و قبول آن امتناع نموده و مراتب را صورت‌جلسه و گزارش کند، آیا رشا و ارتشا محقق شده یا این که عمل مذکور در حد شروع به رشوه می‌باشد؟ نظر هیات عالی پرداخت وجه توسط ارباب رجوع و امتناع کارمند از قبول آن، شروع به ارتشاء نیست زیرا با امتناع کارمند این بخش از موضوع سوال منتفی است ولی پرداخت کننده وجه با عنایت به عدم قبول اعلام کننده، شروع کننده به جرم محسوب می‌شود و ب. ت. ب. اینکه مجازات پرداخت رشوه طبق ماده 592 قانون مجازات اسلامی (بخش مجازات‌های تعزیری و بازدارنده) مصوب 1375 درجه 5 است، رفتار پرداخت کننده شروع به دادن رشوه است. نظر اکثریت بزه رشا و ارتشا، دو جرم مستقل از هم بوده و میان آنها از لحاظ علم منطق، عموم و خصوص من وجه حاکم است؛ یعنی تحقق رشا منوط به تحقق ارتشا نیست، در حالی که تحقق ارتشا منوط و مستلزم تحقق رشا م. ب.. به عبارت دیگر هر ارتشایی موجب ارتکاب رشا نیز می‌شود؛ اما هر رشایی ملازمه با ارتکاب ارتشا ندارد. بنابراین به محض این که وجه یا سندی پرداخت شود، بزه رشا محقق شده است و راشی به مجازات مقرر در ماده 592 محکوم خواهد شد؛ اما تحقق ارتشا منوط به قبول مرتشی (کارمند) است و عدم قبول و تنظیم صورت‌جلسه و گزارش به مقام صالح، موجب عقیم ماندن بزه ارتشا می‌گردد. این موضوع تاثیری در تعقیب و مجازات راشی ندارد و مرتشی مبرا خواهد بود. به موجب ماده 125 قانون مجازات اسلامی، شروع به جرم وقتی مصداق دارد که اقدامات انجام یافته جرم باشد و مجرد قصد ارتکاب جرم در عملیات و اقداماتی که تنها مقدمه جرم هستند (عملیات مقدماتی) و ارتباط مستقیمی با وقوع جرم ندارند (عملیات اجرایی)، شروع به جرم نیست و از این حیث مرتکب قابل مجازات نمی‌باشد. به موجب ماده 594 همان قانون، تنها شروع به ارتشا جرم و قابل مجازات دانسته شده و شروع به رشا مصداق ندارد. از این رو در خصوص راشی شروع به رشوه معنا نداشته؛ اما در خصوص مرتشی، شروع به ارتشا قابل تحقق و مجازات م. ب.. در صورت آگاهی نداشتن مامور و عدم قبول وجه از سوی او، بزه ارتشا محقق نشده؛ اما جرم رشا واقع گردیده است و با این وصف، فرض شروع به جرم رشوه منتفی خواهد بود. نظر اقلیت عدم اخذ پول توسط مرتشی مانع از تحقق بزه رشوه می‌شود. از این رو عمل مذکور در حد شروع به رشوه بوده و طبق ماده 594 قابل مجازات است. اگر پولی داده شود، رشوه محقق شده و امتناع از گرفتن توسط مرتشی، شروع به رشوه تلقی می‌گردد و بین رشا و ارتشا ملازمه وجود دارد.