نشست قضایی
ماهیت حقوقی نحله از لحاظ رعایت احوال شخصیه
#احوال_شخصیه #نحله #طلاق #نظم_عمومی #قواعد_آمره #قانون_اساسی #اکثریت #اقلیت #بندر #اجازه #هبه #نقد #ضرورت #صورتجلسه #وصیت #گونه #عده #اخلاق_حسنه #نکاح #مطالبه #رجوع #حقوق #ماهیت_حقوقی #فقه #مذهب #محاکم #استدلال #زوجه #صورت #قضایی #عطیه #قوانین_آمره
خلاصه
این نشست به بررسی لزوم رعایت احوال شخصیه اقلیتهای مذهبی در تعیین نحله در طلاق میپردازد. اختلاف نظر وجود داشت که آیا نحله از قواعد آمره است یا به احوال شخصیه مربوط میشود. هیات عالی با استناد به قوانین و اصول قانون اساسی بر لزوم رعایت قواعد مذهب اقلیتها تاکید کرد.
اصلِ حقوقی: در تعیین نحله در طلاق برای اقلیتهای مذهبی، دادگاهها موظف به رعایت قواعد و عادات مسلمه متداول در مذهب آنان هستند مگر در مواردی که به نظم عمومی مربوط شود.
مستند: اصول ۱۲ و ۱۳ قانون اساسی، ماده واحده قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه مصوب ۱۳۱۲، ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق
کلیدواژهها: نحله، احوال شخصیه، اقلیتهای مذهبی، طلاق، قواعد آمره، نظم عمومی
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارتها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.
مقدمه
ماهیت حقوقی نحله از لحاظ رعایت
احوال شخصیه
خ. م.:
در نشست
قضایی که در تاریخ 11 اردیبهشت 1386 در
بندر انزلی برگزار شد، موضوع بررسی ماهیت حقوقی نحله در
طلاق و
ضرورت رعایت احوال شخصیه
اقلیتهای مذهبی مورد بحث قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که آیا برای تعیین نحله در طلاق باید به احوال شخصیه اقلیتها توجه کرد یا این موضوع از
قواعد آمره است و رعایت احوال شخصیه ضروری نیست. هیات عالی به این نتیجه رسید که طبق اصول 12 و 13
قانون اساسی و ماده واحده قانون
اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه مصوب 1312،
محاکم موظف به رعایت قواعد و عادات مسلمه متداول در
مذهب اقلیتها هستند، مگر در مواردی که به
نظم عمومی مربوط میشود.
اکثریت اعضای جلسه بر این باور بودند که نحله باید در مورد اقلیتها مدنظر قرار گیرد و این موضوع را با دو
استدلال توضیح دادند: نخست اینکه نحله نوعی
هبه است و جزو احوال شخصیه محسوب نمیشود، و دوم اینکه ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق، امری است که باید در مورد اقلیتها نیز رعایت گردد. در مقابل، اقلیت معتقد بودند که نحله از قواعد تفسیری است و عدم رعایت آن موجب برهم زدن نظم عمومی نخواهد شد؛ همچنین، نحله به عنوان یکی از مسائل مرتبط با طلاق و احوال شخصیه شناخته میشود و دادگاهها باید به فقه اقلیتها مراجعه کنند. در نهایت، تنوع نظرات در این نشست نشاندهنده گوناگونی دیدگاهها در مورد نحله و احوال شخصیه اقلیتهای مذهبی بود.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1386/02/11
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر بندر انزلی
موضوع
ماهیت حقوقی نحله از لحاظ رعایت احوال شخصیه
پرسش
آیا در تعیین نحله در طلاق باید به احوال شخصیه اقلیتهای مذهبی مراجعه و بر اساس فقه آنان اقدام کرد یا نحله از قواعد آمره است و رعایت احوال شخصیه در آن ضروری نیست؟
نظر هیات عالی
به موجب اصول 12 و 13 قانون اساسی و ماده واحده راجع به قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه، مصوب 1312 نسبت به احوال شخصیه و حقوق ارثیه و
وصیت ایرانیان غیرشیعه که مذهب آنان به رسمیت شناخته شده محاکم باید قواعد و عادات مسلمه متداوله در مذهب آنان را جز در مواردی که مقررات قانون راجع به انتظامات عمومی باشد رعایت کنند.
ب. ت. ب. مراتب فوق، محاکم باید قواعد و عادات مسلمه متداول در اقلیتهای مذهبی را رعایت کنند، مگر اینکه این
گونه مقررات مربوط به نظم عمومی یا قواعد آمره باشد.
حال بحث این است که تعیین نحله در حین طلاق آیا جزو قواعد آمره است و عدم اجرای آن مخالف با نظم عمومی است؟
قانونگذار در بند (ب) تبصره 6 ماده واحده
قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق به تعیین نحله برای
زوجه اشاره کرده است.
مطابق روایات متعدد و معتبر پرداخت
عطیه به زنهای مطلقه حتی آنها که بعد از دخول طلاق داده شدهاند تحت عنوان نحله لازم است، لکن صاحب وسائل الشیعه پرداخت عطیه به مطلق زنان را مستحب میداند. به نظر اعضای گروه اولاً نحله جزو احوال شخصیه است زیرا از آثار مربوط به طلاق است که در فقه اسلامی آمده است و ثانیاً از جمله قواعد آمره نیست و عدم اجرای آن مخالف نظم عمومی هم نیست و لذا محکمه باید قواعد و عادات مسلمه متداوله در اقلیتهای مذهبی را رعایت کند.
نظر اکثریت
نحله باید در مورد اقلیتهای مذهبی مورد توجه قرار گیرد اما به دو گونه میتوان استدلال کرد:
1. عدهای نحله را از نظر ماهیت حقوقی نوعی هبه تلقی کرده و معتقدند که نحله اساساً جزو احوال شخصیه نیست چرا که احوال شخصیه جنبه کاملاً مشخصی داشته و چون سایه افراد را در همهجا همراهی میکند لذا نباید وارد بحث آمرانه بودن ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق در خصوص نحله برویم بلکه چون از نظر ماهیت حقوقی نحله متفاوت از طلاق است و لذا جزو احوال شخصیه نمیباشد و دادگاه مکلف است نحله را در مورد اقلیتهای مذهی مشمول قانون ایران مورد توجه قرار داد.
2. عده دیگر با
نقد عقیده فوق معتقدند که ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق مصوب سال 1371 قانون امری است و چون در خصوص فقه اقلیتها نیز در صورتی تکلیف اعمال آن را داریم که مخالف نظم عمومی و
اخلاق حسنه نباشد و نظر به اینکه نحله جزو
قوانین آمره م. ب. و عدم رعایت قوانین آمره باعث مخالفت با نظم عمومی است (ارتباط تنگاتنگ بین قواعد آمره و نظم عمومی) است لذا باید در مورد اقلیتها نیز نحله مرعا شود.
نظر اقلیت
اقلیت با نقد نظر اکثریت اعتقاد دارند که اولاً: با صراحت تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب سال 1371 نحله از قواعد تفسیری است چرا که تنها در
صورت درخواست زوجه مورد حکم قرار میگیرد و نحله هیچ خصوصیتی ندارد که عدم رعایت آن را باعث برهم زدن نظم عمومی بدانیم لذا نحله خصوصیات قواعد آمره را ندارد. ثانیاً ماده واحده قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه مصوب 1312 صراحتاً اعلام داشته که مسائل مربوط به طلاق و
نکاح از احوال شخصیه م. ب. و نظر به اینکه به موجب تبصره فوق صراحتاً اعلام شده که پس از طلاق در صورت درخواست زوجه مشخص میشود نحله از فروعات طلاق و از مسائل مربوط به طلاق است و در صورت عدم تحقق طلاق بحث
مطالبه نحله به تنهایی جایگاهی ندارد. نظر به اینکه نحله هیچ خصوصیتی ندارد که آن را جزو قواعد آمره تلقی کنیم و با استدلال فوق نیز مشخص میشود که نحله از احوال شخصی م. ب.. وفق اصل 12 قانون اساسی و ماده واحده قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه دادگاه باید به فقه اقلیتها
رجوع و بر اساس عادات مسلم مذهب آنان حکم شود و
حقوق شرعی زن را مورد توجه قرار دهد.